Մի գնացեք Տիգրան Սարգսյանի ճանապարհով, որպեսզի հետո չընկնեք Սերժի օրը. Տեսանյութ

Խոպանչիների ու տրանսֆերտների վրա հարկման-չհարկման վերջին պատմությունը լուրջ ստվեր կարող է գցել նոր իշխանությունների վրա:

Ամեն ինչ սկսվեց նրանից, որ ՊԵԿ-ի նախագահն այն միտքը հայտնեց, որ 2020 թվականից երկրում ներդրվելու է 18-ից մինջև 65 տարեկան ՀՀ բոլոր քաղաքացիների եկամուտների համընդհանուր պարտադիր հայտարարագրման համակարգը:

Հիմնավորումն այն էր, որ այս համակարգը գործում է քաղաքակիրթ բոլոր երկրներում, և վաղ թե ուշ մեր մոտ էլ այն պետք է ներդրվի՝ ստվերային տնտեսության դեմ պայքարելու և հարկման բազան ընդլայնելու համար: Համարվում էր, որ այս հեղափոխական գաղափարը կարող էր ներդնել միայն բարձր լեգիտիմություն ունեցող իշխանությունը: Այսօր հենց այդ պահն է, և Փաշինյանը իր լեգիտիմությունը պետք է օգտագործի հանուն այս կարևոր գաղափարի ներդրման:

Իսկ որպես արդեն հետևանք առաջացան ածանցյալ նոր խնդիրներ՝ հարկել այս կամ այն խնդիրներով զբաղվող քաղաքացիներին, թե՝ ոչ: Այստեղից էլ առաջացավ խոպանչիների հարկման հարցը, հետո խոսեցին տրանսֆերտներից հարկելու մասին, վաղը կարող է քննարկեն, ասենք, հարսանիքների նվերներից հարկելու մասին և այլն:

Առաջին հայացքից ՊԵԿ-ի առաջարկները շատ համոզիչ են թվում, ժամանակակից բնույթ ունեն, և Փաշինյանը պետք է այս անհրաժեշտ, ոչ պոպուլյար, բայց պրոգրեսիվ քայլերին ռիսկ անի ու գնա:

Այդպես էր նաև Տիգրան Սարգսյանը համոզում Սերժ Սարգսյանին, «բարեփոխումներ» անցկացնել, արդյունքում՝ երկրի տնտեսությունը հիմնովին փլուզեց, 2009-ին արձանագրվեց 14,4 տոկոս անկում, դրամը արժեզրկեց 25 տոկոսով, իսկ հետո, երբ տեսավ, որ ամբողջովին ձախողվել է, փորձեց մեղքը գցել մինջև 2008-ը իրականացվելիք քաղաքականության վրա:

Թե ինչ եղավ հետո, բոլորս ենք հիշում, 2014-ին նա անփառունակ կերպով հրաժարական տվեց ու հեռացավ իշխանությունից:

Ավելին, նրանից հետո, Հովիկ Աբրահամյանն ու Կարեն Կարապետյանը փորձում էին «խելքի բերել» արդեն փլուզված տնտեսությունը, ինչքան որ դա հնարավոր էր:
Թե հետո ինչ եղավ, բոլորս ենք հիշում:

Ինչո՞ւ է ուզում Փաշինյանը գնալ Սերժի ուղով

Այսօր, երբ լսում ենք ՊԵԿ-ի նախագահին, ակամայից հիշում ենք Տիգրան Սարգսյանին: Նույն մտածողություւնն է, նույն մոտեցման մեթոդաբանությունը:

Իհարկե կովեր կթելու համար դասախոսություններ կարդալ և Գյումրին նավահանգիստ դարձնել չի առաջարկվում, սակայն մտածողության ուղենիշը նույնաբովանդակ է:
Նույն մակերեսային մոտեցումն է, նույն պրիմիտիվ պատկերացումը: Այնպիսի տպավորություն է առաջանում, որ նրանք նույն ԲՈՒՀ-ն են ավարտել և նույն դասախոսություններն են լսել:

Բայց այստեղ խնդիրը ավելի խորքային է: Հայաստանում հաստատված է այս մտածողության տնտեսագիտության «դպրոցը», որը իսկական աղետ է մեր երկրի համար: Այն քաղցկեղի պես տարածվել է գրեթե բոլոր տնտեսագետների մոտ, և փաստացի լուրջ այլընտրանքային տնտեսագիտական միտք երկրում չկա: Դրա համար էլ ոչ պրոֆեսիոնալ Անդրանիկ Մարգարյանն ու Հովիկ Աբրահամյանն ավելի էֆեկտիվ ցուցանիշեր էին ապահովում, քան մասնագիտությամբ տնտեսագետ Տիգրան Սարգսյանը: Մյուս մասնագիտությամբ տնտեսագետ Հրանտ Բագրատյանի մասին ավելորդ է նույնիսկ խոսել, ով օրինակ, առաջարկում է արգելել դոլարային ավանդները երկրում:

Ինչու՞ է մեզ մոտ տնտեսագիտական միտքը հանգեցնում աղետի

Պատասխանը շատ ակնհայտ է, քանի որ մեզ մոտ գրեթե բոլոր տնտեսագետները խիստ մակերեսային կրթություն ստացած անձինք են: Նրանք ուսումնասիրում են արտասահմանյան փորձի ոչ թե նախապատմությունը, ինչը շատ խելք ու աշխատանք է պահանջում, այլ այդ փորձի կիրառման վերջնարդյունքը, որտեղ ոչ մի խելք էլ չի պահանջվում: Դրա համար էլ «դրսում», խնդիրները ճիշտ են լուծվում, իսկ մեր մոտ մեր որոշ տնտեսագետների քայլերը հանգեցնում են իսկական աղետի:

Վերադառնանք մեր բուն խնդրին:

Զարգացած երկրներում համատարած հարկման հայտարարագրերի ինստիտուտը կիրառվել է իրենց բարեփոխումների վերջին փուլերում:

-Երբ արդեն կայացվել էին քաղաքակիրթ շուկաները

-երբ ձևավորևվել էին աշխատանքի շուկաները, իրենց պրոֆմիություններով

-երբ միջին խավը արդեն կայացել էր

-երբ տնտեսական զարգացումը երկնիշ թվերով էր, և մարդկանց կենսամակարդակը աճում էր տարեցտարի

-երբ բիզնես միջավայրը խրախուսում էր ներդրումներ և վերջիններս առկա էին

-երբ այլևս դրսից փողեր լվանալը կարևոր դրայվեր չէր հանդիսանում երկրի զարգացման համար

- երբ երկրի բյուջեի վերահսկողությունը այլևս թափանցիկ բնույթ էր կրում

-երբ հանրությունը հավատով էր լցվում ոչ թե անձերին, այլ պետական ինստիտուտներին, և այսպես շարունակ:

Հայաստանն այսօր դեռ այդ փուլում չէ: Եթե 2008-ից հետո տնտեսական զարգացումը շարունակական բնույթ ունենար, միգուցե այսօր մենք պատրաստ լինեինք այդ քայլերին:
Սակայն, ցավոք, երկիրն ունեցավ զարգացման այլ տրամաբանություն:

Այսօր մենք ունենք գրեթե քայքայված միջին դաս, փոքր բիզնեսի բացակայություն, հարուստների ու աղքատների մեծ անդունդ:

Նույնիսկ միջակ «դրսի» տնտեսագետը հասկանում է, որ այսպիսի պայմաններում, նման քայլերի գնալը խորը դժգոհություն կառաջացնի հանրության մեջ, իսկ դրա քաղաքական բացասական էֆեկտը Փաշինյանի համար կլինի խիստ կանխատեսելի:

Պարզապես ապշել կարելի է, որ այսքանից հետո, ներկայիս իշխանությունները այս տարրական թվացող խնդիրները չեն նկատում, և նրանց մոտ սկսում է գործել նախկին իշխանությունների ոչ ադեկվատ լինելու սինդրոմը:

Արտակ Հակոբյան