Ձեռնտու՞ է արդյոք Հայաստանին Բաքու-Թբիլիս-Ջեյհանի գործունեության կասեցումը և BP-ի հեռանալը Ադրբեջանից

Հուլիսյան մարտակամն գործողությունները կրկին անգամ եկան ապացուցելու, որ մեր թշնամին ամեն պահի կարող է փորձ կատարել Ղարաբաղյան խնդիրը և, առհասարակ, «Հայաստանի հարցը» լուծել ռամզական ճանապարհով։ Կիրառական դաշտում սա նշանակում է, որ Հայստանը միշտ պետք է պատրաստ լինի իրականացնել թե լոկալ, և թե ավելի մասշտաբային գործողություն, որով թշնամուն կպարտադրի խաղաղությունը։ Սրա համար հայկական պետությանն անհրաժեշտ է քաղաքական կայունություն, դեմոգրաֆիկ աճ և շոշափելի տնտեսական զարգացում։ Գաղտնիկ բացահայտած չենք լինի, եթե ասեմք, որ աշխարհի ցանկացած կետում շոշափելի տնտեսական աճ ապահովելու համար մեծ կարևորություն ու նշանակություն ունեն օտարերկրյա ներդրումները։ Ահա հենց այս երևույթի հետ մեր հեղափոխական իշխանությունները շատ լուրջ խնդիր ունեն։ Փորձը ցույց է տալիս, որ խնդիր ունեն ոչ միայն նոր օտարերկրյա ներդւոմներ ներգրավվելու հետ, այլ նաև եղած ներդրումային ծրագրերի համարի աշխատանքային պայմաններ ապահովելու հետ։ Սա, իր հերթին, շատ լուրջ հարված է հասցնում թե մեր տնտեսությանը, թե մեր մարտունակությանը։

Կարևոր է նաև այն, որ այս պարզ ճշմարտությունը շատ լավ գիտակցում են և ընկալում նաև Ադրբեջանում։ Հենց այդ պատճառով էլ հարևան երկրի մամուլը ողողված է բազում հոդվածներով այն մասին, որ «Ամուլսարի ներդրումային ծրագիրը տապալված է»։  Հարևան երկրում բավականին ոգևորված են այն բանից, որ Հայաստանի իշխանությունները՝ չունենալով ռազմավարություն վերոնշյալ հարցի վերաբերյալ, փաստացի տապալում են ներդրումային ծրագիրը։ Այստեղ են ասել․ թուրքը նայում՝ ուրախանում է։

ՎԵրջին առիթներից մեկը, որը մեր թշնամիներին ուրախացրել է, վերաբերվում է նրան, որ Եվրասիական Վերակառուցման և զարգացման բանկը դադարեցնում է ներդրումը Ամուլսարի ծրագրում։ Նախ և առաջ նշենք, որ բանկը ոչ թե դադարեցնում է իր մասնակցությունը ծրագրում, այլ որ վերջին երկու տարիների ապօրինությունների պատճառով «Լիդիան» ընկերությունը ստիպված է եղել ապացուցակվել Տորոնտոյի ֆոնդային բորսայից, որի արդյունքում բոլոր մանր բաժնետերերը կորցրել են իրենց ներդրումը։ Փաստորեն Վերակառուցման և զարգացման բանկը դուրս է մնացել ծրագրից, քանի որ կորցրել է Լիդիան Ինտերնեյշնլի  իր բաժնետոմսերում ներդրումները։

Հենց այս հանգամանքն է բուռն ոգևորություն առացարել այն պետությունում, որը ընդամենը մեկ ամիս առաջ ռազմական սադրանք էր իրակյանացնում Հայաստանի դեմ։ Ցավոք սրտի, Ադրբեջանի որոշ շրջանակներ շատ ավելի լավ են գիտակցում՝ թե ինչ նշանակություն ունի Հայաստանի տնտեսության և մարտունակության համար օտարերկրյա ներդրումները։

Հնարավոր կլիներ՞ արդյոք, որ  մի խումբ անձնաց գործողությունների արդյունքույմ երկու տարով դադարում է Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթատարի գործունեությունը, կամ երկրու տարի Բաքու-Թբիլիս-Կարս երկաթուղով ոչ մի գնացք չի շարժվում։ Ավելին, պատկերացրեք, որ մի խումբ անձիք, ովքեր իրենց համարում են բնապահպան, բողոքի ակցիաներ են իրականացնում և թույլ չեն տալիս, որպեսզի «British Petroleum» ընկերությունը շարունակի իր աշխատանքները Շահ-Դենիզում, Ազերիում և այլ նավթավայրերում՝ նշելով, որ BP-ն վնասում է Կասպից ծովին։

Ադրբեջանում այդպիսի երևույթ չէր կարող լինել:

Իսկ հիմա պատկերացրեք, թե որքան   կբխեր Հայաստանի շահերից, որ, օրինակ,  BP-ն լքեր Ադրբեջանը, իսկ տարածաշրջանի ամենամեծ նավթատարն ու  և երկաթգիծը չաշխատեին։ 

Վերջին մի քանի օրվա ընթքացքում մեկ ունցիայի համար ոսկու գները տատանվում են 1900-2000 շրջանակներում։ Ըստ տնտեսագետների հաշվարկների՝ նմանատիպ ոսկու համաշխարհային գների պարագայում «Լիդիան Արմենիա»-ն Հայաստանի բյուջեն հարկերի տեսքով պետք է վճարեր մոտ 130մլն ԱՄՆ դոլար։ Սա միայն Լիդիանի մասով։ Էլ չենք խոսում կապալառու ընկերությունների գործունեության և այլ տնտեսվարող սուբյեկտների աշխատանքի մասին, որոնք կապված կլինեին Ամուլսարի հանքի շահագործման հետ։

Որպեսզի դուք պատկերացնեք այս գումարի չափը, նշենք, որ 2020 թվականին ՀՀ ռազմական բյուջեն կազմել է 625մլն ԱՄՆ դոլար։ Այսինքն, միայն «Լիդիան Արմենիա»-ն իր հարկերով կարող էր ապահովել այդ բյուջեի 20,8 տոկոսը։

Կարծում ենք, որ այս բոլոր հաշվարկները ցույց են տալիս մեկ բան, որ եթե մենք չկարողանանք դառնալ նորմալ պետություն, ապա մեր տեղը դա կանեն մեր հարևանները, սակայն առանց մեզ:

Սեւակ Դանիելյան