«Բանկային նորմատիվների շատ խիստ լինելը թույլ չի տա մեր բանկերին մտնել խորը ռիսկային գոտի»

Համաշխարհային Բանկը կանխատեսել է, որ Covid-19-ի տնտեսական հետեւանքները աշխարհի համար նույնքան ծանր կլինեն, որքան երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ: Եթե տնտեսությունը ծանր վիճակի մեջ է հայտնվելու, ապա դա բումերանգի էֆեկտով անդրադառնալու է բանկային համակարգի վրա: Ինչպե՞ս կանդրադառնա այս տնտեսական ճգնաժամը ՀՀ բանկերի վրա:

Այս և այլ հարցերի շուրջ զրուցեցինք ԵվրոԱսիական համագործակցության ֆինանսա-բիզնես ասոցիացիայի Գլխավոր տնօրենի տեղակալ, Հայաստանի Հանրապետությունում Ներկայացուցչության ղեկավար` Սամվել Ճզմաչյանի հետ:

-         Եթե թույլ տաք, այսօր ես հնարավորինս քիչ կանդրադառնամ թվերին և  կներկայացնեմ իմ տեսակետը Ձեր կողմից բարձրացված հարցերի վերաբերյալ: Իհարկե, ես չեմ կիսում նման կանխատեսումները: Ի վերջո, երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ֆիզիկապես էր քանդվել ամեն ինչ, իսկ հիմա տնտեսական միավորները, ակտիվները պահպանում են իրենց գոյությունը: Ուղղակի մենք հիմա ունենք տնտեսական զարգացման կանգ՝ որոշ դեպքերում 30-40% անկում, որոշ ճյուղերում, ինչպես, օրինակ, ներգնա տուրիզմի ոլորտում՝ 100%: Ամեն դեպքում պետք չէ շատ խտացնել գույները:

 - Այո, հնարավոր է, որ այս աշնանը կամ հաջորդ տարվա սկզբին տնտեսական վիճակը էլ ավելի վատանա ամբողջ աշխարհում և, իհարկե, Հայաստանում նաև: Բայց եթե աշխատանքները ճիշտ կազմակերպվեն, ծախսերի խիստ տնտեսման պարագայում, հնարավոր է համեմատաբար արագ եւ քիչ կորուստներով հաղթահարել ճգնաժամը: Այդ հնարավորությունը կա:

Ինչ վերաբերվում է բանկային համակարգի վրա ազդեցություններին, ապա, ինչպես ես արդեն բազմիցս նշել եմ իմ հարցազրույցներում, բանկերը հիմա գտնվում են անհամեմատ բարվոք վիճակում, քան 2008-2009 թթ. համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ, եւ ի վիճակի են դիմակայել պանդեմիայի հարվածներին: Ասեմ ավելին. այսօրվա ճգնաժամի պայմաններում բանկերը հանդիսանում են, ես կարծում եմ, այն <<ուժի աղբյուրը>>, որը կարող է դուրս հանել հարվածից ամբողջ տնտեսությունը:

     -    Ըստ տարբեր գնահատականների, ամերիկյան բանկային համակարգում  արդեն զգացվում է պանդեմիայի բացասական ազդեցությունը: Եթե   տնտեսապես հզոր ԱՄՆ-ում առեւտրային բանկերը <<լավ չեն զգում>>, ապա ինչպե՞ս է ստացվում, որ Հայաստանի առեւտրային բանկերում բացասական ազդեցությունը զգալի չէ՝ ինչպես որ փորձում են ներկայացնել:

-         Նախ, կուզենայի Ձեզ հիշեցնել, որ 2008-2009 թթ.-ի համաշխարհային ճգնաժամը սկսվեց հենց Ձեր նշված ամերիկյան բանկերից, ներդրումային եւ ապահովագրական հիմնադրամներից, որոնք օգտագործում էին այնպիսի բարձր ռիսկային պրոդուկտներ եւ գործիքներ, որոնք մեր մոտ, ի ուրախություն մեզ, կիրառություն չեն գտել: Այնպես որ համեմատությունը ճիշտ չէ:

Ինչ վերաբերվում է <<լավ զգալուն>>, ապա ես չէի ասի, որ մեր բանկերը շատ փայլուն վիճակում են եւ, այո, մեզ վրա էլ է անդրադառնում համաշխարհային <<տուրբուլենտությունը>>: Խոսքը ընդամենը կառավարելի վիճակի մասին է: Բանկերի կապիտալի, իրացվելիության մակարդակը մինչեւ պանդեմիան այնքան բարձր էր, որ թույլ չի տա նրանց ճնշվել այդ առումով: Ամեն դեպքում մեր նորմատիվների շատ խիստ լինելը եւս թույլ չի տա մեր բանկերին մտնել խորը ռիսկային գոտի:

Իսկ Ձեր նշած դրական պատկեր << ներկայացնելը փորձողները >> ընդամենը հենվում են իրական ցուցանիշների վրա, եւ, օրինակ, այս տարվա 1-ին կիսամյակի արդյունքներով բոլոր հիմնական բանկային ցուցանիշները աճել են, բացի դեպոզիտներից, որոնք անկում են գրանցել, այն էլ ոչ ռեզիդենտների գծով: Խորապես համոզված եմ, որ դա հիմնականում արդյունք է <<Բանկային գաղտնիքի մասին>> ՀՀ Օրենքում փոփոխություն մտցնելու հետ կապված: Փաստորեն բանկերը դարձել են հիմա բիզնեսի եւ բնակչության համար մի յուրօրինակ փրկօղակ, տրամադրելով նրանց պանդեմիայի թեժ պահին վարկային արձակուրդներ, նաեւ վերանայելով նրանց վարկային պայմանագրերը: Դրա հետ մեկտեղ իրականացվում է նաեւ նոր վարկավորումը: Ընդ որում, վարկավորումն իրականացվում է ինչպես կառավարության՝ կորոնավիրուսի տնտեսական հետեւանքների չեզոքացման միջոցառումների իրականացման շրջանակներում, այնպես էլ բանկերի սեփական միջոցների հաշվին: Չի բացառվում, իհարկե, որ բանկերը հետագայում կունենան որոշակի խնդիրներ, կապված վերոնշյալ հանգամանքների հետ, սակայն, կարծում եմ, բոլոր հնարավոր սցենարների դեպքում ռիսկերը լինելու են կառավարելի:

-  Ձեր վերլուծությունները ի՞նչ են փաստում՝ այս պահին Հայաստանի տնտեսությունն ու բանկային համակարգը ի՞նչ վիճակում են եւ կա՞ն հաշվարկներ, թե ինչքան ժամանակ հետո առեւտրային բանկերը իրենց վրա կզգան տնտեսության ապոկալիպսիսը:

-         Թույլ տվեք չհամաձայնվել <<տնտեսության ապոկալիպսիս>> գնահատականի     հետ: Ինչպես ցույց է տալիս կյանքը, մեր ժողովուրդը շատ տաղանդավոր է եւ ունակ դժվարին պահերին համախմբվել եւ հաղթահարել ցանկացած մարտահրավեր: Եւ պետք չէ ժողովրդին քցել ծանր վիճակի մեջ, գուժելով երկրին սպասվող <<արհավիրքների>> մասին: Ես <<ապոկալիպսիս>> եզրույթը կփոխարինեի <<սպասվելիք դժվարություններ>> արտահայտությունով՝ չեմ բացառում, նաեւ լուրջ:

Ինչ վերաբերվում է հաշվարկներին, ես դրանք չեմ արել, քանի որ ներկայիս ճգնաժամն աննախադեպ է, անորոշություններով լի, եւ ցանկացած վերլուծություն կլինի սուբյեկտիվ: Բայց ունեմ համոզմունք, որ մեր բանկերը կպահպանեն կայունությունը, եւ այդ համոզվածությունս հիմնված է այսօր գործող շատ խիստ ռիսկերը զսպող նորմատիվային բազայի վրա:

Քաջ ճանաչելով մեր բանկային համակարգում գործող բանկերի սեփականատերերին եւ գործադիր ղեկավարությանը, կարծում եմ, որ բանկերը կանեն ամեն ինչ, այդ թվում նաեւ իրենց ծախսերի հաշվին, որպեսզի աջակցեն մեր տնտեսությանը պատվով դուրս գալու այս դժվարին կացությունից, որում հայտնվել են Հայաստանի եւ համաշխարհային տնտեսությունը:

Պարզ է, որ տնտեսությունը շարժվում է դեպի անկում, բայց բանկային համակարգը, ունենալով բարձր մակարդակի իրացվելիություն եւ հզոր անվտանգային <<բարձիկներ>>, մնում է կայուն եւ ուժերի ներածին չափով սատարում է իրենց հաճախորդներին եւ ամբողջ տնտեսությանը:

-  ԵԱՀ ՖԲԱ-ն համագործակցում է՞ արդյոք ՀՀ ԿԲ-ի հետ եւ այդ համագործակցության շրջանակներում քննարկվել ե՞ն արդյոք սցենարներ՝ առեւտրային բանկերում հնարավորինս ցնցումները մեղմելու համար:

-   Նախ նշեմ, որ ԵԱՀ ՖԲԱ-ն (ԵվրոԱսիական համագործակցության Ֆինանսա-բիզնես ասոցիացիան) միջազգային հասարակական կազմակերպություն է, որում ընդգրկված են ավելի քան 45 երկրներ ներկայացնող ֆինանսական, բանկային, բիզնես կառույցներ եւ, որը հիմնականում զբաղվում է տարբեր կառույցների միջեւ կապեր ստեղծելով: (Ի դեպ, ԵԱՀ ՖԲԱ-ն շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է): Եւ կազմակերպության ՀՀ-ում ներկայացուցչության գործառույթների մեջ չի մտնում ՀՀ ԿԲ-ի հետ տարբեր հարցերով քննարկումներ անցկացնելը, այդ թվում Ձեր կողմից նշված սցենարներով: Սակայն, մեր կազմակերպությունը ունի բազմաթիվ եւ բազմաշերտ կապեր խոշոր միջազգային եւ տրանսնացիոնալ (անդրազգային) կառույցների հետ եւ, հարկ եղած ժամանակ, մենք պատրաստ ենք մեր ուժերի ներածին չափով ներդնել մեր լուման կապերի հաստատման գործում:

-         Ի՞նչ հարց Դուք կկարեւորեիք եւ ի՞նչ կանխատեսում կանեիք:

-         Ես չգիտեմ, համահունչ կպատասխանեմ Ձեր հարցին թե ոչ, կարդարացնեմ Ձեր սպասելիքները թե ոչ, բայց կասեի հետեւյալը: Մեր ժողովրդի պատմության այս ժամանակահատվածում, երբ մենք բավականին հզոր ներքին եւ արտաքին տնտեսական, ֆինանսական, սոցիալական, քաղաքական ճնշումների տակ ենք գտնվում, կկարեւորեի մեր ժողովրդի համերաշխությունը, մեր ժողովրդի միահամուռ լինելը, դժվարին պահին մեր ազգի պոտենցիալը եւ կարողությունները համախմբելու ունակությունը:

Մենք պետք է եւ կգտնենք մեր տեղը աշխարհում:

Սակայն, արդեն երկար տարիներ է մենք <<դոփում ենք>> տեղում, մեր երկիրը ապրում է ընդամենը առօրյայով:

Բյուջեի եկամուտները պետք է ավելացնել ոչ թե հիմնականում հարկերը մեծացնելու սկզբունքով, այլ տնտեսության եկամուտների աճի հաշվին:

Այդ առումով կարեւորում եմ, որ երկրի ղեկավարությունը անչափ զգուշավոր, մտածված, գրագետ եւ հմուտ գործելակերպ ունենա, քանի որ, կրկնում եմ, մեր ժողովրդի պանծալի, ինչպես նաեւ դառը պատմությունը մեզ հուշում է, որ միայն այդ դեպքում մենք կարող ենք հաղթահարել այն մարտահրավերները, որոնք կանգնած են ամբողջ աշխարհի մարդկության առջեւ: Միաժամանակ, լինելով լավատես, կանխատեսում եմ մեր երկրի համար պայծառ ապագա: Եւ դա առանց պոպուլիզմի:

Ժասմին Վիլյան