Բուլղարական «Trud» պարբերականը միֆ է համարում Փաշինյանի ձգտումը՝ Հայաստանը դարձնել ԵՄ անդամ երկիր

«Trud»-ը նշում  է, որ Հայաստանի ինտեգրումը Եվրոպայի հետ միֆ է, որը կփշրվի իրականության կողմից։ Հեղինակը նշում է, որ երկրին առաջարկվում է խզել կապերը գործող տնտեսական միության՝ Ռուսաստանի հետ՝ հանուն ԵՄ-ին ենթադրական անդամակցության, որի ժամկետը չափվում է սերունդներով։

Հայաստանի ապագան վաղուց դադարել է լինել միայն այս երեք միլիոն բնակչություն ունեցող կովկասյան հանրապետության ներքին գործը։ Այն դարձել է Մոսկվայի և Բրյուսելի միջև ավելի լայն աշխարհաքաղաքական մրցակցության ևս մեկ ճակատ և մտահոգիչ կերպով հիշեցնում է այն սցենարը, որն արդեն տեսել ենք այլ հետխորհրդային երկրներում, նշում է պարբերականը։

Նիկոլ Փաշինյանի իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունն իր ողջ քաղաքական կապիտալը ներդրել է արևմտամետ ուղու և ԵՄ-ի ու ԱՄՆ-ի հետ ավելի սերտ կապերի վրա։ Սակայն այս նպատակի  հետևում թաքնված է շատ ավելի վտանգավոր մի բան՝ ռուսական տարածքում տնտեսապես, էներգետիկորեն և ռազմական առումով խորապես փոխկապակցված փոքր երկրի փորձը՝ բռնի կերպով մղվելու մի դաշինքի մեջ, որը ո՛չ պատրաստ է ընդունել այն, ո՛չ էլ ի վիճակի է պաշտպանել այն։

ԵՄ-ն և Վաշինգտոնը բացահայտորեն աջակցում  են Փաշինյանին՝ նույն օրինաչափությամբ, ինչ  մենք տեսել էինք Ուկրաինայում մինչև 2014 թվականը։ Իսկ  Մոսկվան հստակեցնում է, որ չի մնալու պասիվ դիտորդի դերում, նշում է պարբերականը։

Մոսկվայի արձագանքն արդեն իսկ շոշափելի է և ցավոտ հայկական տնտեսության համար։ Ռուսական կարգավորող մարմինները մի շարք սահմանափակումներ են սահմանել՝ արգելքներ հայկական ծաղիկների, լոլիկի, վարունգի, պղպեղի և ելակի, Ջերմուկ հանքային ջրի, խոշոր արտադրողների կոնյակի և գինու վրա, իսկ էներգետիկայի նախարարը սպառնացել է դադարեցնել գազի և նավթամթերքի մատակարարումները։

Ռուսաստանի անվտանգության խորհրդի փոխնախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը ձևակերպել է անկեղծ ուղերձ. Փաշինյանի քաղաքականությունը կվնասի ամբողջ հայ ազգին՝ զրկված ռուսական շուկայից և տասնամյակների ընթացքում կառուցված տնտեսական կապերից։ Եվ այստեղ սպառնալիքները դադարում են քարոզչություն լինելուց և դառնում են թվաբանության հարց։ Հայաստանը փոքր, բաց տնտեսություն է՝ մոտ երեք միլիոն բնակչությամբ և մոտ 29 միլիարդ դոլար ՀՆԱ-ով, որի արտաքին առևտրի ավելի քան 35%-ն անցնում է ռուսական շուկայի միջով։

Ռուսաստանում աշխատող հայերի դրամական փոխանցումները որոշ տարիներին կազմում են տնային տնտեսությունների եկամտի մինչև 30%-ը, որի մոտ 70%-ը գալիս է Ռուսաստանի Դաշնությունից: Ռուսական գազը արժե մոտ 177 դոլար հազար խորանարդ մետրի համար. գրեթե երեք անգամ պակաս, քան եվրոպական մակարդակները: «Գազպրոմ ԱՐՄԵՆԻԱ»-ն վերահսկում է գազի մատակարարումը, Մեծամորի ատոմակայանը գործում է ռուսական վարկերի շնորհիվ, իսկ երկաթուղային ցանցը ռուսական պետական ​​ընկերություններին տրված կոնցեսիա է: Երբ Պուտինը զգուշացնում է Հայաստանի ՀՆԱ-ի մոտ 14%-ի կորստի մասին, նա  բլեֆ չի անում, այլ նկարագրում է իրական կառուցվածքային կախվածություն, նշում է բուլղարական պարբերականը:

Ահա թե որտեղ է Արևմուտքի հետ արագ և անցավ մերձեցման առասպելը բախվում փաստերին։ Ներկայումս անդամակցության համար նույնիսկ իրատեսական տարբերակ չկա սեղանին. Հայաստանը ո՛չ թեկնածու է, ո՛չ էլ պոտենցիալ թեկնածու։ 2025 թվականին ընդունված օրենքը, որը կոչ է անում կառավարությանը սկսել անդամակցության գործընթացը, միակողմանի մտադրության հռչակագիր է, այլ ոչ թե Բրյուսելի հրավեր. Փաշինյանն ինքը խոսում է մոտավորապես 20 տարվա ժամանակային հորիզոնի մասին։ Մյուսների փորձը խոսուն է. Թուրքիան թեկնածու է 1999 թվականից, բանակցությունները գործնականում սառեցված են. Հյուսիսային Մակեդոնիան սպասում է 2005 թվականից. իսկ Չեռնոգորիան, Սերբիան և Ալբանիան դանդաղորեն առաջ են շարժվում այս գործընթացով ավելի քան մեկ տասնամյակ։ Եվրոպացի դիվանագետներն իրենք են խոստովանում, որ ընդլայնման ևս մեկ դժվար և քաղաքականապես զգայուն փուլի նկատմամբ քիչ ախորժակ կա, որն ավելի կխորացնի ԵՄ-ի և Ռուսաստանի հարաբերությունների սուր ճգնաժամը։ Այլ կերպ ասած՝ Հայաստանին հրավիրում են խզել կապերը իրական, գործող տնտեսական միության հետ՝ հանուն ենթադրական անդամակցության, որի տևողությունը չափվում է սերունդներով, նշում է պարբերականը։

Անվտանգության չափանիշը, որն Ուկրաինայի հետ համեմատությունն ավելի սարսափելի է դարձնում, չպետք է թերագնահատել։ Հայաստանը հազիվ է դուրս եկել պատերազմից և շարունակում է ապրել Ադրբեջանի հետ չլուծված վեճի ստվերում, որին աջակցում է Թուրքիան։ Լեռնային Ղարաբաղի կորուստը 2023 թվականին ծանր հարված էր։ Սակայն ԵՄ-ն ռազմական դաշինք չէ. այն չունի ո՛չ բանակ, ո՛չ էլ արագ արձագանքման մեխանիզմ, և նոր սրման դեպքում այն ​​միայն դիտորդական առաքելություն և մտահոգության հայտարարություններ կուղարկի։

Սա դառը ճշմարտություն է, որը Ուկրաինան սովորել է դժվարին ճանապարհով. Արևմտյան ինտեգրման խոստումները տանկերը չեն կանգնեցնում, խոստովանում է բուլղարական պարբերականը։

1990-ականներին, երբ Հայաստանը բախվեց տնտեսական փլուզման և Ղարաբաղի համար առաջին պատերազմի, Ռուսաստանը վճռորոշ դեր խաղաց պետության գոյատևման ապահովման գործում, և նրա ռազմական բազան թուրքական սահմանի մոտ,  տասնամյակներ շարունակ եղել է իրական զսպող գործոն։ Անկախ Մոսկվայի դեմ արդարացի բողոքներից, միայն Ռուսաստանն այսօր ունի իրական գործիքներ՝ օգնելու Հայաստանին ռազմական սպառնալիքի դեմ պայքարում, ինչպես որ ուներ երեք տասնամյակ առաջ։

Այն միտքը, որ Հայաստանը Ռուսաստանից իր արտահանումը կուղղի դեպի եվրոպական շուկա, նույնպես չի դիմանում քննադատությանը: Հայտնի հայկական կոնյակը՝ պղնձից հետո մաքսային արժեքով երկրորդ խոշորագույն արտահանվող ապրանքը, արտահանվում է Ռուսաստան և ԱՊՀ երկրներ 80%-90% ծավալներով, մինչդեռ ԵՄ մասնաբաժինը կազմում է հազիվ 2-5%: Սա ճաշակի և սովորության հարց է, այլ ոչ թե քմահաճույքի: Հատկանշական է, որ երբ հայ արտադրողները ԵՄ ճնշման տակ ստիպված եղան հրաժարվել «կոնյակ» անվանումից, եվրոպական շուկայում վաճառքը նվազեց ավելի քան մեկ քառորդով: Նույնը վերաբերում է նաև գյուղատնտեսությանը. 2024 թվականին մրգերի և բանջարեղենի մոտ 132 միլիոն դոլարի արտահանումից ահռելի 127 միլիոն դոլարը կուղղվի Ռուսաստանին: Եվրոպան հայկական լոլիկի և հանքային ջրի կարիք չունի. այն ունի իր սեփական լոլիկի մեծ քանակություն և պաշտպանում է իր արտադրողներին պրոտեկցիոնիստական ​​եղանակով: Ռուսաստանի հետ խզումը կհանգեցնի ոչ թե ուղղության վերահղման, այլ պարզապես արտահանման կորստի, և դրա հետ մեկտեղ՝ սնանկացման, գործազրկության և բնակչության արտահոսքի, նշում է պարբերականը:

Պատկերն այսպիսին է. երկիրը մղվում է դեպի մի ընտրություն, որը չի համապատասխանում նրա շահերին. գրեթե ամեն ինչ կարելի է կորցնել, և ոչինչ երաշխավորված  չշահել, նշում է պարբերականը։

Հետևաբար, Հայաստանի համար ամենախելամիտ տարբերակը չեզոք խաղացող լինելն է, կամուրջ լինելը, այլ ոչ թե առաջնագիծ։ Բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականությունը, որը համատեղում է պրագմատիկ հարաբերությունները Մոսկվայի, Բրյուսելի և տարածաշրջանային տերությունների հետ, նրա տնտեսական կայունությունն ու անվտանգությունը պահպանելու միակ միջոցն է։ Սա ո՛չ ռուսամետ, ո՛չ էլ արևմտամետ դիրքորոշում է, այլ հայամետ, նշում է բուլղարական պարբերականը։

Հայաստանը կանգնած է մի խաչմերուկում, որը մենք արդեն տեսել ենք այլուր. իմաստությունը պահանջում է չկրկնել ուրիշների ողբերգությունը, այլ սովորել դրանից, վերջում եզրակացնում ու ամփոփում է իր խմբագրականը, բուլղարական «Trud» պարբերականը, կարծես հայ հանրությանը խորհուրդ տալով, չկրկնել Ուկրաինայի սխալները։

Ինչ խոսք, բուլղարական այս պարբերականի եզրակացությանը, դժվար է նոր բան ավելացնել, մանավանդ, որ դրա բացասական օրինակը Ուկրաինայում, բոլորիս աչքի առջև է։

Սա է իրականությունը։

Արտակ Հակոբյան
Zham.am