Ըստ լիբանյան Al Mayadeen պարբերականի՝ Թուրքիան Փաշինյանի միջոցով փորձելու է իր ազդեցությունը տարածել դեպի Կենտրոնական Ասիա

Թուրքիան պատրաստվում է ընդլայնման նոր փուլի, գրում է լիբանանյան «Ալ Մայադինը»։ Այս անգամ այն ​​կփորձի ամրապնդվել Կենտրոնական Ասիայում։ Դրա համար պարզապես պետք է հատի Հայաստանը։

Այն բանից հետո, երբ Թուրքիայի շահերը սկսեցին ավելի ու ավելի հակասել արաբական շատ պետությունների շահերին, Միացյալ Նահանգները վերանայեց իր տարածաշրջանային ռազմավարությունը: Վաշինգտոնը հրաժարվեց Անկարային արաբական տարածաշրջանում գլխավոր խաղացող դարձնելու գաղափարից՝ առաջնահերթություն տալով Իսրայելին: Միաժամանակ, Թուրքիային հնարավորություն տրվեց մեծացնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում: Այս ուղղությունը ծառայում է ԱՄՆ շահերին, քանի որ այն թույլ է տալիս օգտագործել Թուրքիայի ազդեցությունը՝ Ռուսաստանին և Չինաստանին ճնշելու, ինչպես նաև «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնությունը (BRI) զսպելու համար, որի երթուղիներն անցնում են Կենտրոնական Ասիայով, նշում է պարբերականի վերլուծաբան՝ Ջամալ Վակիմը։

Փաշինյանը դիտարկվում է որպես  Արևմտյան գործիք Հարավային Կովկասում

Ըստ այս արաբ վերլուծաբանի՝ Փաշինյանի այս դերի նախապատրաստական ​​աշխատանքները սկսվել են մի քանի տարի առաջ, երբ ԱՄՆ–ն  ​​աջակցեց Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալուն «գունավոր հեղափոխության» արդյունքում։ Նպատակն էր հեռացնել Հայաստանը Ռուսաստանից և այն Մոսկվայի դաշնակցից վերածել հակառակորդի՝ հարավից լրացուցիչ ճնշում գործադրելով Ռուսաստանի վրա։

Փաշինյանը, որը պատրաստվել էր ամերիկյան շրջանակների կողմից նույն հաստատություններում, որոնք նպաստեցին Զելենսկու իշխանության գալուն Ուկրաինայում, Գուաիդոյի և ապա Մաչադոյի իշխանության դեմ պայքարին  Վենեսուելայում,  Սաակաշվիլու իշխանության գալուն Վրաստանում։

Ըստ վերլուծաբանի՝ Փաշինյանը  պատրաստ էր կատարել իրեն հանձնարարված այդ  դերը, նույնիսկ եթե դա հակասում էր  Հայաստանի շահերին: Ռուսաստանը վաղուց եղել էր անվտանգության հիմնական երաշխավորը՝ սկսած Արևելյան Հայաստանի պաշտպանությունից թուրքական ներխուժման սպառնալիքից և ողջ խորհրդային դարաշրջանում: Այս աջակցությունը շարունակվել է մինչև 2018 թվականը, երբ Փաշինյանը իշխանության եկավ։

Փաշինյանի առաջին քայլը Ռուսաստանից՝ բնական դաշնակիցից, ինչպես նաև մեկ այլ դաշնակից՝ Իրանից հեռանալն էր: Դրա փոխարեն, Վաշինգտոնի հորդորով, նա լավ հարաբերություններ պիտի հաստատեր Անկարայի հետ:

Արդյունքում, Հայաստանի դիրքը խոցելի է դարձել իր վաղեմի հակառակորդների՝ Թուրքիայի և Ադրբեջանի համար, նշում է վերլուծաբանը։ Քանի որ, այդ երկու երկրներն էլ Հայաստանը դիտարկում են որպես աշխարհագրական խոչընդոտ ուղիղ ցամաքային կապեր հաստատելու համար և ձգտում են բացել ճանապարհ Թուրքիայից դեպի Ադրբեջան, այնուհետև՝ Կասպից ծովի արևելյան ափ և դեպի Թուրքմենստան։ Այս սցենարը դիտվում է որպես թուրքական ազդեցության ամրապնդում Կենտրոնական Ասիայի պետություններում և, հետևաբար, ամերիկյան ազդեցության ընդլայնում տարածաշրջանում։ Այս ամենը նպատակ ուներ խաթարել Ռուսաստանի և Իրանի ազգային անվտանգությունը։

          Ինչպե՞ս  Բաքուն օգտվեց  այս փոփոխություններից  Հայաստանում

Մինչ Փաշինյանը զբաղված էր այս հարցերով, Ադրբեջանը պատրաստվում էր պատերազմի Լեռնային Ղարաբաղի համար, որտեղ Հայաստանը վերահսկողություն էր հաստատել 1990-ականների սկզբին։

2020 թվականին,  հայկական բանակը միտումնավոր թուլացնելու քաղաքականության պատճառով, որը ավանդաբար սերտորեն կապված էր Ռուսաստանի հետ, Ադրբեջանը պատերազմ սկսեց Հայաստանի դեմ և վերահսկողություն ստանձնեց Լեռնային Ղարաբաղի  զգալի տարածքների նկատմամբ, նշում է վերլուծաբանը։

Մոսկվան փորձեց մեղմել Հայաստանի համար հետևանքները՝ միջնորդելով հրադադարի ռեժիմի հաստատմանը։ Սակայն նրա ջանքերը անարդյունավետ եղան՝ հայկական  բանակի զգալի թուլացման պատճառով։

Փաշինյանը փորձեց պատասխանատվությունը բարդել Ռուսաստանի վրա։ Նա մեղադրեց նրան Հայաստանի կողմից հակամարտությանը ռազմական միջամտություն չցուցաբերելու մեջ։ Սակայն նախկինում նա վարում էր Մոսկվայից հեռանալու քաղաքականություն, ինչը ազդեց Ռուսաստանի ղեկավարության դիրքորոշման վրա, նշում է վերլուծաբանը։

Փաշինյանի՝ Մոսկվայի նկատմամբ բացասական դիրքորոշման պատճառով, Ադրբեջանը զգաց, որ Հայաստանը հեռանում է իր ամենակարևոր դաշնակիցից՝ ավելի թուլացնելով իր դիրքերը։ Սա հանգեցրեց նրան, որ 2021 թվականի մայիսին Ադրբեջանը նոր պատերազմ սանձազերծեց Հայաստանի դեմ՝ Թուրքիայի բացահայտ աջակցությամբ և Միացյալ Նահանգների լուռ համաձայնությամբ։ Արդյունքում, Ադրբեջանը օկուպացրեց այն տարածքների մի մասը, որոնք Հայաստանը համարում էր իրենը։

Փաշինյանը մերժեց Ադրբեջանի գործողություններին ռազմական պատասխանը և ընտրեց ԱՄՆ միջնորդությունը։ Սա շատերին Հայաստանում ստիպեց կասկածել նրան հայկական տարածքի մի մասը զիջելու դավադրության մեջ։

Հայաստանում, նշում է վերլուծաբանը,  կարծում էին, որ դա կարող էր արվել Հայաստանից Թուրքիա ցամաքային միջանցք ստեղծելու համար, որը կապահովեր Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ցամաքային կապ։

Այս մեղադրանքները սրվեցին այն բանից հետո, երբ Նիկոլ Փաշինյանը ստորագրեց համաձայնագիր Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ, որը միջնորդվել էր ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից իր երկրորդ ժամկետի սկզբում։ Համաձայնագիրը նախատեսում է Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծում, որը կանցնի արևելյան Թուրքիայից՝ Հայաստանի միջով դեպի Ադրբեջան։ Սա կստեղծի ցամաքային կամուրջ, որը կկապի Թուրքիան և Թուրքմենստանը։ Նման քայլը թույլ կտա Վաշինգտոնին ընդլայնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում և առաջ շարժվել դեպի Կենտրոնական Ասիա, նշում է վերլուծաբանը։

Միաժամանակ, Փաշինյանը ձեռնամուխ եղավ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության վերաուղղորդմանը՝ Արևմուտքի հետ կապերի ամրապնդմանը։ Երևանը ակտիվացրեց կապերը Միացյալ Նահանգների և Եվրամիության հետ, այդ թվում՝ մասնակցեց ԱՄՆ-ի հետ համատեղ զորավարժություններին։ Միաժամանակ, նա աստիճանաբար նվազեցրեց Մոսկվայի հետ անվտանգության ոլորտում համագործակցությունը, նույնիսկ ազգային անվտանգության հաշվին։

Միաժամանակ, Բաքուն, գործելով Թուրքիայի հետ համակարգված, ակտիվացրեց Հայաստանի նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելու ջանքերը։ Նպատակն է ամրապնդել աշխարհագրական մոտիկությունը՝ հայկական տարածքի հաշվին։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը նույնիսկ այնքան հեռու գնաց, որ բացահայտ հայտարարեց իր մտադրությունների մասին՝ Բաքվի և Երևանի մասնակցությամբ եվրոպական գագաթնաժողովում։ Նա հայտարարեց տարածաշրջանային միջանցքներ ստեղծելու և Թուրքիայի հետ աշխարհաքաղաքական համաձայնագրերը հայկական տարածքի միջոցով ամրապնդելու ծրագրերի մասին, նշում է վերլուծաբանը։

Շատ վերլուծաբաններ պարզապես ապշած են, թե ինչպես է հաջողվում Փաշինյանին սեփական երկիրը հանձնել իր թշնամիներին, ընդ որում դա կատարել բացահայտ ձևով։

2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանը սկսեց կայծակնային ռազմական գործողություն, որը փաստացի վերջ դրեց Լեռնային Ղարաբաղում հայկական  կազմավորման գոյությանը, ինչը հանգեցրեց տասնյակ հազարավոր (150 հազար-խմբ.) հայերի զանգվածային տեղահանմանը տարածաշրջանից դեպի Հայաստան, նշում է վերլուծաբանը։

Արդյունքում, Հայաստանում աճել է Փաշինյանի կառավարության նկատմամբ ընդդիմությունը, որին իշխանությունները պատասխանել են բռնաճնշումներով: Փաշինյանը հրաժարվել է ժողովրդավարության և խոսքի ազատության սկզբունքներից, որոնք գտնվում էին քաղաքական դիսկուրսի կենտրոնում, որը նրան իշխանության բերեց 2018 թվականին՝ Արևմուտքի կողմից աջակցվող այսպես կոչված «գունավոր հեղափոխության» ժամանակ: Դրա փոխարեն նա փորձել է խստացնել դատական ​​և իրավապահ մարմինների նկատմամբ իր վերահսկողությունը՝ դրանք օգտագործելով, ի թիվս այլ բաների, ընդդիմադիր գործիչներին ձերբակալելու համար: Նա նաև փորձել է սահմանափակել մամուլի և խոսքի ազատությունը, հատկապես հաշվի առնելով իր մերձավոր շրջապատում կոռուպցիայի վերաբերյալ լայնորեն տարածված քննադատությունը, նշում է վերլուծաբանը:

Ըստ պարբերականի՝ Ռուսաստանը  մնում է Հայաստանի  հիմնական տնտեսական գործընկերներից մեկը, ինչպես նաև էներգիայի և դրամական փոխանցումների զգալի աղբյուր։ Հետևաբար, Մոսկվայի հետ ցանկացած լիակատար խզում կարող է հանգեցնել լուրջ տնտեսական խնդիրների և սպառնալ հայկական պետության անվտանգությանը։

Վերջում, ամփոփելով իր վերլոիծությունը, Ջամալ Վակիմը նշում է, որսովորաբար, Փաշինյանի նման գործիչները իրենց երկրին բերում են մեծ արհավիրքներ, որից հետո հեռացվում են քաղաքական ասպարեզից, սակայն երկրի մեծ կորստի հաշվին, ինչպես որ դա եղավ Վրաստանում, Մոլդովայում, 90–ականներին Ադրբեջանում և այսօր Ուկրաինայում։

Ցավալի է, որ արդեն արաբական վերլուծաբաններն են սկսել նկատել, թե ինչ թակարդի մեջ է հայտնվել Հայաստանը։

Եվ չի կարելի չհամաձայնվել, որ առանց երկրից ինչ-որ բանի կորստի, Փաշինյանի նման գործիչները չեն հեռանում քաղաքական ասպարեզից։

Այլ հարց է, որ հայ ժողովուրդի համար այդ կորուստն արդեն արձանագրվել է, մենք կորցրինք Արցախը, և ուրեմն՝ եկել է նաև Փաշինյանի հեռանալու ժամանակը։

Սա է իրականությունը։

Արտակ Հակոբյան
Zham.am