Փաշինյանի վերջին ասուլիսը ցույց տվեց, որ նրա ժամանակը մոտենում է ավարտին

Ինչպես յուրաքանչյուր մարդ ունի իր ծննդյան և մահվան ամսաթիվը, այնպես էլ յուրաքանչյուր քաղաքական գործիչ ունի իր քաղաքական կարիերայի սկիզբն ու ավարտը: Օրինակ, բոլորը հասկանում էին, որ 1917 թվականի փետրվարին Նիկոլայ II-ը կորցնելու է իր թագը, բոլորի համար պարզ էր նաև, որ 1945 թվականին Հիտլերը կկորցնի Գերմանիայի առաջնորդի կարգավիճակը, կամ երբ Բրեժնևից հետո Խորհրդային Միությունը սկսեց կառավարել ծերակույտը, ակնհայտ էր որ երկիրը կհայտնվի խորը քաղաքական ճգնաժամի մեջ։ Սա նույնքան ակնհայտ էր, որքան այն փաստը, որ 1991 թվականին Գորբաչովը կորցնում էր իշխանությունը։ Դա ակնհայտ էր նաև 1990-ին Հայաստանում տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ, երբ կոմունիստները պետք է իշխանությունը հանձնեին ՀՀՇ-ին։

Նույն շարքում կարելի է ներառել այն, որ 1998-ին Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ժամանակն արդեն ավարտված էր։ Ակնհայտ էր, որ 2018 թվականի ապրիլին Սերժ Սարգսյանը հեռանում էր իշխանությունից։ Նիկոլ Փաշինյանի նոյեմբերի 23-ի ասուլիսը մեկ բան ցույց տվեց՝ նրա ժամանակն արդեն սպառվում է:

Ինչպես, երբ և ինչ ձևով, դա արդեն ցույց կտան հետագա պատմական գործընթացներն ու իրադարձությունները, և այսօր ոչ մի քաղաքագետ 100 տոկոսով չի կարող ասել, թե ինչպես է դա արվելու։ Սակայն մի բան պարզ է, որ այս առցանց ասուլիսի ժամանակ 46-ամյա Փաշինյանը նմանվել էր 76-ամյա ծերուկի, որի պատասխաններից պարզ էր դառնում, որ նա վախ ունի ապագայի հանդեպ։

Որոշ պահերին Նիկոլը նույնիսկ մինչև վերջ անկեղծացավ։ Նա անկեղծորեն չի հասկանում, թե ինչպես է հնարավոր առանց միջազգային հանրության կողմից լուրջ արձագանքի խախտել Հայաստանի միջազգայնորեն ճանաչված սահմանները։ Սակայն այստեղ պետք է ասել, որ Նիկոլը Լևոն Տեր-Պետրոսյանի «քաղաքագիտական ​​դպրոցի» ամենավառ ներկայացուցիչներից է, ով անկեղծորեն միշտ հավատում էր, որ Հայաստանը ՄԱԿ-ի կողմից ճանաչված սահմանների շրջանակներում արդեն իսկ անվտանգության բացարձակ երաշխիքներ ունի միջազգային հանրությունից։ Թե ինչպես են նման մթնոլորտում առաջացել նման տգետ մտքեր, այլ զրույցի թեմա է։

Բայց այստեղ անհրաժեշտ է հիշել հայտնի անգիացի փիլիսոփա Ռասելի խոսքերը, որ մարդկության ամենամեծ դժբախտությունը տգիտությունն է, և այս առումով հասկանալի է Փաշինյանի անկեղծ զարմանքը: Պարզ չէ միայն մի բան, արդյոք այդ մարդիկ, ապրելով իրենց տներում, չեն հետևում միջազգային տեղեկատվական հոսքերին, վերլուծական մտքերին, չեն ուսումնասիրում պատմական դասերը։ Տեսեք, օրինակ, Հայաստանը գրեթե 30 տարի վերահսկում էր Քարվաջանը, Ֆիզուլին, Աղդամը, Ջեբրայիլը, ՄԱԿ-ում դա չճանաչեցին, բայց դա մեզ ոչ մի կերպ չէր խանգարում վերահսկել այդ տարածքները։ Եվ այս տարածքները մենք կորցրել ենք ոչ թե ՄԱԿ-ի որոշմամբ, այլ թուրք-ադրբեջանական ագրեսիայի արդյունքում։

Սեւրի պայմանագիրը ճանաչվել է մեկ տասնյակից ավելի պետությունների կողմից, սակայն այս միջազգային փաստաթուղթը գոյատևել է ընդամենը 3 տարի։ Այստեղ չենք խոսի Ղրիմի, Կոսովոյի, Օսիայի ու Աբխազիայի ու այլ տարածքների մասին։ Աշխարհում միջազգային իրավունքին զուգահեռ ուժն է ծնում իրավունքը, և հենց միջազգային իրավունքի համադրումը ուժի հետ կերտում է ժողովրդի ճակատագիրը։ Եվ եթե Տեր-Պետրոսյանն ու Փաշինյանը անկեղծորեն հավատում են, որ իրենք «թաղտին նստած» երաշխիքներ ենք ստանալու Մոսկվայից, ու որ դա կապահովի Սյունիքի անվտանգությունը, ապա պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ նրանց գործունեությունն ուղղակի սպառնալիք է Հայաստանի անվտանգությանը, քանի որ այս մարդկանց գործունեությունը փաստացի մոլորեցնում է հայ հասարակության մի զգալի մասին։ Ավելին, այնպիսի ժողովուրդ, որն ավելի քան 600 տարի չգիտեր, թե ինչ է «անկախ պետականությունը»։

Նշենք, որ նման փորձը կարող է ոչ միայն թանկ արժենալ Հայաստանին, այլեւ կարող է դառնալ նրա ապագայի համար ճակատագրական։ Այն, որ Փաշինյանի ու նրա նման գործիչների ժամանակն անցել է, ակնհայտ է նույնիսկ հայ հասարակության ամենապրիմիտիվ շերտերի համար։ Բայց այստեղ նոր հարց է առաջանում՝ ինչպե՞ս է հնարավոր հետփաշինյանական Հայաստանը հանել այս խայտառակ փոսից։ Իսկ ի՞նչ երաշխիքներ կան, որ ժողովուրդը մի ծայրահեղությունից մյուսը չի գնա, քանի որ չի կարելի անտեսել 600-ամյա պետականության բացակայության գործոնը, ինչպես նաև այն, որ Թուրքիան և Ադրբեջանը ուշի ուշով հետևում են, որ Հայաստանում փաշինյանականությունը ուշ վերանա, որպեսզի նրանք կարողանան լուծել իրենց բոլոր ռազմավարական խնդիրները և անցնել Հայաստանի անվտանգության բոլոր կարմիր գծերը։

Սա՛ է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան