Պետք է ելնենք նրանից, որ մենք պատերազմում պարտվել ենք. սրանից չես կարող փախնել (տեսանյութ) Փաշինյանն ու ԱՄՆ-ը պատրաստում են նոր «կապիտուլյացիոն հոկտեմբերի 6», բայց արդեն Հայաստանի համար (տեսանյութ) Փաշինյանը Սաութգեյթի պես «հարիֆ» չէ․ ինչպես հեռացնել Նիկոլին մեր պետության վրայից
18
Փաշինյանն ու իր աջակիցները հասան այն բանին, որ Ռուսաստանը հրաժարվում է հայկական գյուղմթերքից Հրապարակվել է Թրամփի դեմ մահափորձի տեսավերլուծությունը Տոյվո Կլաարը թողնում է պաշտոնը, հայտնի է նրան փոխարինողը Լոնդոն է մեկնել նաև Իլհամ Ալիևը Շնորհավորում ենք՝ դուք շահել եք «երջանիկ երևանցի» մրցանակ Երկիրը թողել են անտեր. Փաշինյանը, ծանր աշխատանքից հետո, մեկնել է արձակուրդ. «Հրապարակ» Երկրաշարժ Վրաստանի՝ Գուրջաանի քաղաքից 30 կմ հարավ. այն զգացվել է Հայաստանի մարզերում ու Երեւանում «Սա հերթական քաղաքական շոուն է, արդեն՝ ԲԴԽ մասնակցությամբ». Երկրորդ նախագահի գրասենյակի ղեկավար Փաշինյանի հետ ինքնաթիռում տասնյակ ՔՊ-ականներ և թիկնապահներ են եղել․ ո՞վ է վճարել նրանց համար ԱՄՆ-ն 16 մլն դոլար է հատկացրել մարդկանց հոշոտող ոստիկանությանը Պատերազմ Արցախում
Փաշինյանն ու իր աջակիցները հասան այն բանին, որ Ռուսաստանը հրաժարվում է հայկական գյուղմթերքից Նախորդ զիջումները փորձաշրջան էին, զիջումները նոր են սկսում․ «Կարճ ասած» (տեսանյութ) Հրապարակվել է Թրամփի դեմ մահափորձի տեսավերլուծությունը Քանի որ Փաշինյանը դավաճանություն է արել, ուստի ցանկացած իր դեմ հանդես եկողին ողջունում եմ Քաղաքային իշխանությունը պարտավոր է զգոն և աչալուրջ լինել ՌԴ 95 զինծառայող վերադարձել է ուկրաինական գերությունից Իշխանությունը փուռն է տալիս իրեն ծառայություն մատուցածներին. Երվանդ Վարոսյան (տեսանյութ) Պետք է ելնենք նրանից, որ մենք պատերազմում պարտվել ենք. սրանից չես կարող փախնել (տեսանյութ) Փաշինյանն ու ԱՄՆ-ը պատրաստում են նոր «կապիտուլյացիոն հոկտեմբերի 6», բայց արդեն Հայաստանի համար (տեսանյութ) Տոյվո Կլաարը թողնում է պաշտոնը, հայտնի է նրան փոխարինողը ՌԴ և Իրանի ԱԳ նախարարները հանդիպել են 18+․ TikTok-ի օգտատերերը Փաշինյանի էջում նոր տեսանյութի տակ հայհոյանքներ են «ձոնում». Տեսանյութ Երկուսի համար էլ իրենց աթոռն ու պաշտոնն ավելի կարևոր են իրենց հայրենիքի ճակատագրից․ քաղաքագե Արձանագրվել է բոտուլիզմի դեպք՝ 2 տուժածով. մանրամասներ Փաշինյանը Սաութգեյթի պես «հարիֆ» չէ․ ինչպես հեռացնել Նիկոլին մեր պետության վրայից Լոնդոն է մեկնել նաև Իլհամ Ալիևը Սա իշխանության անլրջության, անպատասխանատվության, անգործության, արկածախնդրության լավագույն ցուցիչն է․ պատգամավոր Արձագանքելով Զարիֆի գրքում նշված հանգամանքներին Շնորհավորում ենք՝ դուք շահել եք «երջանիկ երևանցի» մրցանակ 2022թ.֊ի մայիս ամսին փլուզվեց ու արդեն 2 տարի է այս ճանապարհը չի նորոգվում, չի կառուցվում, չի ընդլայնվում Սա իշխանության անլրջության, անպատասխանատվության, անգործության, արկածախնդրության լավագույն ցուցիչն է․ պատգամավոր Շիրակի փողոցում կտրել են ջուրը և ծառերն արդեն չորացման շեմին են (տեսանյութ) Ոչ ռուսական «սապոգից» են ազատվել, ոչ էլ շրջադարձ են կատարել դեպի Եվրոպա. Գևորգ Ղուկասյան (տեսանյութ) ԱԺ աշխատակազմի ծառայողները այս ամիս 2-րդ անգամ են պարգևատրվում Երկիրը թողել են անտեր. Փաշինյանը, ծանր աշխատանքից հետո, մեկնել է արձակուրդ. «Հրապարակ» Միլլերի ասածը ՀՀ-ին պարտադրվող նոր ծանր զիջումների մասին է․ Բորիս Մուրազի Ինչու է «Կիպրական ավիաուղիները» հեռացել հայկական ավիաշուկայից Երկրաշարժ Վրաստանի՝ Գուրջաանի քաղաքից 30 կմ հարավ. այն զգացվել է Հայաստանի մարզերում ու Երեւանում ԱՄՆ-ն ՀՀ-ին ստիպում է միջանցք տրամադրել․ Ստեփան Դանիելյան Նիկոլը «դուխ» է տվել հավատարիմներին

Համաձայնագրի ստորագրումը, ավաղ, չի նշանակում, որ Հայաստանը դառնալու է կարևոր լոգիտիկ հանգույց, առավել ևս՝ էներգետիկ. փորձագետը՝ Հայաստանի տարածքով դեպի Եվրոպա իրանական գազի արտահանման մասին

Հայաստանի տարածքով դեպի Եվրոպա իրանական գազի արտահանման խնդիրը շատ ավելի խորքային է ու բարդ, քան կարող է թվալ: Եթե համառոտ, ապա.
 
1. Խոսքը գնում է Պարսից ծոց-Սև ծով մուլտիմոդալ միջանցքի ձևավորման շուրջ հերթական բանակցային փուլի անցկացման մասին, որն առաջիկայում տեղի է ունենալու Սոֆիայում: Բանակցությունների արդյունքում ձևավորված փաստաթուղթն իրենից բազմակողմ համաձայնագիր է ներկայացնելու, որը ստորագրելու են Իրանը, Հայաստանը, Վրաստանը, Բուլղարիան, Հունաստանը և, ինչը հատկապես կարևոր է, Ադրբեջանը: Հատկանշական է, որ այս գործընթացը որակելիս՝ Իրանի ԱԳՆ-ն հատուկ առանձնացնում է վերջերս Բաքվի ու Թբիլիսիի հետ համագործակցության արդյունքում իրականացված լոգիստիկ օպերացիան՝ իրանական բեռները Սև ծով փոխադրելը: Այս համատեքստում ավելորդ չի լինի հիշել նաև այն մասին, որ 2021 թ. ամռանը դե-ֆակտո մեկնարկ տրվեց «Հյուսիս-Հարավ» միջազգային տրանսպորտային միջանցքին, երբ առաջին անգամ Ֆինլյանդիայից բեռնափոխադրում իրականացվեց դեպի հնդկական Մումբայ՝ Ադրբեջանի ու Իրանի տարածքով: Պատճառը պարզ է. Ադրբեջանն ունի դրա համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքներ, իսկ Հայաստանը՝ ոչ: Ավելին՝ այսօր արագ տեմպերով կյանքի է կոչվում Քազվին-Ռեշտ-Աստարա իրանա-ադրբեջանական երկաթուղու նախագիծը, որը դիտվում է որպես ՛՛Հյուսիս-Հարավ՛՛-ի տարածաշրջանային կարևորագույն ենթակառուցվածք:
 
2. Համաձայնագրի ստորագրումը, ավաղ, չի նշանակում, որ Հայաստանը դառնալու է կարևոր լոգիտիկ հանգույց, առավել ևս՝ էներգետիկ: Իրանական բնական գազը Հայաստանով դեպի Եվրոպա արտահանելու համար անհրաժեշտ է երկու բան. ա) ենթակառուցվածք և բ) աշխարհաքաղաքական բարենպաստ միջավայր: Առաջինը չկա, քանի որ Իրան-Հայաստան գազամուղն ավարտվում է Արարատի մարզում և ունի տարեկան ընդամենը 2,3 մլրդ խմ թողունակություն: Նո՞ր գազամուղ կկառուցվի: Այս պահին դա ֆանտաստիկայի ժանրից է: Երկրորդը ևս բացակայում է, քանի որ նման էներգետիկ նախագիծ կյանքի կոչելու համար անհրաժեշտ է Վրաստանի ուղիղ քաղաքական ու տնտեսական մասնակցությունը, ինչի հավանականությունը անձամբ ես շատ ցածր եմ գնահատում՝ հաշվի առնելով երկու հանգամանք՝ ա) Վրաստանի աշխարհաքաղաքական վեկտորը՝ Արևմուտքի հակաիրանական պատժամիջոցների համատեքստում (ԵՄ-Իրան զուսպ երկխոսությունն առայժմ հիմքեր չի ստեղծում էներգետիկ լայնածավալ ծրագրերի իրականացման համար), բ) Ադրբեջանի շարունակաբար աճող ազդեցությունը Վրաստանի էներգետիկ համակարգում ու, միաժամանակ, Ադրբեջանի էներգետիկ նկրտումները եվրոպական շուկայում: Հիշեցեմ, որ երբ 2016 թ.-ին Հայաստնը, Իրանն ու Վրաստանը պայմանագիր ստորագրեցին գազի սվոփային մատակարարումների մասին, ապա վերջին պահին Թբիլիսին հրաժարվեց գործարքից՝ հայտարարելով, որ Ադրբեջանից ներկրվող գազը լիովին բավարարում է Վրաստանի պահանջարկը: Չմոռանամ նշել, որ Վրաստանում այսօր գազի ստորգետնյա պահուստարան է կառուցվում, ու արդեն այսօր Թբիլիսին հայտարարում է տեսանելի ապագայում էապես ավելացնել գազի ներկրումը Ադրբեջանից:
 
3.Ռուսաստան-Ուկրաինա հնարավոր էսկալացիայի վտանգներից ելնելով՝ ԵՄ-ն բանագնացներ է ուղարկում տարբեր գազատար երկրներ՝ Ռուսաստանից գազի մատակարարաման դադարեցման դեպքում իր համար գազի այլընտրանքային ուղիներ ապահովելու համար: Երկրները երեքն են՝ Ադրբեջան, Կատար, ԱՄՆ: Իրանը, հասկանալի պատճառներով, այդ ցանկում չկա: Միաժամանակ պարզ է, որ ԵՄ գազային այս դիվանագիտությունը ուղղված է երկարաժամկետ հեռանկարին: Ինչու՞ հենց Կատար ու ԱՄՆ: Հայտնի է, որ այդ երկու երկները LNG՝ հեղուկ գազ արտադրող առաջատարներն են, իսկ վառելիքի այդ տեսակի կշիռը շարունակում է աճել ամբողջ աշխարհում, այդ թվում՝ Եվրոպայում: Տարեկան աճը՝ 3,5%: Միջազգային ուղեղային կենտրոնների մեծ մասը միաձայն պնդում են, որ առաջիկա 20 տարվա ընթացքում LNG-ն դառնալու է ռազմավարական նշանակության վառելիք, ինչպես այսօր՝ նավթը, իսկ մոտ 10 տարուց այն դուրս է մղելու միջազգային շուկայից կոնվենցիոնալ՝ խողովակաշարային գազը: Դա շատ լավ հասկանում են Մոսկվայում (տե՛ս ՌԴ էներգետիկ անվտանգության դոկտրինը, 2019 թ.), ինչպես նաև Իրանում, որտեղ արդեն հայտարարվել է LNG արտադրության հզորությունների ստեղծման ռազմավարության մասին: Ինչու՞ եմ այս ամենը գրում: LNG-ն տեղափոխելու համար խողովակաշար պետք չէ, այն հիմնականում փոխադրվում է հատուկ լցանավերով, ուստի, Պարսից ծոց-Կարմիր ծով-Սուեզի ջրանցք-Միջերկրական ծով լոգիստիկան այս պարագայում ստանում է շատ ավելի կարևոր նշանակություն Իրանի էներգետիկ առաջխաղացման համար: Սակայն արդյո՞ք Իրանը ձգտում է դիրքավորվել եվրոպական գազի շուկայում: Եթե անգամ այո, ապա ոչ որպես իր համար առանցքային շուկա: Ներկայումս Իրանը, ինչպես նաև Ռուսաստանը, իրենց արտաքին էներգետիկ ռազմավարությունը կառուցում են ասիակենտրոն տրամաբանության ներքո: 2021 թ. ապրիլին իրանա-չինական երկարաժամկետ համաձայնագիրը, որը ենթադրում է շուրջ 400 մլրդ դոլարի ներդրում Իրանում, դրա դրսևորումներից է: Ի վերջո, Չինաստանը շարուկանում է մնալ իրանական ածխաջրածինների խոշորագույն ներկրողը: Շուկան խորապես փոխվում է, ու դա չի կարելի անտեսել: Հետևությունն այստեղից մեկն է. Հարավային Կովկասը հետաքրքիր է Իրանին առավելապես տրանսպորտային փոխադրումների դիվերսիֆիկացման տեսանկյունից, ինչը տեղավորվում է նույն Չինաստանի, ինչպես նաև Հնդկաստանի տրանսպորտային շահերի մեջ:
 
4.Կարևոր է հիշել, որ 2021 թ.-ի իրանա-ադրբեջանական սահմանային սրումը հաղթահարելուց հետո կողմերը նախաձեռնեցին բազմաթիվ համատեղ նախագծեր, առավելապես՝ էներգետիկ ոլորտում: Ղըզ Ղալասին ու Խուդաֆերինը այստեղ ամենաանվտանգը կարող են լինել: Խոսքը երկու բազային ուղղությունների մասին է: Նախ՝ վերջին ամիսներին Բաքուն ու Թեհրանը սկսել են սեփական էլեկտրաէներգետիկ համակարգերի սինխրոնիզացիան՝ հայտարարելով Իրան-Ադրբեջան-Ռուսաստան էլեկտրաներգետիկ կամուրջի ձևավորման մասին: Մինչդեռ տարիներ շարունակ այդ միջանցքը դիտարկվում էր Իրան-Հայաստան-Վրաստան-Ռուսաստան լոգիստիկայի ներքո: Այս հարցում Երևանի ձախողման մասին գրել եմ տասնյակ, եթե ոչ հարյուրավոր էջեր, ուստի, կանգ չեմ առնի մանրամասների վրա: Փաստեմ միայն, որ Հայաստանն այս միջանցքի այլևս առանցքային շահառու չէ: Ու սա ռազմավարական ձախողում է:
 
Միաժամանակ, ճգնաժամը հաղաթահարելուց հետո Թեհրանը հրավիրեց Բաքվին մասնակցելու Կասպից ծովի իրանական սեկտորում հայտնաբերված «Չալուս» նավթագազային հանքավայրում հետախուզական-երկրաբանական աշխատանքներին: Դիմելով սցենարային մեթոդին՝ կարող ենք պատկերացնել մի իրավիճակ, երբ Հայաստանի տարածքով անցնող հիփոթետիկ գազամուղով Եվրոպա է արտահանվում իրանա-ադրբեջանական համատեղ ձեռնարկության կողմից արդյունահանվող վառելիքը: Լա՞վ է սա արդյոք, թե՞ ոչ: Առանձին քննարկման հարց է:
 
5.Բանակցային այս գործընթացը Բուլղարիայի համար ունի կարևոր դիվանագիտական նշանակություն՝ Բաքվի հետ «գազային երկխոսությունը» արդյունավետ կառուցելու տեսանկյունից: Բաքուն հայտարարել է, որ եթե մինչև 2022 թ. հունիսի 30 շահագործման չհանձնվի Հունաստան-Բուլղարիա ինտերկոնեկտոր-գազամուղը, ապա այն իրավունք ունի Սոֆիային գումարային պահանջ ներկայացնել՝ պայմանագրով նախատեսված գազի ծավալների արտահանումը ձախողելու պատճառով: Բուլղարիայի իշխանություններն այժմ փորձում են մանևրել, ժամանակ շահել, ու իրանական գազի ներկրման մասին խոսույթը դրա դրսևորումներից է: Այն պահին, երբ ինտերկոնեկտորը կառուցվեց (իսկ դրա հավանականությունը բարձր է), Բուլղարիան կրկին կդառնա Ադրբեջանի առանցքային էներգետիկ գործընկերներից մեկը՝ Արևելք-Արևմուտք լոգիստիկայով:
Ահա այսպիսի բարդ էներգետիկ աշխարհաքաղաքականություն:
 
Քաղաքագետ Վահե Դավթյանի ֆեյսբուքյան էջից
Հետևեք մեզ Telegram-ում
Հետևեք մեզ YouTube-ում
Websiite by Sargssyan
Հետևեք մեզ Facebook-ում https://www.facebook.com/ZhamLratvakan