Ըստ ամերիկյան Newsweek-ի՝ Փաշինյանը Հայաստանը դարձնում է Արևմուտքի «մանրադրամն»՝ ընդեմ Ռուսաստանի, ինչն օգուտ է Ադրբեջանին և Թուրքիային

Եվրոպան բացահայտորեն հաստատել է իր մտադրությունը՝ ազդելու Հայաստանի ընտրությունների վրա, գրում է ամերիկյան  Newsweek  պարբերականը։ Հոդվածում նշվում է, որ ԵՄ-ն հուսահատորեն փորձում է Կովկասը վերածել Արևմուտքի և Արևելքի միջև բախման ասպարեզի՝ մոռանալով, որ այս տարածաշրջանը կարող է շատ ավելի օգտակար կամուրջ լինել, քան մարտադաշտ։

Երևանը, 2022 թվականից ի վեր, սկսել է վերանայել իր արտաքին քաղաքականությունը՝ հեռանալով Ռուսաստանի հետ պատմականորեն սերտ կապերից, առաջ մղելով (հաճախ անհավասար պայմաններով) հարաբերությունների կարգավորման բանակցությունները Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ և վերագնահատելով հաստատված պատմական և մշակութային պատմությունները։

Առաջիկա՝ 2026-ի հունիսի 7-ի  քվեարկությունը, ըստ էության, կլինի հանրաքվե կառավարության վիճահարույց կուրսի և նրա նոր «խաղաղության դարաշրջանի» տեսլականի վերաբերյալ։ Այս լարված ներքին միջավայրում բազմաթիվ արտաքին ուժեր փորձում են ազդել ընտրությունների արդյունքի և Հայաստանի ռազմավարական ապագայի վրա։ «Ով մեզ հետ չէ, մեր դեմ է» կոշտ տրամաբանության փոխարեն այս պետությունները պետք է հասկանան, որ Հայաստանը կարող է դառնալ շատ ավելի օգտակար կամուրջ, քան մարտադաշտ, նշում է ամերիկյան այս պարբերականը։

Ինչպես դեկտեմբերին հայտարարել էր ԵՄ արտաքին գործերի գերագույն ներկայացուցիչ Կայա Կալասը, Հայաստանը Բրյուսելից խնդրել է «օգնություն՝ չարամիտ ազդեցության դեմ պայքարում, նման այն բանին, ինչ մենք տրամադրել ենք Մոլդովային»։ Այս «ազդեցությունը» վերաբերում է Ռուսաստանի սպասվող միջամտությանը։ Մոլդովական սցենարը որպես մոդել մեջբերելով՝ Կալասը բացահայտորեն հաստատել է ԵՄ-ի մտադրությունը՝ ազդելու Հայաստանի ընտրությունների վրա՝ իշխող կուսակցության օգտին։

Անցյալ տարվա սեպտեմբերին, երկրի կարևորագույն խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ, Մոլդովայի իշխող «Գործողության և համերաշխության կուսակցությունը» (ԳՀԿ) կարողացավ պահպանել իր մեծամասնությունը: Քվեարկության նախօրեին նախագահ Մայա Սանդուն զգուշացրեց, որ ԳՀԿ-ի պարտությունը հավասարազոր կլինի Ռուսաստանի հաղթանակի:

Քանի որ Մոլդովան եվրոպական ինտեգրման առաջատար երկիր է, Բրյուսելը չափազանց հետաքրքրված էր ընտրությունների արդյունքով և զգալի ջանքեր գործադրեց՝ հրապարակավ ցուցադրելու իր վճռականությունն ու աջակցությունը Սանդուին։ Դրան նպաստեցին նախկինում հայտարարված 2 միլիարդ դոլարի ֆինանսական օգնությունը (որը  տրամադրվել էր  2024 թվականին), ինչպես նաև՝ սահմանադրության մեջ եվրոպական ձգտումները ամրագրելու վերաբերյալ առաջիկա հանրաքվեի արդյունքը։

Սակայն, Բրյուսելի այս աջակցությունը, որը պաշտոնապես ուղղված էր, իբր,  ժողովրդավարության պաշտպանությանը և ռուսական միջամտությանը հակազդելուն, գործնականում հանգեցրեց նրան, որ Քիշնևը որակազրկեց երկու կուսակցությունների ընտրություններից ընդամենը մի քանի օր առաջ։ Դրանց «ռուսամետ» պիտակավորումը թույլ տվեց ԵՄ-ին անվտանգ կերպով անտեսել այս ակնհայտորեն ոչ ժողովրդավարական քայլը դաժան մրցակցային ընտրարշավի նախօրեին, նշում է Newsweek-ը ։

Նույնիսկ ընդհանուր դրական տոնին, Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպությունը իր հետընտրական եզրակացություններում նշել էր, որ Մոլդովայի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը կայացրել է «որոշումներ, որոնք երբեմն համընկնում էին իշխող ուժի քաղաքական գծի հետ», ինչը «կասկածի տակ է դրել դրա անաչառությունն ու անկախությունը», նշում է պարբերականը։

Հայաստանի ընտրություններում իշխող կուսակցությանը աջակցելով՝ Բրյուսելը հնարավորություն է ստանում ամրապնդելու հասարակության մեջ եվրոպամետ տրամադրությունները, խրախուսելու Երևանի հետագա հեռացումը Մոսկվայից և ամրապնդելու ԵՄ ռազմավարական դիրքը տարածաշրջանում: (Սա հատկապես կարևոր է Վրաստանում ԵՄ ազդեցության թուլացման ֆոնին), նշում է պարբերականը:

Սակայն ԵՄ-ն պետք է գիտակցի, որ նման միակողմանի աջակցությունը սպառնում է վարկաբեկել դաշինքի արդեն իսկ փխրուն ուժը, որը հիմնված է նորմերի և արժեքների վրա՝ արագ փոփոխվող միջազգային համակարգում։

Ռուսաստանի ազդեցությունը Հայաստանում մնում է զգալի, և Մոսկվան անկասկած հետաքրքրված է ազդել առաջիկա ընտրությունների վրա։ Վերջին 35 տարիների ընթացքում Հայաստանը մնացել է Ռուսաստանի հիմնական տարածաշրջանային դաշնակիցը։ Մոսկվան պահպանում է փոքր, բայց խորհրդանշական կարևորության ռազմական բազա Թուրքիայի հետ սահմանի մոտ, և տնտեսական կապերը տարածվում են ռազմավարական ոլորտների լայն շրջանակի վրա։

Սակայն, ըստ պարբերականի, 2022-ից հետո Փաշինյանի վարչակազմը արագորեն փորձում է փոխել երկրի արտաքին քաղաքական ուղվածությունը, և Մոսկվան տագնապով հետևում է ամերիկյան, թուրքական ու եվրոպական ազդեցության աճին, մասնավորապես՝ «Թրամփի ուղի միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար» (TRIPP) նախագծի համատեքստում: Ուկրաինայի վրա կենտրոնանալով՝ Ռուսաստանը կորցրել է Հարավային Կովկասում որոշակի ազդեցություն, ինչը նրան ստիպում է ակտիվացնել ջանքերը՝ վերականգնելու իր ազդեցությունը հայկական քաղաքականության մեջ:

Ավելին, ըստ ամերիկյան պարբերականի, վերջին հաղորդագրությունները վկայում են Կրեմլի «մեղմ ուժի նկատմամբ նոր մոտեցումների»  մասին, որի համաձայն՝ Հայաստանը  պիտի դառնա առաջնահերթություն 2026 թվականին։

Ռուսաստանի միջամտության վերաբերյալ Երևանի կողմից ավելի ու ավելի հաճախակի հրապարակային մեղադրանքների ֆոնին, գլխավոր հարցը կլինի այն, թե ինչպես է այս հռետորաբանությունը զարգանալու, և արդյոք Հայաստանի կառավարությունը կշարունակի կիրառել ընդդիմության վրա ճնշման «մոլդովական» մոդելը, նշում է պարբերականը։

Փաշինյանի հաղթանակի մեջ շահագրգրված են նաև Թուրքիան և Ադրբեջանը

Ըստ ամերիկյան այս պարբերականի՝ Ադրբեջանն ու Թուրքիան նույնպես հետաքրքրված են Նիկոլ Փաշինյանի կուսակցության իշխանության պահպանմամբ։ Փաշինյանը հայ առաջնորդների շրջանում Բաքվի հետ երկխոսության համար ամենաբացն է 1990-ականների վերջից ի վեր, երբ Երևանի բանակցային դիրքն ավելի ուժեղ էր։ Առաջընթացը ցույց տալու փորձով Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը վերջերս հույս հայտնեց, որ Անկարան 2026 թվականին «որոշ խորհրդանշական քայլեր կձեռնարկի» հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ։ Իր հերթին, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը թույլատրել է Վրաստանի և Հայաստանի տարածքով ապրանքների մեծ մասամբ խորհրդանշական տարանցումը։

Իր հերթին, Փաշինյանին փորձում է իր աջակցությունն ցույց տալ Վաշինգտոնը:

Լրացուցիչ խթան է TRIPP նախագիծը, որը լայն դիմադրություն է առաջացրել Հայաստանի բազմազան ընդդիմության շրջանում: Միացյալ Նահանգների համար TRIPP-ը ավելին է, քան պարզապես նախաձեռնություն՝ Հայաստանի և հարևանների միջև լարվածությունը կարգավորելու համար: Հաջողության դեպքում այն ​​կարող է Վաշինգտոնին տեղ բացել մրցակցության համար Եվրասիայի սրտում՝ ռազմավարական կարևորության հարցերում:

Եվ չնայած հունիսյան ընտրությունների որոշումը պատկանում է հայ ժողովրդին, շատ արտաքին ուժեր ձգտում են ազդել արդյունքի վրա իրենց օգտին: Այս դինամիկան սպառնում է Հայաստանը (և ամբողջ Հարավային Կովկասը) վերածել բախման ասպարեզի, այլ ոչ թե՝ կապող կամրջի, ինչպես այն պետք է լինի, իր վերլուծության վերջում խոստովանում է պարբերականը:

Մեր կողմից ավելացնենք, որ ամերիկյան այս հեղինակավոր պարբերականի դիտարկումը այնքան ակնհայտ է, որ նույնիսկ իմաստ չկա ավելորդ մեկնաբանության, քանի որ Անդրկովկասյան այս տարածաշրջանը դարձնել բախման կենտրոն, կնշանակի վերադառնալ անցյալ դարի սկիզբ, երբ այդ բախումների արդյունքում տասնյակ հազարավոր մարդիկ զոհվեցին, իսկ Հայաստանը, հարյուր տարի առաջվա նույն ջրբաժանի արդյունքում, հայտնվեց Թուրքիայի հետ պատերազմի մեջ և պարտության հետևանքով կորցրեց այն ժամանակվա իր տարածքի կեսը և հրաշքով փրկվեց նոր ցեղասպանությունից:

Փաշինյանի կառավարության գործնեության այսօրվա ուղին կրկնում է այն նույնը, ինչ եղավ 100 տարի առաջ, շատ կանխատեսելի հեռանկարով:

Իսկ թե ինչու է հայ ժողովուրդն ամեն 100 տարին մեկ հայտնվում նման իրավիճակում, սա արդեն այլ խոսակցության թեմա է:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան
Zham.am