Պետություն զավթած իշխանությունը անկարող է ապաքաղաքականացնել դպրոցը. Լևոն Բարսեղյան

Կրթության ոլորտի քաղաքականացվածության մասին հարցերին պատասխանում է Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբի խորհրդի նախագահ Լեւոն Բարսեղյանը.

— Պարոն Բարսեղյան, Դուք բազմիցս քննադատել եք Հայաստանի կրթական համակարգի քաղաքականացվածությունը, անցած տարիների ընթացքում եղած տեղաշարժերին ի՞նչ գնահատական կտայիք: Իշխանություներն ասում են, որ շարունակ բարեփոխում են կրթական համակարգը:

— Նախ, ես չեմ համարում, թե Հայաստանի կրթական համակարգը իսկապես քաղաքականացված է, ուղղակի վերածված է պետական իշխանության քաղաքական սպասարկուի կամ կցորդի: Այդ համակարգը, պետական եւ համայնքային բյուջեներից ֆինանսավորվող հսկա մասն ի նկատի ունեմ՝ ոչ թե մասնավորները, որոշ բացառություններով, որոնք հաստատում են տարիներ շարունակ դիտարկվող օրինաչափությունը, իր երեք հարկերով (նախակրթարաններ, դպրոց եւ բուհեր), կրթության ծառայություն մատուցելու հետ մեկտեղ վերածվել են իշխող քաղաքական ուժի սպասարկուի:

Տնօրենները եւ ռեկտորները նշանակվում են կամ ձեւականորեն ընտրվում են պետական մարզային կամ համայնքային իշխանությանը հնազանդ լինելու սկզբունքով, ընտրությունների ժամանակ ծառայություներ մատուցելու, ցուցակներ կազմելու, մանկավարժներին եւ ծնողներին իշխող քաղաքական ուժի թեկնածուների օգտին «աշխատելու», կոլեկտիվն ու աշակերտներին ցույցերի քշելու եւ քվեներ ապահովելու համար:

«Իրազեկ քաղաքացիների միավորման» հետաքննությունը ուղղակի խոշոր ապացույցներ ներկայացրեց այս այլասերության: Դպրոցները, որոնք պիտի զբաղվեին անչափահասներին գիտելիքներ տալով եւ քաղաքացի կրթելով, զբաղված էին քաղաքականությամբ: Հայաստանը մեծամեծ վարկեր ու դրամաշնորհներ է ստացել, որպեսզի բարեփոխի կրթական համակարգը, կրթության համակարգը դառնա ժողովրդական կառավարմամբ, դպրոցների ու բուհերի կառավարման խորհուրդներ են ստեղծել, որոնք, սակայն, հիմնականում ձեւական են, դրանց անդամների կեսը կրթության հետ կապ չունեցող մարդիկ են եւ ուղղակի պետական կառավարիչների հրահանգներն են կատարում:

— Իսկ ի՞նչն է խանգարում դպրոցներն ապաքաղաքականացնել:

— Պետական իշխանությունն է խանգարում, ավելի ճիշտ չի կամենում ապաքաղաքականացնել դպրոցները: Ես համոզված եմ, որ կրթական համակարգը ապականելու ուղիղ ճանապարհը դրանք քաղաքականացնելն է, ինչն անում է այս իշխանությունը եւ արել են նախորդները: Մարդը 18-20 տահջ՝ սկսած 3 տարեկանից ոտ դնելով այդ համակարգ, աճեցվում է որպես ընտրիչ, քվեարկիչ» եւ ոչ թե քաղաքացի: Նրանք, ովքեր իրենց ընտանիքով ու շրջապատով մի քիչ ուժեղ իմունային համակարգ ունեն, չեն գերեվարվում, ազատ մնալու շանս են ունենում, բայց դպրոցներում հիմնականում աճում են պետության զավթման ռեժիմի գերիները:

Ես ու մի քանի գործընկերներ, դեռ 6 տարի առաջ՝ հին ընտրական օրենսգիրքը մշակելու ժամանակ, առաջարկել ու բանավիճել ենք իշխանությունների հետ, որ կրթական համակարգի աշխատողներին օրենքով արգելվի լինել ընտրական հանձնաժողովների անդամ եւ նույնիսկ վստահված անձ, որ մանկավարժներն ու վարչական աշխատողները չլինեն կուսակցականներ, որ դպրոցների բուհերի եւ մանկապարտեզների շենքերը չլինեն ընտրատեղամասեր: Եւ իշխանությունը կատաղի կերպով մերժեց ու մերժում է այս գաղափարները, որոնց ընդունումն ու իրականացումը, իսկապես, կլինեին բարեփոխում, այդ համակարգը կմաքրեին կեղծավոր քաղաքականությունից եւ ապականությունից:

Հասարակ բան ասեմ, կրթական հաստատություններում, դահլիճներում, նախասրահներում ու տնօրենների կաբինետներում կախված են երկրի թիվ մեկ պաշտոնյաների նկարները, պաշտոնյան փոխվում է, նկարն էլ է փոխվում, ինչու՞: Ի՞նչ կապ ունեն այս մարդկանց նկարները կրթության համակարգի եւ կրթության որակի հետ, եթե այդ նկարների առկայությունը նպաստում է կրթության որակի աճին, դա նախ պիտի գիտականորեն ապացուցվի, եթե կապացուցվի, գուցե արժե այդ նկարները մեծացնել ու ամենուր կախել, մեկական էլ փոքր տպել՝ թող աշակերներն ու ուսանողները փակցնեն իրենք օրագրերի երեսին ու բոլոր տետրերին: Հազար անգամ խոսել ենք այս մասին: Չեն փոխում, չեն հրաժարվում ընտրիչ արտադրելու այս մեքենայից:

— Լավ, այս իրավիճակի լուծումն ի՞նչ է:

— Քանի իշխանությունն անօրեն է՝ ծագմամբ եւ վարքով, չի կամենալու հրաժարվել կրթական համակարգ կոչվող իր վարչական ռեսուրսից: Չի կամենա ապաքաղաքականացնել ու ապակուսակցականացնել այդ ոլորտը:

Մենք, ի նկատի ունեմ Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբը, 2012 թվի ապրիլին մի հետազոտություն էինք արել, զանգել էինք Հայաստանի ամենախոշոր 20 քաղաքների բոլոր բյուջետային հանրակրթական դպրոցների տնօրեններին ու հարցրել՝ արդյո՞ք իրենք՝ տնօրենները կուսակցական են, եթե այո, ապա՝ երբվանի՞ց են կուսակցական դարձել: Պարզվեց, բոլոր այդ դպրոցների տնօրենների 70 տոկոսը հանրապետական կուսակցության անդամներ են, ու նրանց կեսը հանրապետական էին դարձել վերջին 6 ամսվա ընթացքում: Հիշեցնեմ, որ այդ հետազոտությունը արվել է նախորդ ԱԺ ընտրություններից մեկ ամիս առաջ: Իրավունք ունե՞մ մտածելու, որ հանրապետականը ընտրություներին ընդառաջ մոբիլիզացրել է իր վարչական ռեսուրսը: Քննադատեցինք, հրապակեցինք: Աշոտյան նախարարն ասաց, որ կուսացական լինելը մարդու իրավունք է, իբր մենք չգիտեինք:

ՈՒշադրություն դարձրեք, որ հարցված տնօրենները Հայաստանի մոտ 1500 դպրոցներից մոտավորապես 800-ի տնօրեններն էին, ու նրանցից միայն մի քանիսը չէին պատասխանել հարցին: Հիմա չենք արել նման ուսումնասիրություն, բայց տարակույս չունեմ, որ էդ 70 տոկոսը 80 էլ, 90 էլ դառած կլինի: Իհարկե, դաշնակցական նախարարի պարբերաբար իշխանության գալ-գնալն ինչ-որ չափով ազդում է տնօրենների կուսակցական պատկանելության վրա, բայց ոչ կուսակցական լինել-չլինելու վրա: Ու այս մարդիկ զբաղված են իշխող քաղաքական ուժի կամ ուժերի շահերը սպասարկելով: Առանց իրական իշխանափոխության՝ լուծում չկա: Արատավոր օղակում ենք հայտնվել, եւ քանի գնում այդ օղակը խեղդում է մեզ՝ բոլորիս, նաեւ նույն տնօրեն-մանկավարժներին:

Զրուցեց Հ.Վարդանյանը

Աղբյուրը՝ Asparez.am