Փաշինյանի հայտարարության տողատակից պարզ է, որ 2020 թ. ապրիլի 1-ից գազը կթանկանա. կարծում եմ՝ 20 %-ով գինը կարող է բարձրանալ սահմանին. Վահե Դավթյան

Հայաստանի համար գազի գնի բարձրացումն անխուսափելի է: Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարության տողատակում ակնհայտորեն տեսնում ենք արձանագրումն այն փաստի, որ 2020 թ. ապրիլի 1-ից մենք ունենալու ենք գազի գնի բարձրացում: Այս մասին Tert.am-ի հետ զրույցում ասաց էներգետիկ անվտանգության փորձագետ, «Մեկ Հայաստան» կուսակցության քաղխորհրդի անդամ Վահե Դավթյանը: Նրա կարծիքով՝ սահմանին գազի գնի բարձրացումը կարող է լինել մոտ 20-ի սահմանում, իսկ բնակիչների վրա ազդեցությունը՝ 7%-ի չափով: «Գազի գնի բարձրացումը, սակայն, ունենալու է մուլտիպլիկատիվ էֆեկտ նաև էլէեկտրաէներգիայի վերջնական սակագնի գոյացման վրա, ինչպես նաև անուղղակիորեն անդրադառնալու է նաև տնտեսության տարբեր ոլորտների կայունությանը: Հարցը դիտարկել միայն այն տրամաբանությամբ, որ ձմռանը ցուրտ է, բնակչությունն ավելի շատ գազ է սպառում և այս միջանկյալ որոշումը կարող է նվազեցնել ռիսկերը, կարծում եմ՝ մակերեսային  մոտեցում է»,- ասում է Վահե Դավթյանը: 

- ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ռուս լրագրողների հետ հանդիպմանը հայտարարել էր, որ Ռուսական գազի գինը Հայաստանի համար չի բարձրանա մինչև հաջորդ տարվա գարուն: Փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանն էլ նմանատիպ հայտարարություն էր արել՝ նշելով, որ մինչև ապրիլի 1-ը գազի թանկացման հարց չի քննարկվելու։ Այս հայտարարություններից հետո շատերը ենթադրում են, որ ներկայիս գինը պահպանվելու է մինչև գարուն և դրանից հետո թանկացում է լինելու: Հնարավոր համարո՞ւմ եք այս սցենարը: 

- Դեռ Երևանում կայացած ԵԱՏՄ առաջնորդների ընդլայնված նիստի շրջանակներում ձեռք էին բերվել որոշակի միջանկյալ կոմպրոմիսային պայմանավորվածություններ, որի մասին այս օրերին արդեն հայտարարում են վարչապետը և ոլորտը կարգավորող համապատասխան պաշտոնյաները: Ակնհայտ է, որ տվյալ պահին առկա է քաղաքական որոշում հունվարի 1-ից գազի գինը սահմանին չբարձրացնելու վերաբերյալ, բայց սա կարելի է դիտարկել ընդամենը որպես շատ կարճաժամկետ, տակտիկական քայլ: Ելնելով այն մակրոտնտեսական գործընթացներից, որոնք տեղի են ունենում թե՛ համաշխարհային էներգետիկ շուկայում, թե՛ ռուսական գազի շուկայում, գազի գնի բարձրացումն անխուսափելի է Հայաստանի համար, եթե հարցը դիտարկում ենք զուտ տնտեսական տրամաբանության մեջ: Այստեղ, թերևս, կարող ենք գալ այն եզրահանգմանը, որ հերթական անգամ մենք չկիրառեցինք մեր էներգետիկ դիվանագիտության գործիքակազմը: Զուգահեռներ անցկացնենք Մոլդովայի հետ. նախագահ Իգոր Դոդոնը շաբաթներ առաջ հայտարարեց, որ երկար բանակցությունների արդյունքում ռուսական կողմը որոշում է կայացրել Մոլդովա մատակարարվող գազի գինն իջեցնել՝ սկզբնական փուլում 15 տոկոսով: Դիտարկվում է հունվարի 1-ից ևս մինչև 30 տոկոսով Մոլդովայի համար գազի գինն իջեցնելու հնարավորությունը: Այստեղ ակնհայտ է, որ Մոլդովան դիտարկվում է որպես ԵԱՏՄ և ԵՄ-ն կապող կարևոր օղակներից մեկը, այսինքն՝ հարցին տրվում է զուտ քաղաքական լուծում: Նմանատիպ լուծում տրվում է նաև հայ-ռուսական էներգետիկ կապերին և դրանց կարգավորմանը, սակայն, ցավոք, միմիայն կարճաժամկետ ժամանակահատվածով:

- Ձեր կարծիքով՝ այս կարճաժամկետ հատվածում՝ մինչև 2020 թ. ապրիլ, ռուսական կողմը Հայաստանից ինչ-որ բան ակնկալո՞ւմ է գազի գինը չբարձրացնելու դիմաց: 

- Հավանաբար, ոչ: Եթե խոսքն ինչ-ինչ ենթակառուցվածքների փոխանցման մասին է, ապա նմանատիպ հարց օրակարգում չկա: Սա մի կողմից տակտիկական քայլ է Հայաստանի իշխանությունների համար՝ ձմռան ընթացքում որոշակի սոցիալական կայունություն ապահովելու նպատակով, քանի որ ավելանում է բնական գազի սպառումը՝ հատկապես բնակչության կողմից: Մյուս կողմից սա նաև Ռուսաստանի համար կարելի է դիտարկել որպես տակտիկական քայլ՝ ժամանակ շահելու հայ-ռուսական քաղաքական հարաբերություններում առկա որոշակի խնդիրներին վերջնական լուծում և գնահատական տալու համար:

- Հետաքրքիր էր Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը, որ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ այս հարցի շուրջ քննարկումների արդյունքում կողմերը պայմանավորվել են, որ սակագինն այնպիսին պետք է լինի, որ չհարվածի Հայաստանի տնտեսությանը: Ի՞նչ կարող ենք ենթադրել Նիկոլ Փաշինյանի այս խոսքից:

- Կարելի է ենթադրել, որ բանակցությունները, որոնք շուրջ մեկ տարի է ընթանում են, չեն բերել վերջանական որևէ արդյունքի: Ակնհայտորեն այս տողատակում մենք տեսնում ենք արձանագրում այն փաստի, որ այնուամենայնիվ 2020 թ. ապրիլի 1-ից, հավանաբար, մենք ունենալու ենք գազի գնի բարձրացում: Կարծում եմ՝ մոտ 20%-ով կարող է լինել բարձրացումը: Ակնհայտ է, որ անգամ գործող գինը, որն առկա է սահմանին, նվազեցնում է Հայաստանի տնտեսական ակտիվությունը և չի կարող խթան հանդիսանալ տնտեսական առաջխաղացումն ապահովելու համար: Ուստի՝ կարծում եմ, որ այսօր բանակցություններն ավելի շատ պետք է տարվեն ոչ թե սահմանին գազի գնի վերանայման, այլ նախևառաջ ներքին սակագների գնագոյացման հարցի շուրջ, որը մի շարք խնդրահարույց կողմեր ունի, սակայն այս հարցը գտնվում է ոչ թե ՌԴ նախագահի, այլ բացառապես ՀՀ կառավարության, «Գազպրոմ Արմենիայի» և ՀԾԿՀ-ի տիրույթում:

- Ձեր նշած հավանական 20 տոկոսը սահմանի՞ն գազի գնի բարձրացմանն է վերաբերում: 

- Բնականաբար, սահմանին գազի գնի բարձրացման մասին է խոսքը: Եթե չլինի քաղաքական որոշում, ապա զուտ տնտեսագիտական տրամաբանությունը, շուկայում առկա միտումերը մեզ հուշում են, որ գնի բարձրացումը կարող է լինել մոտ 20 տոկոսի չափով: Սակայն խոշոր հաշվով, եթե անգամ լինի քաղաքական որոշում սահմանին գինը զսպելու վերաբերյալ, միևնույն է երկրի ներսում այլևս չափազանց դժվար է զսպել սակագների աճը: Այդ իսկ պատճառով անհրաժեշտ է վերադառնալ գնագոյացման մեթոդաբանության հարցին, բանակցությունների սեղանին դնել 2013 թ. գազային համաձայնագրերում ֆիքսված գնագոյացման մեխանիզմներն ու, մասնավորապես,  «Գազպրոմ Արմենիայի» 9% տարեկան եկամտաբերության ներքին նորմայի մասին դրույթը, որը թույլ չի տալիս ողջամիտ սակագնային քաղաքականություն իրականացնել:

- Իսկ բնակիչների վրա այդ 20 տոկոսի ազդեցությունն ինչպիսի՞ն կլինի: 

- Հաշվարկները ցույց են տալիս, որ այդ պարագայում երկրի ներսում մինչև 7 տոկոս սակագնի բարձրացում կարող է լինել: Գազի գնի բարձրացումը ունենալու է մուլտիպլիկատիվ էֆեկտ նաև էլեկտրաէներգիայի վերջնական սակագնի գոյացման վրա, ինչպես նաև անուղղակիորեն անդրադառնալու է տնտեսության տարբեր ոլորտների կայունությանը: ՀՀ էլեկտրաէներգիայի գեներացման շուրջ 40-42 տոկոսը ներկայումս ապահովվում է հենց բնական գազով աշխատող ջերմաէլեկտրակայանների կողմից: Այնպես որ, հարցը դիտարկել միայն այն տրամաբանությամբ, որ ձմռանը ցուրտ է, բնակչությունն ավելի շատ գազ է սպառում և այս միջանկյալ որոշումը, որն ընդունվեց ձմռան համար, կարող է նվազեցնել ռիսկերը, կարծում եմ՝ մակերեսային  մոտեցում է: Հարցը պետք է դիտարկել ավելի համակարգային մակարդակով: Իրականում բնական գազի գինն իր ուղղակի և անուղղակի ազդեցությունն է ունենում առհասարակ ամբողջ տնտեսության վրա, և դա միայն, այսպես ասած, բնակիչների գրպանին կպնելու խնդիր չէ:

Tert.am