Ըստ ամերիկյան The Washington Post-ի` 8 երկիր, այդ թվում՝ Հայաստանը կարող են ազդել գոլոբալ ուժերի բալանսի փոփոխության վրա

Ռուսաստանը, Միացյալ Նահանգները և Չինաստանը չեն կարողանա ինքնուրույն որոշել համաշխարհային ազդեցության համար մրցակցության արդյունքը, գրում է WP-ի սյունակագիր՝Քեն Մորիյասուն:

Նրա կարծիքով, ութ «տատանվող» եվրասիական երկրներ կորոշեն ապագա աշխարհակարգի ուրվագծերը և կորոշեն, թե ով ավելի մեծ իշխանություն կունենա։

Իրանում հակամարտության արդյունքում Եվրասիայում ցամաքային էներգակիրների փոխադրման ուղիների ռազմավարական արժեքը զգալիորեն աճել է, նշում է նա։

Հորմուզի նեղուցի փակումը, որի միջով անցնում է աշխարհի ծովային նավթի մատակարարումների մոտ մեկ հինգերորդը, բացահայտեց ծովային խցանման կետերի խոցելիությունը և զգալիորեն մեծացրեց Եվրասիայում ցամաքային էներգետիկ փոխադրման ուղիների ռազմավարական արժեքը։

Միացյալ Նահանգները պետք է ճանաչի այս տեղաշարժը և մշակի քաղաքականություն, որը կկանխի որևէ առանձին տերության գերիշխանությունը Եվրասիական մայրցամաքում: Առաջին քայլը պետք է լինի այն երկրների բացահայտումը, որոնք կարևոր դեր կխաղան այս նպատակին հասնելու գործում, նշում է վերլուծաբանը:

Ճիշտ այնպես, ինչպես ԱՄՆ նախագահական ընտրությունների արդյունքը կախված է մի քանի տատանվող նահանգներից, եվրասիական միջին տերությունների նոր խումբը դառնում է մեծ տերությունների մրցակցության որոշիչ գործոնը։

Այդ երկրների թվում են Հայաստանը, Ադրբեջանը, Հունգարիան, Ղազախստանը, Մոնղոլիան, Պակիստանը, Թուրքիան և Ուզբեկստանը, նշում է վերլուծաբանը:

Ասիան և Եվրոպան կապող հիմնական տրանսպորտային միջանցքների վրա գտնվում են հենց այս ութ երկրները։

Ինչպես Սառը պատերազմի ժամանակ, ԱՄՆ-ի  գլխավոր նպատակը Եվրասիայում գերիշխելը չէ, այլ ցանկացած թշնամական ուժի դա անելը կանխելը, նշում է վերլուծաբանը:

Այս ութ «տատանվող  պետություններից» շատերն արդեն իսկ ռազմավարական դիրքավորում  են իրականացնում այս սցենարի համատեքստում։ Ամերիկյան ռազմավարությունը կարող է ամրապնդել այս բնազդը՝ ընդլայնելով նրանց համար առկա գործընկերային տարբերակները, նշում է վերլուծաբանը։

Ռուսաստանի ռազմական գործողությունը Ուկրաինայում թուլացրել է Մոսկվայի ազդեցությունը՝ հնարավորություն ստեղծելով Չինաստանին ընդլայնել իր ազդեցությունը «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնության միջոցով։

Սակայն, տարածաշրջանի քիչ երկրներ են պատրաստ փոխարինել իրենց կախվածությունը Ռուսաստանից Չինաստանից կախվածությամբ։ Այս տատանումը հստակ հնարավորություն է ստեղծում Միացյալ Նահանգների համար, հատկապես Թրամփի օրոք, ով էներգետիկ անվտանգությունը, կարևորագույն հանքանյութերը և ռազմավարական աշխարհագրությունը առաջնահերթություն է տալիս ժողովրդավարական լիազորություններից վեր, նշում է վերլուծաբանը։

Որոշ «տատանվող պետություններ» Վաշինգտոնի բնական գործընկերներ են, մինչդեռ մյուսները՝ ոչ: Օրինակ՝ Պակիստանը և Չինաստանը ունեն ավելի սերտ կապեր, քան ԱՄՆ-ն ու Իսլամաբադը:

Հունգարիան դարձավ առաջին եվրոպական երկիրը, որը միացավ Չինաստանի «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնությանը 2015 թվականին՝ դառնալով չինական ներդրումների համար գրավիչ։

Մյուս կողմից «Թրամփի երթուղի միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար» (TRIPP) միջանցքը, որն կապում է  Հայաստանը և Ադրբեջանը,  դառնում  է ԱՄՆ-ի գլխավորած այն հանգույցը, որը կապում է Կենտրոնական Ասիան Թուրքիայի և Եվրոպայի հետ՝ շրջանցելով Ռուսաստանը։

Ըստ վերլուծաբանի, ԱՄՆ-ն պետք է ամեն ինչ անի, որ այս ուղու վրա գտնվող երկրները չհայտնվեն Մոսկվայի ազդեցության տակ:

Մասնավորապես, ըստ վերլուծաբանի, ԱՄՆ-ն կարող է ներգրավել իր ծրագրի մեջ նաև Ճապոնիային:

Այն եզակի դիրք ունի՝ օգնելու Միացյալ Նահանգներին բացել դռներ դեպի Կենտրոնական Ասիա և թյուրքական աշխարհ, նշում է վերլուծաբանը։

Այս տարվա հունվարին Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարարի ավագ տեղակալ Հիրոյուկի Նամազուն մեկնեց Ստամբուլ՝ այցելելու Թուրքական պետությունների կազմակերպություն, որը ներառում է Թուրքիան, Ադրբեջանը, Ղազախստանը և Ուզբեկստանը:

Կազմակերպության գլխավոր քարտուղար Կուբանիչբեկ Օմուրալիևը Նամազուին տեղեկացրեց, որ Ճապոնիան և Թուրքիան ունեն ընդհանուր ալթայական լեզվական ժառանգություն: Նա մեջբերեց մի տեսություն, որ երկու երկրներն էլ ունեն ընդհանուր նախալեզու, որը խոսվում է Արևելյան Կենտրոնական Ասիայի Ալթայի լեռներում, ինչը նշանակում է, որ Ճապոնիան իրավունք ունի դիմել մշտական ​​դիտորդի կարգավիճակի համար: Նույն տրամաբանությունը կարող է կիրառվել նաև Հարավային Կորեայի դեպքում:

Մինչ Թրամփը պատրաստվում է մայիսյան Պեկին կատարելիք այցին, այս եվրասիական «տատանվող պետությունները» ուշադիր կհետևեն ոչ միայն ԱՄՆ-Չինաստան հարաբերությունների վերաբերյալ ազդանշաններին, այլև՝ ավելի լայն պատկերին՝ Վաշինգտոնի մոտեցումը հասկանալու համար: Եթե ԱՄՆ-ն չկարողանա համակարգված կերպով ներգրավել այս պետություններին, այլ տերություններ կլրացնեն այդ դատարկությունը: Եվ երբ եվրասիական ենթակառուցվածքները, էներգետիկ ուղիները և առևտրային ցանցերը ամրապնդվեն չինակենտրոն կարգում, Միացյալ Նահանգները տասնամյակներով կկորցնի իր լծակները, նշում է վերլուծաբանը, կարծես կոչ անելով, որ Թրամպի վարչակազմը, Իրանի դեմ պատերազմի համատեքստում, չմոռանա այդ 8 երկրների հետ պահպանել իր համարաբերությունները:

Պետք է նշել, որ ԱՄՆ-ի քաղաքագիտական շրջանակներում սկսել են ավելի շատ ուշադրություն դարձնել այս խնդրին:

Սակայն, միևնույն է, ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականության վրա ամենամեծ ազդեցությունը թողնում է հրեական լոբբին, որի առաջնահերթությունը միշտ լինելու է Միջին Արևելքը:

Իսկ դա նշանակում է, որ Թրամփը կամ որևէ այլ նախագահ դժվար է արտաբերելու, այս վերը նշված ութ երկրները որտեղ են գտնվում և ինչպես են անվանվում:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան
Zham.am