Ինչ՞ հնարավոր ազդեցություն կարող են թողնել ռուս-թուրքական համաձայնությունները Արցախի խնդրի վրա

Օգոստոսի 5-ին կայացած Պուտին-Էրդողան բանակցությունների արդյունքում երկու նախագահների համատեղ հայտարարություն է ընդունվել։ Պուտինն ու Էրդողանը պայմանավորվել են մեծացնել երկու երկրների միջև ապրանքաշրջանառության ծավալը, ավելացնել համագործակցությունը տրանսպորտի, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության և շինարարության ոլորտներում։ Բացի այդ, երկու ղեկավարների հայտարարությունում խոսվում է Ստամբուլի պայմանավորվածությունների կատարման ապահովման անհրաժեշտության մասին, այդ թվում՝ ուկրաինական և ռուսական հացահատիկի անխոչընդոտ արտահանման առումով, և հատուկ ընդգծվել է Սիրիայի քաղաքական միասնության և տարածքային ամբողջականության պահպանման կարևորությունը:

Բանակցությունների սկզբում Էրդողանն նշեց, որ Թուրքիան և Ռուսաստանը «նոր էջ կբացեն երկկողմ հարաբերություններում»:

Իսկ հիմա փորձենք հասկանալ, թե այդ «նոր էջը» ինչ է իրենից ներկայացնելու և կտեղավորվի՞ արդյոք այդ էջում մեր անվտանգության լուծման հարցը:

Այն տեսակետը, թե միայն Էրդողանի այցը Սոչի արդեն պետք է Պուտինին զիջող դարձներ, խիստ մակերեսային պատկերացում է: Օրինակ, ընդամենը օրեր առաջ այդ հանդիպումից, ռուսական կողմը Թուրքիայում կառուցվող նոր ատոմակայանի հետ բոլոր թուրքական ընկերություններին փոխարինեց ռուսականով: Ինչ վերաբերվում է այդ հանդիպման քաղաքական կողմին, ապա թուրքակակն կողմը ակնկալում էր, որ Մոսկվան իր լուռ համաձայնությունը կտար, որ թուրքական զորքերը ներխուժեն Սիրիայի հյուսիսային տարածք: Մինջդեռ, ըստ փորձագետների ճիշտ հակառակ պայմանավորվածությունն է ձեռք բերվել: Օրեր առաջ, Թուրքիայի ԱԳ նախարարն հրապարակավ հայտարարեց, որ «..Անկարան կաջակցի Սիրիայի իշխանություններին, որպեսզի վերջիններս կարողանան հաջող ձևով պայքարեն ահաբեկիչների հետ...»:

Այս հայտարարության հանգուցային բառերն են «Թուրքիան կաջակցի Սիրիայի իշխանություններին» ձևակերպումը: Բանն այն է, որ մինջ այսօր Անկարան չի ճանաչում Ասադի ռեժիմի լեգիտիմությունը:

Ավելին, Թուրքիան համարում է, որ Ասադի ռեժիմը պիտի փոխվի և նրա տեղը ձևավորվի նոր իշխանություն: Բայց ժամանակի ընթացքում, Անկարան ոչ միայն ձեռնպահ մնաց Սիրիա նոր ներխուժումից, այլև հրապարակավ խոստավանում է, որ նույնիսկ կարող է “աջակցել” Ասադի բանակին:

Ի դեպ արդեն կողմերը պայմանավորվել են, որ քրդական ուժերը պետք է հետ քաշվեն թուրքական սահմանից մոտ 35 կմ-ով և նրանց պետք է զբաղեցնեն Ասադի զորքերը: Ընդվորում այդ համաձայնությունը կնքվել է Ասադի և քրդերի միջև:

Դա նշանակում է, որ թեև ռուս-արևմտյան հակամարտության պայմաններում Պուտինի վիճակը այդքան էլ բարվոք չէ, բայց դա չի նշանակում, որ այս պայմաններում Մոսկվան գրեթե բոլոր հարցերում զիջման է գնալու թուրքերին:

Ավելին, Պուտինին հաջողվել է պայմանավորվել Էրդողանի հետ տնտեսության ոշորտում այնպիսի հարցերում, որպեսզի Ռուսաստանը կարողանա իր, այսպես կոչված «զուգահեռ ներկրման» քաղաքականության հիմնական հարթակը դարձնել Թուրքիան: Նույն պայմանավորվածությունների համաձայն, Ռուսաստանի քաղաքացիները ոչ մի խնդիր չեն ունենալու, թուրքական բանկային համակարգում իրենց օպերացիաները կազմակերպելու համար:

Հասկանալի պատճառով գնալով նման զիջումների Թուրքիան մեծ ռիսկի է գնում:

Եվ զարմանալի չեր, որ այդ հանդիպումից մի քանի օր անց ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատը հավանություն է տալիս 2023 ֆինանսական տարվա ռազմական բյուջեի նախագծի ուղղմանը, որը արգելում է Թուրքիային F-16 նոր կործանիչների վաճառքը:

Պարզ է, որ եթե Բայդենի վարչակազմը «չհամոզի» Կոնգրեսին, ապա Թուրքիան կարգելափակի Շվեդիայի և Ֆինլյանդիայի մուտքը ՆԱՏՕ:

Թվում է, թե այդ քայլով Էրդողանը կարող է գնալ Արևմուտքի հետ ամբողջական խզման: Մանավանդ, որ նա արդեն հայտարարեց, որ «Թուրքիան հետաքրքրված է ակտիվ համագործակցության հարցում ШОС-ի երկրների հետ»:

Սակայն ընդամենը երկու օր անց, Կիևն ու Անկարան հաստատում են Ուկրաինայում Բայրաքտարների գործարանի կառուցման համաձայնագիրը:

Այս ամենը ցույց է տալիս մեկ բան, որ Մոսկվան և Անկարան ունեն ընդհանուր շահեր և միաժամանակ մրցում են իրենց շահերի համար իրար հետ այն հարցերում, որտեղ իրենց շահերը հակասում են իրար:

Իսկ դա նշանակում է մեկ բան, այդ հակասության տիրույթում հայտնված Հայաստանն ու Արցախը, կարող են խուսափել վտանգներից, եթե վարեն ճիշտ և գրագետ քաղաքականություն: Օրինակ հենց այդ քաղաքականության պատճառով է, որ Ասադին հաջողվեց ոչ միայն դիմակայել թուրքերի ճնշումներին, այլև արդեն ստիպում է նրանց հաշվի առնել իր շահերը, ռուսների աջակցությամբ:

Սակայն եթե մենք չհասկանանք, որ այս հարաբերություններում, ոչ լացկանությունն է օգնում, ոչ էլ մունաթ գալը, ապա որպես թույլ օղակ կարող է զոհաբերվել, դրանից բխող մեզ համար խիստ վտանգավոր արդյունքով: Իսկ թե ինչ քայլեր կարող ենք անել, որպեսզի կարողանանք խուսափել վտանգներից, դա արդեն խոսակցության այլ թեմա է:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան