Ռուս-ուկրաինական պատերազմը նոր թուրք-հունական բախման խթան՞ է դառնում

Ինչպես հայտնի է, ռուս-ուկրաինական պատերազմը ամբողջովին փոխել է աշխարհում առկա ուժերի հարաբերությունները և որոշ դեպքերում հիմնական խաղացողները մյուս երկրներից պահանջում են կողմնորոշվել, ընտրություն կատարելով, փաստացի սևի և սպիտակի միջև:

Այդ վիճակում է հայտնվել նաև թուրք-հունական հարաբերությունները: Պետք է նշել, որ այդ հարաբերությունները երբեք լավը չեն եղել, հատկապես 1974 թվականից հետո, երբ թուրքական զորքը ներխուժեց կղզի, օկուպացնելով նրա մոտ 40 տոկոսը:

Այն ժամանակ, ամերիկացիները փաստացի աջակցեցին թուրքերին, որի արդյունքում հունական բանակը պարտվեց, Աթենկում սև գնդապետների իշխանությունը տապալվեց և իշխանության եկան ձախ ուժերը, որոնք էլ վիրավորված ամերիկացիների պահվածքից Հունաստանը դուրս բերեցին ՆԱՏՕ-ի կազմից:

Այս օրերին, այս նույն երկրների միջև լարված գործընթացը ընթանում է գրեթե նույն տրամաբանությամբ: Բայց այս անգամ վեճի առարկան ոչ թե Կիպրոսն է, այլ հնացել է այսնինքն, Հունաստանը չի կարող ռազմաբազաներ տեղակայել այդ կղզիներում, որոնցից մի մասը գտնվում է Թուրքիայի տարածքից ընդամենը 200 կմ հեռավորության վրա:

Պետք է նշել, որ երկար տարիներ թե թուրքական, և հունական կողմը փորձում էին պահպանել այդ պարիտետը:

Էրդողանի իշխանության գալուց հետո, Թուրքիայում սկսեցին խոսել այն մասին, թե իբր Լոզանի համաձայնագիրը արդեն հնացել է և ներկայիս ուժերի բալանսը պահանջում է փոփոխություն այս հարցում ևս:

Այլ կերպ ասաց, Էրդողանը սկսեց խոսել այն մասին, որ Լոզանի համաձայնագիրը արդեն հնացել է:

Այդ խոսքերը գործ դարձան, երբ պարզվեց, որ այդ տարածքներում կարող են լինել գազի մեծ պաշարներ: Այդ ժամանակ, Թուրքիան սկսեց առանց ամաչելու խախտել Հունաստանի սուվերեն տարածքը և սկսեց իր հետազոտական աշխատանքները:

Հույների արձագանքը չուշացավ: Աթենքում սկսեցին խոսել, որ Էրդողանը արդեն սպառնում է խախտել Լոզանի համաձայնագիրը:

Հունաստանը սկսեց արագ կոալիցիա ձևավորել Թուրքիայի դեմ, որի մեջ մտան Եգիպտոսն ու Սաուդյան Արաբիան:

Աթենքին սկսեց բաց ձևով աջակցել նաև Փարիզը:

Ինչ վերաբերվում է Վաշինգտոնին, ապա վերջինս սկսեց աջակցել Աթենքին, բայց անուղակի ձևով: Օրինակ Հունաստանը ստացավ Վաշինգտոնից գերժամանակակից Ֆ-35 կործանիչները, մինջդեռ Թուրքիան ոչ միայն չստացավ այդ կործանիչները, այլև կասկածի տակ է դրվեց Ֆ-16-ի մատակարարումը, որոնք իրենց տեխնիկական հագեցացությամբ, զգալիորեն զիջում եին Ֆ-35 երին:

Ի պատասխան դրա, Էրդողանը Պուտինի հետ կնքեց հայտնի Ս-400 ների գործարքը, որի պատճառով թուրք-ամերիկյան հարաբերությունները էլ ավելի վաթթարացան:

Դրան ավելացավ քրդական հարցը Սիրիայում, որտեղ ամերիկացիների և թուրքերի դիրքորոշումները 180 աստիճանով տարբերվում են: Իսկ ինչ վերաբերվում է ռուս-ուկրաինական պատերազմի սկսվելուց հետո իրավիճակին, ապա կարելի է ասել, որ Աթենքին հաջողվեց այս հարցում դիրքային առավելություն ստանալ ամերիկացիների մոտ, նրանց տրամադրելով նորանոր ռազբազաներ, մինջդեռ Էրդողանի երկակի պահվածքը սկսեց էլ ավելի գռգռել ամերիկացիներին:

Եվ ահա այսօր արդեն հայտնի է դառնում,որ Թուրքիայի տարածքից մոտ 200 կմ գտնվող կզիների զգալի մասում, ամերիկացիների աջակցությամբ հույները արդեն միլիտարիզացրել են: Թուրքական կողմի մեղադրանքներն առ այն, որ դա Լոզանի համաձայնագրի կոպիտ խախտում է, կարծես չի արժանանում ամերիկացիների արձագանքմանը: Իսկ վերջին միջադեպը, խիստ զայրացրել է թուրքերին, մասնավորապես այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ-ը չարձագանքեց Հունաստանի կողմից ՆԱՏՕ-ի առաքելությունների ժամանակ թուրքական կործանիչների հետապնդման վերաբերյալ: Ավելին, լրագրողի հարցին՝ «Հունական Ս-300-ները արգելափակել են թուրքական Ֆ-16-ները, որոնք թռչում են ՆԱՏՕ-ի առաքելությունները: Կարծում եք՝ սա ընդունելի՞ պահվածք է»։ Պենտագոնի խոսնակ և բրիգադային գեներալ Պատրիկ Ռայդերը պատասխանել է. «Ես ոչինչ չունեմ ասելու այդ մասին»:

Ամերիկյան վերլուծաբանները Վաշինգտոնի այս դիրքորոշումը գնահատում են, որպես Հունաստանին քողարկված աջակցություն, մանավանդ, որ Ֆրանսիան արդեն հայտարարել է, որ հնարավոր կոնֆլիկտի դեպքում Ֆրանսիան բաց ձևով կաջակցի Հունաստանին:

Ինչ վերաբերվում է Էրդողանի մոտ կանգնած շրջանակների գնահատականներին, ապա այստեղ համոզված են, որ Վաշինգտոնը պատժում է Էրդողանին իր պահվածքի համար, թե Ս-400 ների, և թե ռուս-ուկրաինական կոնֆլիկտի ժամանակ պահվածքի համար: Ավելին, ըստ Էրդողանի կողմնակիցների, Վաշինգտոնի նպատակն է 2023-ի Թուրքիայի նախագահական ընտրությունների ընթացքում հեռացնել Էրդողանին իշխանությունից, մանավանդ, որ այդ երկրի տնտեսական իրավիճակը պարարտ հող է դրա համար:

Ըստ այդ շրջանակների, Էրդողանն էլ, իր հերթին ունի իր քայլերի հնարավորությունը: Ղարաբաղում հաջողություն արձանագրելուց հետո, Էրդողանը նպատակ ուներ նաև դա կրկնելու Սիրիայի հյուսիսում: Բայց այս հարցում Էրդողանի ծրագրերի դեմ դուրս եկան ոչ միայն ամերիկացիները, այլև Մոսկվան և Թեհրանը: Պարզ է, որ նման կոնֆիգուրացիայի պարագայում, ռիսկային էր թուրքական ներխուժումը Սիրիա: Ահա թե ինչու, մինչև 2023-ի ընտրությունները, Էրդողանին անհրաժեշտ է մի նոր հաջողություն, որով նա կկարողանա հասնել հաջողության այդ ընտրությունների ընթացքում:

Եվ ահա շատերը կանխատեսում են, որ դա կարող է Հունաստանի հետ կոնֆլիկտը:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան