Ըստ թուրքական ռազմավարական ծրագրերի ՝ մինչև 2050 թվականը, Հայաստանը պետք է դառնա Թուրքիայի մաս. Տեսանյութ

Մի քանի օր առաջ թուրքական TRT1 հեռուստաընկերությունը ներկայացրեց մի քարտեզ, որը ցույց է տալիս այն երկրները, որոնք, ըստ թուրքական ռազմավարական ծրագրերի` մինչև 2050 թվականը պետք է դառնան Թուրքիայի մաս: Հայաստանը, Վրաստանը և Ադրբեջանը նույնպես պետք է մեր տարածաշրջանից Թուրքիային միանան առաջիկա 30 տարիներին:

Շատերին կարող է թվալ, որ սա «ուղեղի ցնորք» է, կամ «խելագարի երազ», բայց բավական է դիտել Էրդողանի կուսակցության ծրագրային կետերը, որոնք վերաբերում են արտաքին քաղաքականությանը, և պարզ կդառնա, որ այս ամենն ուղղակի «հեռուստալրագրողի վերլուծություն» չէ, հատկապես եթե հաշվի առնենք այն փաստը, որ TRT1-ը թուրքական հիմնական հեռուստաալիքներից մեկն է:

Փաստորեն, ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Թուրքիան զգալիորեն փոխել է իր արտաքին քաղաքական ռազմավարությունը: Եթե ​​սկզբնական շրջանում Էրդողանի, այսպես կոչված, նեոօսմանյան քաղաքականությունը ենթադրում էր «0 խնդիր հարևանների հետ» հայեցակարգի իրականացում, ապա 18 տարի անց կարող ենք փաստել, որ Էրդողանի այս դոկտրինը վերափոխվել է հետևյալ հայեցակարգի ՝ «Բազում խնդիրներ հարեւանների հետ»:

Այսօր Թուրքիայի հարաբերությունները Կիպրոսի և Հունաստանի հետ չեն կարող հարթ կոչվել: Եգիպտոսի հետ հարաբերությունները շատ լարված են, իսկ Սաուդյան Արաբիայի հետ Թուրքիան իրականում տնտեսական պատերազմի մեջ է:

Թուրքիան ռազմական գործողություններ է իրականացնում Սիրիայում և Իրաքում, միևնույն ժամանակ շարունակելով շրջափակման մեջ պահել Հայաստանը, և, ի վերջո, իր ակնհայտ միջամտությամբ Արցախի խնդրի լուծմանը, հայտ է ներկայացնում ակտիվ ռազմական ներկայություն ունենալ մեր տարածաշրջանում:

Հասկանալի է, որ այս ամենը Թուրքիայի ռազմավարական ծրագրի մի մասն է: Հասկանալի է, որ ակտիվ ռազմական գործողություններից առաջ Թուրքիան փորձում է ակտիվ մասնակցություն ունենալ Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի ներքաղաքական կյանքում` «փափուկ ուժի» միջոցով:

Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա վերջին 44-օրյա պատերազմից հետո Թուրքիայի վարկանիշն Ադրբեջանում կտրուկ բարձրացավ: Փորձագետների գնահատականներով՝ այս երկրի ռազմական վերնախավի սպայական կազմը 70 տոկոսով գտնվում է Թուրքիայի ազդեցության տակ: Միևնույն ժամանակ, վերլուծաբանները նշում են, որ Ադրբեջանի քաղաքական դաշտում կտրուկ կմեծանա թուրքական ազդեցությունը բոլոր քաղաքական սուբյեկտների վրա:

Ինչ վերաբերում է Վրաստանին, ապա այսօր վրացական Աջարիան գրեթե ամբողջությամբ գտնվում է Թուրքիայի վերահսկողության տակ: Աջարիայում ներդրումների շուրջ 70 տոկոսը գալիս է Թուրքիայից, Աջարիայի բիզնես էլիտայի ճնշող մեծամասնությունը գտնվում է Թուրքիայի ազդեցության տակ, և, բացի այդ, Աջարիայի ժողովրդագրական պատկերը կտրուկ փոխվում է հօգուտ Թուրքիայի:

Վերջին 10 տարվա ընթացքում Թուրքիայի ավելի քան 25 հազար քաղաքացի միաժամանակ դարձել է նաեւ Վրաստանի քաղաքացի, իսկ Աջարիայի ներկայիս բնակչությունից՝ 350 հազար մարդ, 50 հազարը էթնիկ թուրքեր են: Մոտավորապես նույնքան են կազմում մահմեդականացվաց վրացիները, որոնք թուրքական ազդեցության կրողներն են մեր տարածաշրջանում:

Բացի այդ, Թուրքիան այսօր համարվում է Վրաստանի ամենամեծ ներդրողը, և Ադրբեջանի հետ միասին նրանք վերահսկում են Վրաստանի ամբողջ էներգետիկ համակարգը, շինարարության, առևտրի և տնտեսության այլ հատվածների զգալի մասը: Եվ զարմանալի չէ, որ Վրաստանում հակառուսական հռետորաբանությամբ հանդես եկող բոլոր քաղաքական ուժերը, որպես Մոսկվայի այլընտրանք, տեսնում են Թուրքիայի հետ ինտեգրման շարունակությունը՝ Թուրքիան ընկալելով որպես ՆԱՏՕ-ի հարավային թևի մեր տարածաշրջանի առանցքային խաղացող:

Միակ երկիրը, որում Թուրքիան ուղղակի ներկայություն չունի, Հայաստանն է: Սակայն այստեղ էլ, իր ծրագրերի իրականացման համար, Թուրքիան անուղղակի կերպով գործել է և գործում է արևմտյան դրամաշնորհային ծրագրերի միջոցով: Մշակվել են նույնիսկ հատուկ թեզեր, գաղափարներ, ձևավորվել են քաղաքական և հասարակական հարթակներ, որտեղ ակնհայտ է Թուրքիայի անուղղակի ներգրավումը:

Այսօր արդեն պարզ է, թե ինչպիսի անուղղակի ներգրավվածություն ունեցավ Թուրքիան Հայաստանում 2018-ին իշխանափոխության ընթացքում: Թուրքիան, ըստ երեւույթի, չմոռացավ 2008-ի քաղաքական շարժումը, հակաղարաբաղյան շարժումը, որը ղեկավարում էր Տեր-Պետրոսյանը:

2008-ին նրանք ձախողվեցին, բայց 10 տարի անց նրանք հասան իրենց նպատակին, իսկ ղարաբաղցիների հակառակորդը՝ Փաշինյանը, գրեթե ամբողջությամբ իրականացրեց թուրքական ծրագրերը Հայաստանում:

Նա վերաբացեց մարտի 1-ին գործը, և արդյունքում` Հայաստանի երկրորդ նախագահն ու ղարաբաղյան պատերազմն անցած գեներալները դատարանի առաջ կանգնեցին: Նիկոլը փոխեց Արցախի քաղաքական ղեկավարությունը, և այնտեղ նշանակեց իր կոմերսանտ դրածոյին: Նա ամբողջովին կազմաքանդեց հայկական բանակը, և որ ամենակարևորն է, վիժեցրեց բանակցային գործընթացը՝ պատերազմի ճանապարհը բացելով և այս պատերազմում Թուրքիայի ակտիվ ներգրավվածությունն ապահովելով:

Փաշինյանը գործնականում իրականացրեց բոլոր այն ծրագրերը, որոնք անմիջականորեն ձեռնտու էին Թուրքիային, նա նաև ստեղծեց «վստահության ճգնաժամ» հայ-ռուսական հարաբերություններում: Եվ վերջապես, վերջին պատերազմի օգնությամբ նա ոչնչացրեց Արցախի պետականությունը:

Միակ բանը, որ Փաշինյանին չհաջողվեց անել, Արցախի հայաթափումն էր, որը Մոսկվան թույլ չտվեց, քանի որ այս դեպքում Ռուսաստանը կկորցներ իր ազդեցությունը Ադրբեջանում և գրեթե ամբողջությամբ կկորցներ իր ազդեցությունը Հայաստանում:

Թուրքիան համաձայն էր ռուսների այս որոշման հետ, քանի որ հասկանում էր, որ դրա այլընտրանքը կլինի ռուս-թուրքական պատերազմը, որում շահագրգռված չեն ո՛չ Մոսկվան, ո՛չ Անկարան:

Այսօր Թուրքիան օրակարգ է մտցրել իր օրինական ներկայությունը մեր տարածաշրջանում իր ռազմական ուժերի տեսքով, ինչին պաշտոնական Մոսկվան դեռ դիմադրում է: Սակայն ակնհայտ է, որ վաղ թե ուշ դա կյանքի կկոչվի, քանի որ Ռուսաստանի «քարտերը» մեր տարածաշրջանում զգալիորեն թուլացել են Հայաստանում Փաշինյանի իշխանության գալուց հետո:

Հաշվի առնելով այս ամբողջ համատեքստը, եթե հայկական քաղաքական էլիտան ավելի լուրջ չդառնա, ապա Հայաստանի համար թուրքական ծրագրերը կարող են ամբողջությամբ կյանքի կոչվել, քանի որ քաղաքականությունը վակուում չի սիրում: Հատկապես, եթե հաշվի առնենք այն փաստը, որ այսօր Հայաստանը թուլացված է այնքան, ինչքան երբեք չի եղել, նրա զինված ուժերը կազմաքանդված են, իսկ ժողովուրդը` հուսալքված ու բարոյալքված:

Այս պայմաններում ամեն օրը և ամեն ժամն աշխատում են ընդդեմ Հայաստանի, և եթե գործընթացները շարունակվեն այնպես, ինչպես հիմա, ապա մենք չգիտենք Վրաստանի մասով, բայց Հայաստանի մասով Թուրքիան կարող է իր ծրագրերն իրականացնել ավելի շուտ, քան դա ծրագրված է:

Սա՛ է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան