Ինչո՞ւ միջազգային ներդրողները Հայաստան չեն գալիս. Համեմատենք Վրաստանի հետ

Հատկապես ապրիլյան հեղափոխությունից հետո շատերը համոզված են, որ միջազգայհին ներդրումները եթե ոչ հիմա, ապա գալիք արտահերթ ընտրություններից հետո հեղեղելու են Հայաստանը: Սակայն ցավոք իրականությունը այլ է: Միգուցե շատերի համար դեռ տեսանելի չէ դա, սակայն լուրջ շրջանակները հասկանում են, որ դրա համար համապատասխան միջավայր է անհրաժեշտ, որն այսօր բացակայում է երկրում:
Սույն հիմնավորման համար կրկին համեմատական տանենք հարևան Վրաստանի հետ:
2016-ի տվյալներով Վրաստանում միջազգային ուղղակի ներդրումները կազմել էին 3,5 մլրդ դոլարի չափով: Համեմատության համար նշենք,որ նույն ժամանակահատվածում Հայաստան ներդրումների չափը չէր գերազանցել 200 մլն դոլարի սանդղակը: Այսինքն մոտ 17 անգամ քիչ, քան Վրաստանում: Անցյալ տարի նույն ցուցանիշը Վրաստանում կազմել էր մոտ 1.5 մլրդ –ի չափ,այսինքն ներդրումների քանակը նվազել էր ավելի քան երկու անգամ, ինչը խիստ անհանգստացրել էր վրաց հասարակությանը: Արդյունքում մի շարք խրախուսիչ որոշումներ կայացվեցին ներդրումների խթանման համար: Իսկ փոքր բիզնեսի ներկայացուցիչների համար ուղղակի ջերմոցային պայմաններ ստեղծվեցին: Մասնավորապես, այս տարվա հուլիսի 1-ից սկսած, մինջև 204 000 դոլարի հասնող շրջանառություն ունեցող ընկերությունների շրջհարկը կկազմի 1 տոկոս, նախկին 5 տոկոսի փոխարեն: Հիշեցնենք, որ Հայաստանում մինջև 215 000 դոլարի հասնող ընկերությունների շրջհարկը նույնպես 5 տոկոս է, սակայն 2019-ի հունվարի 1-ից հետո 215 000-ի շեմը կիջեցվի մինջև 120 000 դոլարի, իսկ շրջհարկի 5 տոկոսն էլ չի փոխվի: Այստեղ է, որ հարց է առաջանում, ինչո՞ւ պիտի փոքր ներդրողները գերադասեն Հայաստանը, այլ ոչ թե Վրաստանը: Ինչ վերաբերվում է խոշոր ներդրողներին, ապա այստեղ վիճակը էլ ավելի աղետալի է մեզ համար:

Անզեն աչքով երևում է, թե քանի միջազգային ընկերություններ են եկել Վրաստան: Շինարարությունը, հատկապես Թբիլիսիում և Բաթումիում շռնդալի է զարգանում: Համեմատեք այս ամենը Երևանի հետ: Պարզապես համեմատության եզր անգամ չեք գտնի:
Այսօր Հայաստանում գրեթե ոչ մի լուրջ միջազգային ընկերություն չկա: Իսկ ովքեր որ դեռ կան, պարզապես պարսավանքի են ենթարկվում: Միայն «Լիդիան Արմենիայի» շուրջ աղմուկը հերիք է հասկանալու համար, թե ինչ հետադիմական, քարանձավային ու գավառական տրամադրություններ են հաստատված Հայաստանում, որտեղ ռաբիզ գործելաոճը սպառնում է վերջնականապես քայքայել երկիրը: Ի դեպ նույն «Լիդիանը» ներկայացված է նաև Վրաստանում, սակայն այստեղ նման տրամադրվածություն այդ ընկերության հանդեպ չկա, քանզի Վրաստանում միջազգային ընկերությունները շատ են,  և վրաց հասարակությունը հասկացել է, որ իրենց երկրի հզորացումն ու մարդկանց կենսամակարդակի բարձրացումը ուղղակի կապված է միջազգային ներդրումների քանակի հետ: Դրա համար էլ Վրաստանը շռնդալից ձևով զարգացում է ապրում, իսկ Հայաստանում տիրում է համատարած գավառամտության մթնոլորտ:
Վրաստանում հանրությունը հասկացել է, որ երկրի զարգացման համար «կախարդական փայտիկներ» չկան: Պարզապես պետք է ներդրումների համար բարենպաստ մթնոլորտ ձևավորել և ամեն ինչ անել, որպեսզի երկրի գործարար միտքը զարգանա:
Եվ դա խիստ ազգայնական ավանդույթներ ունեցող հասարակությունում, երբ օրինակ, Գամսախուրդիայի ժամանակներում Վրաստանում ամենուրեք տիրում էր քսենոֆոբիայի մթնոլորտը: Այսօր այդ նույն Վրաստանը անճանաչելի փոխվել է: Մինջդեռ Հայաստանը 25- տարի է, ինչ դոփում է նույն տեղում: Մեզ մոտ քսենոֆոբիայի մթնոլորտ առանձնապես չի եղել: Բայց արի ու տես, որ 90-կաններին հենց այդ նույն պատճառով գրեթե ամբողջովին կազմալուծվեց քիմիական արդյունաբերությունը, իսկ Հայաստանը դարձավ գավառական ագրարա-սննդարդյունաբերական երկիր: Պարզ չէ՞ր, որ այս պարագայում մենք պետք է կորցնեինք ոչ միայն մեր արդյունաբերական պոտենցիալը, այլև՝ մարդկանց: Այդ պոտենցիալի փլուզման պատչառով Հայաստանի բնակչությունը կրճատվեց գրեթե երկու անգամ: Ինչ էր սա եթե ոչ «սպիտակ եղեռն»: Իսկ ո՞վ պիտի պատասխան տա այս ամենի համար:

Հիշո՞ւմ են արդյոք այսօր տխրահռչակ Խաչիկ Ստամբոլցյանին: Կարծում ենք, որ այսօրվա «Նաիրիտի» աշխատողները իրենց ցույցերը պիտի կազմակերպեն ոչ միայն կառավարության շենքի դիմաց, այլև Ստամբոլցյանի բնակավայրի մոտ: Որպեսզի ապագա «ստամբոլցյալները» հասկանան, որ իրենց արածների համար նույնպես պիտի պատասխան տան:

Վրաստանում այս խնդիրները իրենց իշխանությունը լուծեց, դրա համար էլ իրենց երկիրը կայուն զարգացման հիմքի վրա է դրված:
Եվ այս խնդիրը նույնպես պիտի վաղ թե ուշ լուծվի նաև մեր երկրում, քանզի դրա այլընտրանքը շատ թանկ կնստի մեր վրա:

Արտակ Հակոբյան