Թուրքիան և Ադրբեջանը չեն պատրաստվում «բավարարվել Ղարաբաղով»

Հայ-ադրբեջանական սահմանին վերջին սրացումը հատկանշական էր ոչ միայն այն տեսանկյունից, որ հայկական ուժերին հաջողվել է գրավել մի քանի դիրք, որոնք արդեն կահավորվում են մեր զինվորների կողմից, այլ նաև այն պատճառով, որ Թուրքիան վերջին տարիների համար աննախադեպ ձևով սատարեց ադրբեջանական սադրանքը: Հասավ անգամ նրան, որ Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուն հայտարարեց, որ իրենք պատրաստ են զոհել իրենց կյանքը հանուն Ադրբեջանի:

Իրավիճակը այնքան սրվեց, որ պաշտոնական Մոսկվան կոշտ հայտարարություն արեց և հորդորեց Թուրքիային չսպառնալ Հայաստանին: «...Ռուսական կողմը կարևորում է, որ Մինսկի խմբի բոլոր անդամները զերծ մնան այնպիսի հայտարարություններից, որոնք կարող են էլ ավելի սրացման հանգեցնել առանց այն էլ լարված իրավիճակը հայ-ադրբեջանական սահմանում...»,-հայտարարեցին ՌԴ-ում: Ամեն դեպքում, Անկարայի գործունեությունը անսպասելի էր հայ հասարակության լայն հատվածի համար:

Այնուամենայնիվ, մեր կողմից ավելացնում ենք, որ դեռ մայիս ամսին մենք մեր ընթերցողներին տեղեկացրել էինք, որ թուրքական և ադրբեջանական շրջանակներում բավականին ակտիվ քննարկվել է ոչ միայն ղարաբաղյան հակամարտության լուծման սցենարը, այլև այն սցենարը, որի համաձայն ամբողջ Հայաստանը պետք է ներառվի Ադրբեջանի կազմում որպես ինքնավարություն:

Դեռ ամիսներ առաջ Բաքվում և Անկարայում քննարկվեց թեզը, որ հայ-ռուսական հարաբերությունների սրացումից հետո միայնակ հայկական կողմը չի կարողանա ապահովել Ղարաբաղի անվտանգությունը:

Ադրբեջանում ու Թուրքիայում բացահայտ գրում էին, որ ինչպես որ գերմանացիները` 1917-ին աջակցում էին բոլշևիկներին Լենինի գլխավորությամբ, որպեսզի դրանով Ռուսաստանը պարտության մատնվի Գերմանիայի հետ պատերազմում, ինչպես որ 1920-ին թուրքական հետախուզությունն աշխատում էր Հայաստանի, ծագումով հայ «թրքաբոլշևիկների» հետ, որպեսզի հայկական բանակը պարալիզացվի և, որի արդյունքում Կարսը առանց կրակոցի հանձնվեց թուրքական բանակին այնպես էլ այսօր Բաքվում և Անկարայում մեծ հույս ունեն, որ Փաշինյանի իշխանության գալուց հետո, երբ նրա ջանքերի արդյունքում հայ հասարակությունը ամբողջովին և վերջնականորեն պառակտվի, նրանք կկարողանան լուծել ոչ միայն Ղարաբաղի, այլև Հայաստանի խնդիրը:

Ըստ նրանց` Հայաստանի պարտությունից հետո այստեղ պիտի ձևավորել «Նոր Հայաստանի կառավարություն», որը պիտի «խնդրի» Ադրբեջանին իր կազմի մեջ մտնելու համար:

Որպես առաջին քայլ` արդեն ստեղծվել է այսպես կոչված Արևմտյան Ադրբեջանի/Հայաստանի/ վտարանդի կառավարություն, Թուրքիայի Կեյսարիայի համալսարանի պրոֆեսոր, հայագետ Գաֆար Չախմաղլիի գլխավորությամբ: Ըստ այս ծրագրի` սկզբնական փուլում նույնիսկ կարելի կլինի Փաշինյանի միջոցով կատարել առաջին քայլերը և որից հետո նրան կարելի կլինի «դուրս գրել» և Հայաստանի ղեկին նշանակել Չախմաղլիին: Նա էլ իր հերթին կհայտարարի Հայաստանում ապրող հայերի անունից, որ նրանք «երազում են միանալ Ադրբեջանին` ինքնավարության կարգավիճակով»:

Վերոնշյալ բոլորը և «թուրքական ծափահարությունների» ներքո ադրբեջանական ագրեսիան ևս մեկ անգամ գալիս են ապացուցելու, որ Հայաստանի հարևանները մեր երկրի նկատմամբ ունեն «հեռահար պլաններ» և նման պայմաններում, Հայաստանի տնտեսական զարգացումը, մարտունակ բանակն և մեր երկրում հասարակական համաձայնության հաստատումը մեր տարածաշրջանում կարևորագույն տարրեր են: Միևնույն ժամանակ, կարևոր է գիտակցել, որ հայ-ռուսական ռազմավարական հարաբերությունների ոչնչացումը ոչ միայն բխում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի շահերից, այլ հենց դա են սպասում Բաքվում և Անկարայում՝ իրենց ծրագրերը կյանքի կոչելու համար:

Այս փաստի գիտակցումը պետք է լինի սթափեցնող գործոն մեր հասարակության համար:

Հատկանշական է նաև այն փաստը, որ Հայաստանում թուրքական շահերը սպասարկող շրջանակները փորձում էին այլ լույսի ներքո ներկայացնել ադրբեջանական ագրեսիան: Նրանք փորձեցին այս դրվագի շրջանակներում քննադատել ՀԱՊԿ-ին և կրկին կասկածի տակ էին դնում հայ-ռուսական ռազմավարական հարաբերությունների կարևորությունը: Ինչպես երևում է վերը նշվածից, այս տրամաբանության մեջ են ինչպես Անկարան, այնպես էլ Բաքուն, ովքեր իրենց համար հնարավորություն են տեսնում հայ-ռուսական հարաբերությունների խզման մեջ:

Մեր երկրում իրավիճակը հնարավոր է փոխել ՝ քաղաքական նոր էլիտայի իշխանության գալով, իսկինչպես դա անել, մենք կներկայացնենք մեկ այլ անգամ:

Սևակ Դանիելյան