25 տարվա ընթացքում մենք այդպես էլ չկարողացանք ստեղծել պետություն

Վերջին 20-25 տարում Հայաստանի քաղաքական վերնախավում մեծ փոփոխություններ կատարվեցին: 90-ականների սերունդն այսօր գրեթե ամբողջությամբ վերացել է, վերանում է նաև 2000-ականների քաղաքական սերունդը: Այսօր խաղի մեջ են մտնում նոր դեմքեր, նոր գործիչներ, սակայն այս ամենի հետ միասին պետք է արձանագրել մեկ բան՝ մնայուն են մնում Հայաստանում հաստատված արատավոր բարքերը, որոնք այդպես էլ մեզ թույլ չտվեցին դառնալ ժամանակակից պետություն և զարգանալ այն ուղիով, որով գնացին հետսովետական շրջանում Բալթյան երկրները: Ավելին, վերջին 10 տարվա ընթացքում Հայաստանը հետզարգացում ապրեց նույնիսկ հարևան Վրաստանի համեմատ: Հիշենք, թե ինչպիսի խայտառակ վիճակում էր գտնվում Վրաստանը 90-ականներին, 2000-ականներին, և ինչ տեմպերով է այսօր զարգանում այդ երկիրը:

Բերենք ընդամենը մի քանի համեմատություն:

Վրաստանում երկու անգամ ընտրություններով իշխանություն փոխվեց: Մեկը «Վարդերի հեղափոխությունն էր»՝ 2003-ին, մյուսը՝ 2012 թվականին էր, երբ իշխանության եկան Իվանիշվիլու կողմնակիցները: Արդյունքում, այդ երկրում ձևավորվեց նոր քաղաքական միջավայր, ժողովուրդը դարձավ իրական գործոն, ընտրությունն այս երկրում դարձավ ոչ թե կոմերցիոն, այլ քաղաքական գործիք: Եվ դրա արդյունքը եղավ այն, որ այս երկիրը Հայաստանի համեմատ թռիչքային զարգացում է ապրում:

Բերենք ընդամենը մի քանի թվեր՝ 2015 թ. Վրաստանում արտաքին ներդրումները հասել էին 3,5 միլիարդ դոլարի, Հայաստանի ցուցանիշը նույն ժամանակահատվածի համար գրեթե 20 անգամ քիչ էր՝ մոտ 180 միլիոն դոլար: Անցյալ տարի Վրաստանի արտաքին ներդրումները կազմել էին ավելի քան 1,3 միլիարդ դոլար, Հայաստանի ցուցանիշները 10 անգամ ավելի պակաս էին՝ մոտ 150 միլիոն դոլար: Սրանք լոկ թվեր չեն, սրանք արձանագրում են երկրի զարգացման աստիճանը և որակը, որից կախված է մարդկանց կենսամակարդակի բարձրացումը, երկրի հեղինակությունը միջազգային հարաբերություններում: Վերջապես, ազգի և պետության իմիջը:

Մենք վերջին 10 տարվա ընթացքում լուրջ հետզարգացում ապրեցինք, վրացիները լուրջ զարգացման ցուցանիշներ ցույց տվեցին, և դա այն պայմաններում, որ Վրաստանի համար պետության անվտանգության սպառնալիք գոյություն չունի, քանզի Ռուսաստանի հետ կոնֆլիկտը սահմանափակվում է Աբխազիայով և ՀՎ. Օսիայով: Մինչդեռ, Հայաստանի համար Ղարաբաղը լոկ տարածքային վեճի հարց չէ և Հայաստանն ունի  պետության անվտանգության սպառնալիքի լրջագույն խնդիր, այն էլ այն պարագայում, երբ հարևան Թուրքիան և Ադրբեջանը տարեցտարի հզորանում և ուժեղանում են, իսկ Հայաստանը թուլանում և արյունաքամ լինում՝ արտագաղթի բարձր տեմպի պատճառով:

Սակայն, այս ամենի համար չի կարելի վերացական մեղադրանք հնչեցնել լոկ ժողովրդի հասցեին, քանզի ժողովուրդ հասկացությունը ամորֆ, վերացական երևույթ է: Ժողովուրդը դառնում է ազգ, երբ նրան դարձնում է այդպիսին այդ ժողովրդի վերնախավը, իսկ երբ այդ վերնախավը ձևավորվում է այսօրվա մականունավորների միջոցով, ապա ինքը՝ վերնախավն է դադարում լուրջ գործոն դառնալ բուն ժողովրդի համար, և այն հետզարգացում է ապրում և դառնում է ոչ թե ազգ, այլ բնակչություն, իսկ բնակչության կապը տարածքի հետ խիստ պայմանական բնույթ ունի, քանզի տարածքը դառնում է հայրենիք միայն այն դեպքում, երբ շարքային մարդը տեսնում է իր հանրային շահը, իսկ երբ նա այդ հանրային շահը չի տեսնում, ապա վաճառում է իր ապագան 5-10 հազար դրամով, ինչը հասկանալի է: Ահա այսպիսի փակ ցիկլի մեջ է հայտնվել Հայաստանը, որից դուրս գալու ելքի տարբերակները շատ չեն: Մի անգամ մենք նման ելք ունեցել ենք 100 տարի առաջ, սակայն ցավոք այդ ամենից ոչ մի դաս չենք քաղել, իսկ դա հուշում է, որ պատմությունը կարող է կրկնվել, քանզի սեփական պատմությունից դասեր չքաղած ազգը էռոզիայի է ենթարկում իր պատմական հիշողությունը, քանզի բնակիչ դարձած մարդիկ չեն կարող ապրել պատմական հիշողության կատեգորիայով:

Սա է իրականությունը:

Հակոբ Կարապետյան