Сердечный привет от господина Эрдогана Владимиру Путину

Օրեր առաջ Թուրքիայի քաղաքներից մեկում բացվել էր Իչկերիայի (Չեչնիայի) առաջին նախագահ Ջոխար Դուդաևի անունը կրող այգի։ Առաջին հայացքից կարող է թվալ, որ սա երկրորդական խնդիր է և կապված չէ մեծ քաղաքականության հետ, մինչդեռ իրականում դա ուղղակի քաղաքական խնդիր է, ուղերձ է, որը Էրդողանը ուղարկում է ոչ միայն ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինին, այլև Արևմուտքին:

Հայտնի է, որ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո Ռուսաստանի Դաշնությունն ինքը կանգնած էր փլուզման վտանգի առաջ, իսկ 90-ականների Ռուսաստանի «փլուզման առաջամարտիկներից» էր ինքնահռչակ Չեչնիայի Հանրապետության ղեկավար Ջոհար Դուդաևը:

Այն ժամանակ Ռուսաստանին դժվարությամբ էր հաջողվել լուծել այս հարցը։ Հարկ է նշել, որ Հյուսիսային Կովկասը և Հարավային Կովկասը, որոնք գտնվում են Ռուսաստանի Դաշնությունից դուրս, մեկ էթնոքաղաքական համակարգ են կազմում։ Այսինքն՝ Հարավային Կովկասում ծավալվող աշխարհաքաղաքական գործընթացներն ուղղակի հետք են թողնում Հյուսիսային Կովկասի իրադարձությունների վրա և հակառակը։

1990-ականների ընթացքում ռուս և արևմտյան հեղինակավոր դիտորդները նշում էին, որ հայկական ուժերի հաղթանակը Լեռնային Ղարաբաղում զգալիորեն պարզեցրել է Ռուսաստանի խնդիրը և Դաշնային կենտրոնին թույլ է տվել հաջողության հասնել Չեչնիայում։ Անդրկովկասում հայկական գործոնի ուժեղացումը ռուսական Հյուսիսային Կովկասի համար թուլացրեց նաև թուրքական գործոնը։ Ժամանակին դա քաջ գիտակցում էր Մոսկվան, և պատահական չէ, որ, ի թիվս այլ բաների, այս հիմքի վրա են ձևավորվել Վլադիմիր Պուտինի և ՀՀ Երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի քաղաքական և մարդկային հարաբերությունները։

Ղարաբաղյան վերջին պատերազմում Հայաստանի պարտությունը կարող է կատալիզատորի դեր խաղալ Ռուսաստանի պարտության համար, այդ թվում՝ Հյուսիսային Կովկասում։ Այս ողջ գործընթացի «առաջին ծիծեռնակներից» մեկն էլ այն էր, որ ռուս հայտնի ռեժիսոր Ալեքսանդր Սակուրովը Վլադիմիր Պուտինի երեսին օրերս ասել էր, որ «Ռուսաստանը պետք է մտածի, թե արժե՞ Հյուսիսային Կովկասը պահել իր կազմում, թե՝ ոչ»։

Միայն պարզամիտները կարող են հավատալ, որ Սակուրովի այս խոսքերը սովորական ռուս մտավորականի խոսքերն են։ Հայտնի արտահայտություն կա «Սկզբում էր Խոսքը» և կարելի է ենթադրել, որ Սակուրովի այս խոսքերը պատահական չէին, քանի որ այն, ինչ կատարվում է Բելառուսում, Ուկրաինայում և հատկապես Կովկասում աշխարհաքաղաքական վերջին փոփոխությունները վկայում են մեկ բանի մասին. բանն այն է, որ այսօր Ռուսաստանը գտնվում է աննախադեպ աշխարհաքաղաքական ճնշման տակ, և Թուրքիան փորձելու է առավելագույնս օգտագործել Արևմուտքի և Ռուսաստանի Դաշնության հարաբերությունների ճգնաժամը ուկրաինական ուղղությամբ՝ սեփական շահերն առաջ տանելու համար։

Թուրքիան այս փուլում փորձում է աշխարհաքաղաքական տեսակետից լեգիտիմ իրավունք ստանալ Անդրկովկասի պետությունների գործերին միջամտելու իրավունք ստանալու համար։ Հայտնի է նաև վեկտորը՝ հայկական պետականության աստիճանական վերացումը և դրա հիման վրա ուժեղ ադրբեջանական պետականության ձևավորում, ինչը զգալիորեն կմեծացնի Թուրքիայի ազդեցությունը տարածաշրջանում՝ կամաց-կամաց Ռուսաստանին դուրս բերելով աշխարհաքաղաքական այս գոտուց։

Եթե ​​այս պլանի առաջին փուլն իրականացվի, ապա առաջ կգա նաեւ երկրորդ փուլը՝ անջատողական, թուրքամետ շարժումների ձեւավորումը Հյուսիսային Կովկասում։ Թուրքիայի Քերֆեզ քաղաքում Ջոհար Դուդաեւի անվան այգու բացումն այս գործընթացի «առաջին ծիծեռնակներից է»։ Մոսկվան կարող է դա չհասկանալ, բայց Չեչնիայի ներկայիս ղեկավար Ռամզան Կադիրովը չի կարող դա չհասկանալ։ Նույնը կլիներ, եթե ասենք Սոչիում կամ Կրասնոդարում քրդերի առաջնորդ Աբդուլլահ Օջալանի անունը կրող այգի ստեղծվեր։

Երբ Էրդողանը ներկայացավ թուրքական աշխարհի քարտեզով և ուղերձ հղեց Վլադիմիր Պուտինին, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի մամուլի քարտուղար, թուրքագետ Դմիտրի Պեսկովը պատասխանեց շատ զավեշտալի կերպով, որին ըստ էության, նա չէր պատասխանել, այլ արդարացրել էր Էրդողանին:

Երբ Թուրքիան ակտիվորեն ներգրավվեց ուկրաինական գործընթացում՝ աջակցելով, այսպես կոչված «Ղրիմի պլատֆորմին», ռուսները սկսեցին մեծ անհանգստություն հայտնել։ Իսկ երբ Թուրքիան սկսեց Բայրաքթարներ վաճառել ուկրաինական բանակին, պարզ դարձավ, որ գործնական տեսանկյունից ամենաակտիվը հենց Թուրքիան է աջակցել Կիեւին։ Նպատակը նույնպես պարզ է՝ սրել ուկրաինական ճգնաժամը՝ փորձելով Ռուսաստանի Դաշնությունից լուրջ զիջումներ ստանալ Անդրկովկասի ուղղությամբ։

Թերեւս թուրքագետ Պեսկովին սա քիչ է հետաքրքրում, բայց այսօրվա Հայաստանին, Չեչնիայի ղեկավար Ռամզան Կադիրովին, չի կարող չանհանգստացնել այս ամենը։ Հենց այս պատճառով է, որ Կադիրովը շատ կոշտ քննադատության է ենթարկել Էրդողանին։

Այն, ինչ այսօր կատարվում է ուկրաինական ուղղությամբ, հետևանք է այն բանի, որ երկար տարիներ Մոսկվան պատշաճ ուշադրություն չի դարձրել այդ ուղղությանը` չհասկանալով, որ առանց այսպես կոչված «փափուկ ուժի», հնարավոր չէ միջազգային հարաբերություններում հաջողության հասնել։

Եթե ​​Մոսկվան չհասկանա այս պարզունակ ճշմարտությունը, ապա իրավիճակը կարող է կրկնվել Անդրկովկասում, բայց ավելի բարդ պայմաններով, որտեղ այդ գործընթացներից առաջինը կտուժեն Հայաստանի ժողովուրդը և Ռուսաստանի Հյուսիսային Կովկասի փոքր ժողովուրդները։

Սա՛ է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան