Նոր Հայաստան․ հակաեկեղեցական հիստերիա Հասանք հրապարակայնության սկզբունքի դե ֆակտո զրոյացմանը. Ռուբեն Մելիքյան Պետությունը մարում է, ուրեմն՝ շարժումը պետք է ուժեղացնել
24
Քաղաքային իշխանության «նվերը» երևանցիներին Շարժմանը պետք է վերաբերվել որպես իրական սիրո, ոչ թե ընթացիկ ֆլիրտի. Արմեն Աշոտյան Հայաստանը կործանում է Սփյուռքի հետ հարաբերությունները. Նիկոլ Փաշինյանը դարձել է իր տիկնիկավարների խամաճիկն ու պրոքսի-պատերազմ սանձազերծելու գործիք. ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի նախկին տեղակալ Քաղբանտարկյալ Արմեն Աշոտյանին դատարանի նիստերի դահլիճում աջակիցները դիմավորեցին «Ա-շո-տյա՜ն» վանկարկումներով Դաղստանի իշխանությունները եռօրյա սուգ են հայտարարել ահաբեկչությունների կապակցությամբ Ուրբաթ օրվանից կսկսենք մարզային այցերը, եկեղեցու բակում հավաքները հինգշաբթի և երկուշաբթի կլինեն. Բագրատ սրբազան Ղրիմում սուգ է հայտարարված Արցախի հարցը փակելը՝ կնշանակի Հայաստանի հարցը փակել․ մերժել Փաշինյանին ու պոռոտախոսությունը. Անդրանիկ Թևանյան (տեսանյութ) «Մայր Հայաստանն» ու արցախահայերի խնդիրներով զբաղվող «Արմ Կոնսուլ» փաստաբանական գրասենյակը համագործակցության հուշագիր են ստորագրել (տեսանյութ) Բագրատ Սրբազանի հանդիպումը երիտասարդների հետ Պատերազմ Արցախում
Արամ Ա. կաթողիկոսն ընդունել է ՀՅԴ ԳՄ ներկայացուցիչներին Երբ այս իշխանություններն ապացուցեցին, որ ստեղծել են «Գեստապո», հասկանալի էր, որ շարժմանը պետք է քաղաքական հարթակ. Կարեն Քոչարյան (տեսանյութ) Քաղաքային իշխանության «նվերը» երևանցիներին Տարածքներ՝ լռության դիմաց․ պատճառը Արայիկ Հարությունյանի հարցազրո՞ւյցն է. «Կարճ ասած» (տեսանյութ) Նիկոլն Ալիևին կհանձնի ևս չորս գյուղ Արբանյակային պատկերները ցույց են տալիս ԼՂ-ի մշակութային ժառանգության լայնածավալ ոչնչացման աճ Շարժմանը պետք է վերաբերվել որպես իրական սիրո, ոչ թե ընթացիկ ֆլիրտի. Արմեն Աշոտյան Տոննաներով ստի արտադրությունը Նիկոլ Փաշինյանի շնորհիվ արդյունաբերական մասշտաբներ է ստացել․ Մհեր Մելքոնյան Ալբերտ Բազեյանն առնչություն չունի իրեն վերագրվող արաքի կատարմանը․ փաստաբան Դատապարտում ենք ահաբեկչությունն իր բոլոր դրսևորումներով և ցավակցում Դաղստանում զոհերի հարազատներին. ՀՀ ԱԳՆ Նոր Հայաստան․ հակաեկեղեցական հիստերիա ՀՀ իշխանությունները հատել են ինչպես իրավական, այնպես էլ բարոյական արժեքների սահմանը. Արցախի ԱԺ 4 խմբակցություններ Հայաստանում կարմրուկի լաբորատոր հաստատված դեպքերի թիվը հասել է 486-ի՝ մեկ շաբաթում ավելանալով 14-ով «Փաշինյանը ռազմավարական դիրքերն Ադրբեջանին է հանձնել, իսկ Ենոքավանում ամենաերկար բրդուճն են սարքելու». Ոսկան Սարգսյան ՌԴ-ն մեր տարածաշրջանում իր դիրքերը զիջելով Թուրքիային մեծ սխալ է թույլ տվել. Կարեն Հովհաննիսյան «Ուժ կիրառեք, բռնեք տարեք». Գյուղացիները փակել են Ապարան-Երևան մայրուղին, բողոքում են հողերը գերակա շահ ճանաչելու դեմ ՌԴ-ն մեր տարածաշրջանում իր դիրքերը զիջելով Թուրքիային մեծ սխալ է թույլ տվել. Կարեն Հովհաննիսյան Փաշինյանը ցավակցական հեռագիր է հղել Պուտինին ՀՀ Վարչական դատարանում գործադուլ է. Վահե Գրիգորյան Հայաստանը կործանում է Սփյուռքի հետ հարաբերությունները. Նիկոլ Փաշինյանը դարձել է իր տիկնիկավարների խամաճիկն ու պրոքսի-պատերազմ սանձազերծելու գործիք. ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի նախկին տեղակալ Քաղբանտարկյալ Արմեն Աշոտյանին դատարանի նիստերի դահլիճում աջակիցները դիմավորեցին «Ա-շո-տյա՜ն» վանկարկումներով Հասանք հրապարակայնության սկզբունքի դե ֆակտո զրոյացմանը. Ռուբեն Մելիքյան «Բաքվում անցկացվելու է ֆուտբոլային մրցաշար՝ «Արևմտյան Ադրբեջան»-ից տեղահանվածների մասնակցությամբ»․ Վ․ Գեղամյան Ադրբեջանցիներն օկուպացված Ստեփանակերտում արդեն 3 հազար մարդ են բնակեցրել Բաքվում երեք ոստիկան և մեկ քաղաքացիական անձ է սպանվել Պետությունը մարում է, ուրեմն՝ շարժումը պետք է ուժեղացնել «Որևէ մեկը երաշխիք ունի՞, որ վաղը չի ասի՝ մեզ Երևանն էլ բավարար էր». Տիգրան Աբրահամյան Դաղստանի իշխանությունները եռօրյա սուգ են հայտարարել ահաբեկչությունների կապակցությամբ Դաղստանում անհայտ անձինք հարձակվել են եկեղեցու և սինագոգի վրա. ՌԴ ՆԳՆ Ուրբաթ օրվանից կսկսենք մարզային այցերը, եկեղեցու բակում հավաքները հինգշաբթի և երկուշաբթի կլինեն. Բագրատ սրբազան

Հինգ գործոն, որ նպաստեցին հայերի հաղթանակին Սարդարապատում. Օբյեկտիվ և անկեղծ դիտարկում 106 տարի անց

Մինչև 1918 թվականի մայիսի 15-ը Անդրկովկասում հարձակման համար Օսմանյան կայսրությունն ուներ 9 լավ զինված հետևակային դիվիզիա՝ մոտավորապես 55-60 հազար զինվոր:

Սակայն թուրքական պլանների բարդությունների պատճառով 9 դիվիզիաներից միայն 5-ը (30000 մարդ) կարողացավ մասնակցել Անդրկովկասյան հարձակմանը։

Հայերը կարողացել  էին թուրքերի դեմ   20000 զինվոր  դուրս բերել, բացի այդ, հայկական հրամանատարությունն ուներ 1000 հոգանոց հեծելազոր՝ բաժանված երկու գնդի։

Հայկական զորքերի մեծ մասը ուներ անկանոն պատերազմի փորձ և գերազանց իմացություն այն տեղանքի, որտեղ պետք է տեղի ունենար ճակատամարտը, ինչը պետք է համոզեր հայ զորավարներին օգտագործել պարտիզանական պատերազմի ոճ: Հայաստանի տարածքը նպաստավոր էր պարտիզանական պատերազմի համար։

Նման պատերազմի համար հայերն ունեցել են հիանալի զորավարներ, ինչպիսիք են Անդրանիկը, Դրոն և Համազասպը։ Պարտիզանական ռազմավարությունը չէր կարող խանգարել թուրքերին գրավել հաղորդակցության հիմնական ուղիները, սակայն կարող էր դժվարացնել և վտանգավոր դարձնել դրանց շարունակական օգտագործումը։ Ավելին, պարտիզանական ռազմավարությունը համապատասխանում էր հայաստանյան իրավիճակի քաղաքական կարիքներին, քանի որ այն ապաստան էր տալիս հայ գյուղացիական բնակչության զգալի հատվածին դժվար նվաճելի շրջաններում, որոնք սպասում էին միջազգային քաղաքականության փոփոխություններին:

Արդեն Բաթումիում բանակցային գործընթացի ժամանակ, Ալեքսանդրապոլի գրավումից հետո, թուրքական ուժերը առաջ էին շարժվել երեք ուղղություններով.

- հարավային - դեպի Սարդարապատ՝ Էրիվան ճեղքելու նպատակով;

- արևելյան - Ղարաքիլիսա;

-հարավ-արևելք` դեպի Բաշ-Ապարան և հետագայում դեպի Էրիվան:

Հայերի պաշտպանությունը ղեկավարում էին.

-Ֆ. Նազարբեկով (Ղարաքիլիսայի և Դիլիջանի միջև)

-Դ. Կանայան (Բաշ-Ապարան՝ Էրիվան առաջխաղացմամբ)

  -Մ. Սիլիկովը և Դ.Բեկ-Փիրումյանը (Սարդարապատ):

Սարդարապատի ուղղությամբ հայկական զորքերի գլխավոր ղեկավարությունը վստահվել է գեներալ Մովսես Սիլիկյանին։ Նրան ենթակա էին 5-րդ և 6-րդ հրաձգային գնդերը, 4-րդ հրաձգային գնդի մեկ գումարտակ, Վանի կամավորների 1-ին և 2-րդ գնդերը, մեկ հեծելազորային գունդ, ընդհանուր 6-ից 7 հազար մարդ: Ճակատամարտի պահին Սիլիկովի խումբը համալրվել է չորս կամավորական գումարտակներով, սակայն թուլացել էր   1000 ընտրյալ հրաձգայինների Բաշ-Ապարան ուղղություն ուղարկելով։ Թուրքական և հայկական զորքերի թիվը մոտավորապես հավասար էր։

Հայկական ստորաբաժանումների թիկունքի ապահովումն ու Էրիվանի պաշտպանությունը վստահվել էր  Արամ Մանուկյանին։

Զորքերը ղեկավարում էին փորձառու հայ հրամանատար, գեներալ-մայոր Մովսես Սիլիկյանը և նրա տեղակալ, Սարդարապատի ջոկատի հրամանատար, գնդապետ Դանիել Բեկ-Փիրումյանը։

Մայիսի 21-ին արեւմուտքից թուրքերը հասան Սարդարապատի մատույցները, իսկ մայիսի 22-ին հյուսիս-արեւմուտքում գրավեցին Ամամլու կայարանը, որտեղից նրանց առջեւ բացվեց դեպի Էրիվան տանող ճանապարհը։

Մայիսի 21-ից 28-ն ընկած ժամանակահատվածում հայկական կանոնավոր զորքերին և աշխարհազորայիններին հաջողվեց Բաշ-Ապարանի մոտ կանգնեցնել թուրքերին, իսկ Սարդարապատի ճակատամարտում թուրքական զորքերը լիովին ջախջախվեցին և ստիպված նահանջեցին Ալեքսանդրապոլ։ Միաժամանակ Բաթումից հյուսիս Չոլոկի գետի վրա թուրքերը կանգնեցվեցին վրացական զորքերի կողմից՝ մեծ կորուստներով։

Մայիսի 24-25-ին Վրաստանի Ազգային խորհրդի գործադիր կոմիտեի նիստում ընդունվել էր  հովանավորչության մասին գերմանական առաջարկը։ Մայիսի 25-ին գերմանական զորքերը   մտան   Վրաստան։

Սարդարապատի ճակատամարտում հայոց հաղթանակի նշանակությունը

Մի շարք պատմաբաններ այս ճակատամարտը համարում են ոչ միայն Հայաստանի վրա օսմանյան զորքերի հարձակումը կասեցնելու, այլ նաև հայ ժողովրդի լիակատար ոչնչացման կանխարգելման, ինչպես նաև հայկական պետականության վերականգնման  հնարավորություն:

Բրիտանացի պատմաբան Քրիստոֆեր Ուոքերի կարծիքով, եթե հայերը պարտվեին ճակատամարտում,  ապա  «միանգամայն հնարավոր է, որ Հայաստան բառը պահպանվեր միայն որպես պատմական աշխարհագրության տերմին»։

Կան նաև այլ գնահատականներ, օրինակ,  Ալենն ու Մուրատովը նշում են, որ Սիլիկովն ու Դրոն, ունենալով  թվային հավասարություն թուրքերի հետ, Սարդարապատում և Բաշ-Ապարանում միակ հաջողություններն ունեցան հայ-թուրքական եռշաբաթյա պատերազմում, սակայն իրավիճակը մնաց վտանգավոր՝ պատերազմի գլխավոր ճակատամարտում Նազարբեկովի պարտության պատճառով, - Ղարաքիլիսայում:

 Ընդհանուր առմամբ, երեքշաբաթյա հայ-թուրքական պատերազմին հատկացվել էր   օսմանյան չորս դիվիզիա, և, ըստ Ալենի և Մուրատովի, դժվար թե կարելի է ասել, որ հայերը կարողացան  շատ բան անել թուրքական ծրագրերին խանգարելու համար։  Ըստ պատմաբանների,   հայերը Սարդարապատի ճակատամարտում հաղթանակով, կարողացան միայն  իրավունք ստանալ բանակցելու թուրքերի հետ Բաթումում, որպես անկախ պետություն ունենալու քաղաքական սուբյեկտի ներկայացուցիչ:   Մուրատովի կարծիքով, թուրքերի համար շատ ավելի մեծ խոչընդոտ էին վրաց ղեկավարների քաղաքական մանևրները,  ովքեր  կարողացան  համոզել գերմանացիներին քաղաքականապես դադարեցնել Անդրկովկասում թուրքերի  էքսպանսիոնիստական ​​ծրագրերը։

Ամփոփելով այս գնահատականները՝ կարող ենք արձանագրել հետևյալը.

Առաջին

Սարդարապատի ճակատամարտում տարած հաղթանակը,  հայությանը փրկեց ֆիզիկական բնաջնջումից և 12000 հազար քառակուսի մետրի սահմաններում պետականություն ունենալու օրինական իրավունք  ստացավ։  Այսինքն՝ այնքան տարածք, որտեղ կանգնած էր հայ զինվորը։

Երկրորդ

Սարդարապատի ճակատամարտի գլխավոր հերոս կարելի է համարել լեգենդար զորավար Մովսես Սիլիկովին։ Հենց նա էլ այս հիմնական ուղղությամբ զորքերի հրամանատարն էր։ Նրան օգնում էր  իր  տեղակալ, Սարդարապատի ջոկատի հրամանատար, գնդապետ Դանիել Բեկ-Փիրումյանը։

Երրորդ

Անչափ կարեւոր դերակատարում է ունեցել նաեւ հետագայում Առաջին հանրապետության ներքին գործերի նախարար դաձած Արամ Մանուկյանը։ Նա անմիջականորեն չի մասնակցել մարտերին,  սակայն,  ապահովել է թիկունքը՝ անխնա ճնշելով հանրապետության ներսում մահմեդական  ապստամբներին և խուճապի մատնված Հայաստանի բնակիչներին վարակազմակերպելով ու դիմադրության պատրաստելով ։ Պատկերավոր ասած՝ նա այն ժամանակ հայ «Ստալինն» ​​էր, իսկ «Ժուկովի» դերում՝ գեներալ Սիլիկովն էր։ Տաղանդավոր հրամանատար, որին մոռացել է հայ պատմագրությունը.

Չորրորդ

Ռազմաճակատի երկրորդական հատվածում՝ Բաշ-Ապարանի ուղղությամբ, հայկական ուժերը ղեկավարում էր ոչ պակաս տաղանդավոր գեներալ Դրաստամատ Կանայանը /Դրոն/։ Որը հաղթեց և պաշտպանեց Երևանը թիկունքից։

Հինգերորդ

Ճակատի երրորդ ուղղությամբ՝ Դիլիջան-Ղարաքիլիսա հատվածում հայերը  պարտվեցին։ Այստեղ ճակատի հրամանատարը գեներալ   Նազարբեկովն էր։ Նույն Նազարբեկովը, ով կատարեց Անդրկովկասի ֆեդերացիայի ղեկավար Չխենկելիի հրամանը և   Կարսը առանց կռվի հանձնեց թուրքերին։   Ըստ երևույթին, դա էլ  իր դերը խաղաց, որտեղ հայ զինվորներն ավելի քիչ էին վստահում գեներալին, ով ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ Կարսը առանց կռվի հանձնեց թուրքերին, նույնիսկ դա անհայտ պահելով Անդրկովկասի Սեյմի հայ պատգամավորներից:

Պատերազմում  հաղթանակի կամ պարտության մեջ մեծ դեր են կատարում զիվորների քանակը, զինամթերքի որակն ու զինվորական մանևրների հմտությունները:

Սակայն ոչ պակաս դեր են կատարում, նաև այլ գործոնները, օրինակ զինվորի հավատը իր հրամանատարի նկատմամբ:

Առանց այդ հավատի, ոչ մի պատերազմ  հաղթանակով չի պսակվում:

Դա  վկայեց նաև 1992-94 թվականների հայ-ադրբեջանական պատերազմը, որտեղ հայկական կողմը զենք զինամթերքի առումով ավելի քան 20 անգամ զիջում էր ադրբեջանցիներին, սակայն վերը նշված այլ գործոնների առկայության արդյունքում վերջում հաղթանակ տարավ:

Վերադառնալով մեր այսօրվա օրակարգին, նշենք, որ առանց հավատի՝ երկրի ղեկավարի հանդեպ, ոչ մի պետություն, ժողովուրդ հաղթանակի և հաջողության չի հասնի:

Այսինքն այսօրվա Հայաստանի  համար, Նիկոլ Փաշինյանից ազատվելը  անհրաժեշտ, սակայն դեռ ոչ բավարար պայմանն է, որ երկիրն ունենա ապագա:

 Երվանդ Բոզոյան
Zham.am

Հետևեք մեզ Telegram-ում
Հետևեք մեզ YouTube-ում
Websiite by Sargssyan
Հետևեք մեզ Facebook-ում https://www.facebook.com/ZhamLratvakan