Ինչպես Բաքվում գլխատվեց ռուս գեներալ Ցիցիանովը բանակցությունների ընթացքում

«Հայկական ալիքը» գրում է. «1806 թվականի փետրվարին ռուսական բանակը շարունակում էր մարտական գործողություններ վարել Կովկասում։ Գեներալ Ցիցիանովի հրամանտարությամբ զորքերը մոտենում են Բաքվին և սկսում են պաշարել քաղաքը։

Գենարալ Պավել Դմիտրիի Ցիցիանովը, վրաց իշխանական Ցիցիշվիլի տոհմի ներկայացուցիչ էր, որը ծնվել էր Մոսկվայում և 1772 թվականին զորակոչվել ռուսական բանակ ծառայության։ Մինչ Բաքվի վրա հարձակումը նա փառավոր ռազմական ճանապարհ է անցել, կռվել է ավստրիացիների, լեհերի և թուրքերի դեմ, մասնակցել է 1790 թվականին Իզմայիլ (Իսմայիլ) քաղաքի ուղղությամբ կատարված արշավանքին և այլն։ Մարտական ծառայության համար Ցիցիանովը պարգևատրվել է Սուրբ Վլադիմիրի և Սուրբ Գեորգիի շքանշաններով։

1796 թվականին Ցիցիանովը մասնակցել է պարսկական արշավանքին և 1797 թվականին նշանակվել է Բաքվի ռազմական պարեկ, որտեղ նա բարեկամական հարաբերություններ է հաստատել Բաքվի խան Հուսեյն-ղուլիի հետ, որը ռուսական զորքերի մոտենալուն պես քաղաքը թողել է նրանց տրամադրության տակ։ Հենց այս խանն էլ հետագայում դավաճանաբար սպանել է Ցիցիանովին։

1797 թվականին Ռուսաստանի նոր կայսր Պավել Առաջինն իր զորքերը դուրս է բերում Բաքվից։ Օգտվելով դրանից՝ Բաքվի խանի հպատակները կողոպտում են ռուս և դաղստանցի վաճառականներին, իսկ 1804 թվականին Բաքվից վտարում են ռուս հյուպատոս Սկիբինևսկուն՝ սպանելով 7 ռուս զինվորների։ Հաշվի առնելով Բաքվի խանի թշնամական գործողությունները՝ 1806 թվականի փետրվարի 8-ին ռուսական զորքերը մոտենում են Բաքվին և պաշարում են այն։ Հուսեյն-ղուլի խանը խոստանում է քաղաքը կրկին հանձնել ռուսներին։ Բանակցությունների ընթացքում, այն պահին, երբ Ցիցիանովը ընդունում էր քաղաքի բանալիները, նա և իշխան Էրիստովը սպանվում են Բաքվի խանի շքախմբի կողմից։

Ցիցիանովի մարմինը անդամահատվել է և թաղվել Բաքվից ոչ հեռու։ Ռուսական բանակը նահանջեց։ Այս սպանությունից հետո գրեթե բոլոր հարևան խանությունները Ռուսաստանի դեմ են դուրս գալիս։ Սակայն պատերազմը շարունակվում էր, և ռուսական զորքերը անցնում են նոր հարձակման։

1806 թվականի հոկտեմբերին ռուսական զորքերը կրկին մոտենում են Բաքվին, Հուսեյն-ղուլի խանը, վախենալով իր կատարած հանցանքների պատժից, փախչում է քաղաքից։ Ռուսական զորքերը մտնում են Բաքու, Բաքվի խանությունը լուծարվում է։

Կարեն Իգիթյան, կովկասագետ»։