Թուրքիայի տարածաշրջանային էներգետիկ գերտերություն դառնալը և Ամուլսարի «ելքը Հայաստանի կազմից». Լուսանկարներ

Սույն թվականի հուլիսին հայտնի դարձավ, որ Թուրքիան Սև ծովում հայտնաբերել է  իր պատմության մեջ գազի խոշորագույն հանքավայրը,  որի պաշարների ծավալը գնահատվում է մինչև 320 մլրդ կուբամետր:

Լուրն այն մասին, որ հայտնաբերվել է այս մեծ հանքավայրը հայտնել է Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը, ավելին՝  նա նշել է, որ իրենք նպատակ ունեն մինչև 2023 թ. սևծովյան գազը հասցնել ժողովուրդին. «Ավարտել են թեստային և ինժեներական աշխատանքները, հորանցքների տվյալները վկայում են այն մասին, որ այնտեղ հնարավոր է հայտնաբերել գազի այլ հանքավայրեր, այսինքն՝ այն պաշարները, որոնք մենք հայտնաբերել ենք առաջին հորանցքը ուսումնասիրելով, հնարավոր է և ավելանա»:

Էրդողանը նաև ընդգծել է, որ բոլոր աշխատանքները կապված հանքավայրի շահագործման հետ իրականացվելու են թուրքիական պետական բյուջեի միջոցով: Էրդողանը նաև նշել է, որ այս պահին շարունակում են ակտիվ աշխատանքներն ուղղված թուրքական Kanuni հորային նավի վերանորոգման ուղղությամբ: Եթե ամեն ինչ գնա ըստ ծրագրի, ապա տարեվերջին այդ նավին կմիանա ևս երկու այլ հորային նավեր՝  Fatih-ին և Yavuz-ին:

Ընդգծենք, որ տարեկան Թուրքիան ծախսում է ավելի քան 40 մլդ ԱՄՆ դոլար արտերկրից էներգակիրներ ներկրելու վրա՝ սեփական էներգետիկ կարիքները հոգալու համար, և այս հանքավայրի հայտնաբերումն առաջին հերթին նպաստելու է Թուրքիայի էներգետիկ սուվերենության մակարդակի բարձրացմանը:

Հայտնաբերված գազի պաշարները շատ կարևոր են Թուրքիայի համար հատկապես ռուսական գազից ու Գազպրոմից կախվածության մակարդակը նվազացնելու հարցում: Անկարան առանց այդ էլ տարեց տարի նվազեցնում էր Գազպրոմի ներկայությունը սեփական շուկայում, այսպես, եթե 2017 թ.-ին թուրքական շուկայի 52% «գրավված էր»  Գազպրոմի կողմից, ապա 2018 թ.-ին այդ ցուցանիշն արդեն կազմում էր 47%, ապա 2018 թ.-ին՝  33%, պարզ է, որ վերոնշյալ հանքավայրը հայտնաբերելուց հետո հատկապես 2023 թ.-ից հետո Թուրքիայի էներգետիկ կախվածությունը կտրուկ նվազելու է, որն իր հերթին նշանակում է, որ քաղաքական առումով Մոսկվան, եթե չասենք զրկվում է Թուրքիայի վրա ազդեցության լծակիներից, ապա ակնհայտորեն նվազելու է հնարավորությունը «գազային մահակով» ազդել Անկարայի վրա: Նույն գազային կախվածությունը Ռուսաստանից հանգեցրեց նրան, որ Էրդողանը 2016-ին ընդունեց ռուսական կողմի առաջարկները «Թուրքական հոսք» գազամուղի շինարարության ընթացքում:

Սակայն պետք է հստակ հասկանալ, որ այս իրադարձությունը լոկալ ներթուրքական իրողություն չէ, այն կարող է լրջագույնս փոխել ողջ Եվրոպայի էներգետիկ շուկայի իրավիճակը:

Արդեն հիմա որոշ փորձագետներ նշում են, որ Անկարան կարող է այլընտրանք դառնալ ռուսական «Հյուսիսային հոսք 2» գազամուղի համար, որի հետ կապված խնդիրները սկսեցին սրանալ թե Բելառուսական դեպքերից հետո, և թե  Ալեքսեյ Նավալնիի ենթադրյալ թունավորումից հետո:

Վերոնշյալը գալիս է ապացուցելու այն, որ ինքնիշխանության մակարդակը բարձրացնելու համար ցանկացած պետություն, այդ թվում և Թուրքիան, ձգտում է արդյունավետ օգտագործել իր բնական պաշարները: Ընդգծենք այն, որ «զարմանալիորեն» Թուրքիայում չի ձևավորվել մի շարժում, որի պահանջը ձևակերպված է հետևյալ պահանջով՝   «Սև ծով, միայն ծով»:

Այս իրավիճակը շատ խոսուն է հատկապես մեր երկրի ներսում տեղի ունեցող զարգացումների ֆոնին, երբ մենք, ունենալով ոսկու հսկայական պաշարներ առանձին վերցրած մեկ հանքավայրում, բայց տեսնում ենք, որ կառավարությունը ի վիճակի չէ արդյունավետ օգտագործել երկրի ընդերքը: Խոսքը Ամուլսարի հանքի շուրջ ստեղծված իրավիճակի մասին է:

Առհասարակ իրավիճակը պարադոքսալ է այն առումով, որ կարծես թե Ամուլսարում այլևս չեն գործում ՀՀ օրենքները, որն էլ հանգեցնում է նրան, որ, օրինակ, «Լիդիան Արմենիա» ընկերությունը ստիպված է իր կողմից վարձած պահնորդական ընկերության ուժերով մաքրել իրեն պատկանող տարածքը ապօրինի կերպով այնտեղ գտնվող անձանցից և գույքից: Խնդիրը նաև այն է, որ կառավարության անգործության պատճառով անգործ են մնացել քաղաքացիներ, որոնք բնակվում են Ամուլսարի հարակից տարածքում, իսկ պետությունը չի ստանում հսկայական եկամուտներ հարկերի տեսքով:

Երեկ կառավարության նիստի ժամանակ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կրկին անդրադարձել էր աշխատատեղերի խնդրին, այդ հարցը հատկապես սրվել էր կորոնավիրուսի պայմաններում: Եթե կառավարությունում մի փոքր ավելի շատ զբաղվեին տնտեսական խնդիրներով և կարդային տնտեսական վերլուծություններ, ապա կիմանային, այսպիսի մեծ ներդրումային ծրագրերի իրականացման դեպքում (ինչպիսին Ամուլսարի ծրագիրն է) ամեն «ուղիղ» ստեղծված աշխատատեղ իր հետ ստեղծում է ևս 4-6 լրացուցիչ աշխատատեղ:

Եթե կենցաղային մակարդակի պատկերացումներն  ու խոսակցությունները մի կողմ դնենք, ապա պետք է հստակ արձանագրենք, որ երկրի ինքնիշխանությունն ու տնտեսական զարգացումը ապահովվում են ոչ թե մարդաշատ հանրահավաքներով, այլ պետական ինստիտուտների արդյունավետ աշխատանքով, սեփական ռեսուրսները ճիշտ բաշխելով և մարդկանց կյանքի որակի շոշափելի բարձրացումով:  Սակայն, ցավոք սրտի, մեզանում «ձևը» հաղթում է բովանդակությանը, «շոուն»՝ գործին:

Իշխանությունը չի գիտակցում մի շատ կարևոր հանգամանք. ոչ մի ընդդիմություն այնպես չի կարող հեղինակազրկել «Թավշյա» հեղափոխությունն ու իր արժեքները, ինչպես դա անում է իշխանությունն  իր անգործությամբ և քաղաքական կամքի բացակայությամբ:

Սևակ Դանիելյան