Նիկոլ Փաշինյանը խանդո՞ւմ է Ռոբերտ Քոչարյանին

Ռոբերտ Քոչարյանի հանդիպումը տնտեսական մեկնաբանների հետ լայն արձագանք ստացավ: Հայտնի շրջանակները ինչպես միշտ հերթական անգամ ցնցումների մեջ ընկան, իսկ հանրության լուրջ հատվածը հերթական անգամ իր համար արձանագրեց, որ երկրում կա մարդ, ով ունակ է ճգնաժամի պայմաններում կառավարել երկիրը, քանզի ունեցել է դրա հաջող պատմության փորձը:

Սակայն հատկապես հետաքրքիր էր, թե ինչպես կարձագանքեր ՀՀ 2-րդ նախագահի հանդիպումը մեկնաբանների հետ անձամբ վարչապետը:

Նրա ընտանիքին պատկանող լրատվամիջոցը  նույնպես  անդրադարձավ այդ հանդիպմանը մի նյութով, որն հետևյալ վերնագիրն ուներ՝«Փաստորեն տնտեսությունն էլ է Քոչարյանը հիմնել»:

Այդ վերնագիրն ամեն ինչ ասում էր, թե ինչ է իրականում մտածում Փաշինյանը Քոչարյանի կառավարման տարիների մասին:

Հոդվածում բերելով «Պեռնո Ռիկարի» պատմությունը, հետևյալ հարցադրումն է ընչեցվում. «... Պարզվում է  որակյալ գինու համար էլ ենք անձամբ Քոչարյանին պարտական ինքն է խնդրել, որ Հայաստանում լավ գինի արտադրվի։ Ինքը չլիներ գինեգործության առնվազն 3000 տարվա ավանդույթներ ունեցող հայ ժողովուրդը չէր «ֆայմելու», որ կարելի է նաև որակյալ գինի արտադրել ու ահավոր մրցակցություն էր լինելու, թե ով ավելի վատը կարտադրի...»:

Հոդվածագրի այս մտքի մեջ կար մի թեզ, թե ով էլ որ կառավարեր միևնույն է դրսից ընկերությունները գալու էին Հայաստան, իսկ մենք էլ ունենալու էինք գինեգործության զարգացման այն արդյունքներն ինչ ունեցանք Քոչարյանի կառավարման ժամանակ: Սակայն  եթե դա հնարավոր էր կատարել մինչև 1998 թվականը, ապա ինչո՞ւ դա չէր արվում: Ինչո՞ւ 3000-ամյա գինու գաղտնիքն իմացող ժողովուրդը ոչ թե գինի էր արտադրում 90-ական 7 տարիների ընթացքում, այլ զբաղված էր բացառապես «купи-продай» գործերով: Ինչպե՞ս ստացվեց, որ սփյուռքի մեր հայրենակիցները ներդրումներ սկսեցին կատարել հատկապես 1998-ից հետո, և ոչ առաջ:

Ինչ վերաբերվում է սեփականաշնորհման գների մասին, ապա գոնե այստեղ Փաշինյանը պետք է մեղադրի առաջին հերթին իր ավագ քաղաքական գործնկերներին, այլ ոչ թե Քոչարյանին: 90-ականների կեսերին, երբ «շան մսի»  գնով գործարաններ էին սեփականաշնորհվում Փաշինյանը դրա մասին չի ուզում լսել, որովհետև այդ գործընթացից հիմնականում օգտվում էին նրա քաղաքական գործընկերները և հատկապես մի հայտնի օլիգարխ, որն հետագայում երկար տարիներ դարձավ նրա հիմնական հովանավորը:

Ինչ վերաբերվում է բիզնեսով զբաղվելու մասին, ապա արժեր, որ Փաշինյանը ուսումնասիրեր, թե պատերազմի ամենաթեժ պահերին՝ 1992-1995 թվականներին, ով ինչով էր զբաղված: Քոչարյանը իր ընտանիքով գտնվում էր Ստեփանակերտում՝  ռմբակոցումների տակ: Իսկ ինչո՞վ էին զբաղված այն ժամանակվա Հայաստանի իշխանավորները: Օրինակ նրանցից մեկը 1995-ին իշխանական թերթերից մեկում խոստավանում էր, որ «...սեփականաշնորհել է ընդամենը 161 օբյեկտ որոնցից ոչ մեկը մենաշնոր չէր...»: Հետաքրքի՞ր է արդյոք Փաշինյանին, թե ինչպես էր սեփականաշնորհվել այդքան օբյեկտ այն էլ պատերազմի տարիներին:

Փաշինյանը դրա պատասխանը ունի, սակայն նրան շահավետ չի լինի դրա մասին  խոսել երբևիցե, քանզի դրա արդյունքում կարող է փլվել նրա ողջ ներկայիս քաղաքական կերպարը:

Հիշեցնենք, որ 90-ականներին իշխանավորները հարստանում էին երկրի բնակչության համընդանուր աղքատացման ֆոնին:

Եվ հատկապես հարստանում էին այն մարդիկ, ովքեր 88-ից առաջ նույնիսկ սուրճի բաժակի գումար չունեին կամ Երևանում ապրում էին հանրակացարաններում:

88-ի  հեղափոխությունը նրանց հնարավորություն տվեց դառնալ «բիրդան աղաներ», բնակչության մյուս՝ 99 տոկոսի աղքատացման հաշվին: Դրա մասին Հայաստանում ոչ ոք չի մոռացել և չի մոռանալու, որոհետև դա մոռանալու բան չի: Իսկ այսօր Փաշինյանն ու նրա շրջապատը փորձում են հաշվել  Քոչարյանի  գումարները և դա այն դեպքում, երբ Քոչարյանի կառավարման արդյունքում ՀՀՇ-ականների կողմից  փլուզած երկրի տնտեսությունը Քոչարյանին  հաջողվեց մեծացնել մոտ վեց անգամ: Բացարձակ թվերով հաշված Ռոբերտ Քոչարյանի կառավարման ընթացքում Հայաստանի տնտեսությունը մեծացավ մինչև 12 մլրդ-ի չափ: Եվ դա այն դեպքում, երբ Փաշինյանի քաղաքական ընկերների կառավարման ընթացքում երկրի տնտեսության ծավալները հասցվել էր ընդամենը 2 մլրդ դոլարի սահմանագծին:

Իսկ ինչո՞ւ մինչև 1998 թվականը այդ զարգացումը չէր ապահովվում: Փոխարենը մարդկանց համոզում էին, թե «...երկիրը զարգացման հեռանկար չունի, և դրա համար անհրաժեշտ է, որ գնանք Ղարաբաղի հարցում զիրջումների...»: Ինչո՞ւ դրա մասին չի խոսում այսօրվա վարչապետը, հասկանալի է, որոհետև նա այն ժամանակ աջակցում էր այդ նույն շրջանակներին, ովքեր պահանջում էին «հանուն զարգացման զիջել Ղարաբաղի հարցում»: Այսքանից հետո Փաշինյանն կամ նրա թիմակիցները ի՞նչ հաշիվ կարող են ներկայացնել Քոչարյանին, որ նա թույլ չտվեց, որ Ղարաբաղի հարցում զիջողները 2008-ին գան իշխանության»: Նիկոլ Փաշինյանն 2008-ին աջակցում էր հենց այդ նույն ուժերին, որոնց 1998-ին հայ ժողովուրդը վռնդեց  քաղաքական ասպարեզից թալանի, ընտրակեղծիքների, թուրքերին հաճոյանալու պատճառով:

Փաշինյանը պետք է մտածի, թե ինչ բացատրություն է տալու, որ 2008-ին աջակցել է այդ ուժերին: Նրանք էին բերելո՞ւ «Նոր Հայաստանի» գաղափարը, որոնց այն ժամանակ աջակցում էր Փաշինյանը: «Նոր Հայաստանը» Ղարաբաղի հարցում զիջումնե՞րն էին, թե 1995-ի և 1996-ի լկտի կեղծիքները, իսկ միգուցե կրկին իրար պարտքով տալ-առնելու 90-ականների ավանդույթը՞ պիտի վերականգվեր: Թե՞ անշարժ գույքի գները պիտի իջեցվեին 8-ից 10 անգամ, ինչպես 90-ականների ժամանակ էր:

Շատերը կարող են հարցադրում կատարել, եթե 1998-ից հետո ամեն ինչ շատ լավ էր, այդ դեպքում ինչո՞ւ եղավ 2008-ը: Այս հարցի պատասխանն էլ է հայտնի: Եթե 1998-ից հետո բոլոր ոլորտներում հեղափոխական փոփոխություն լինեին, ապա հաստատ մենք չէինք ունենա 2008-ը: Այո տնտեսության մեջ Քոչարյանին հաջողվեց կատարել իսկական տնտեսական հեղափոխություն: Այն հեղափոխությունը, որի մասին այսօր խոսում է Փաշինյանը բայց չի կարողանում այն կյանքի կոչել: Երկրի արտաքին քաղաքականության մեջ Քոչարյանի ժամանակ կատարվեցին նույնպես մեծ փոփոխություններ: Իսկ Ղարաբաղի հարցում կատարվեց անհնարինը, երբ միջնորդները վերջապես ընդունեցին ղարաբաղցիների ինքնորշման իրավունքը, հանրաքվեի միջոցով Ադրբեջանի կազմից դուրս: Իհարկե եղել են նաև բացթողումներ, հատկապես ներքաղաքական հարցերում: Ազատ ընտրության ինստիտուտը այդպես էլ չվերականգնվեց, որն էլ դարձավ 2008-ի ճգնաժամի հիմնական պատճառը, սակայն համեմատելով Քոչարյանի դրական ստացած արդյունքները ուղղակի ցինիզմի դրսևորում է չնկատել իր մեծ ներդրումը երկրի զարգացման մեջ և նկատել միայն բացասական երևույթները, մանավանդ, որ 1998-ից առաջ  դրականի և բացասականի հաշվեկշիռը մեղմ ասաց Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական «հայրերի» օգտին չէ:

Սակայն հասկանալի է, Փաշինյանի այսպիսի արձագանքը Քոչարյանի խոսքին: Իրականում Փաշինյանը լավ էլ հասկացել է, թե ով է իրականում դրական արդյունքներ տվել   երկրի զարգացման համար, իսկ ով՝ ոչ: Պարզապես զուտ քաղաքական տեսանկյունից Փաշինյանին խոստովանելը դա շահավետ չէ:

Իսկ զուտ մարդկային դաշտում համեմատվելիս ակնհայտ է, որ Փաշինյանը խանդում է Քոչարյանի արձանագրած արդյունքներին, սակայն պետք է նշել, որ Փաշինյանի այդ հատկությունը դրական է, քանզի, եթե խանդում է նշանակում է փորձելու է գոնե նմանվել Քոչարյանին, ինչը՝ որպես գործընթաց արդեն դրականորեն կարող է ազդել երկրի զարգացման վրա:

Սա է իրականությունը:

Դավիթ Մկրտչյան