Ընտանեկան բռնության և հայ մտավորականության լիակատար դատարկության մասին

Ցանկացած ժողովուրդ ազգ է դառնում իր մտավորականության միջոցով: Մտավորրականությունն է, որ ձևակերպում է ազգային գաղափարներ, առաջարկում պետական ծրագրեր, ներկայացնում յուրօրինակ հասարակական պայմանագիր` քաղաքացու և պետության միջև: Ողջ աշխարհում այդպես է: Բացառություն չի կազմում նաև Հայաստանը: Սակայն Հայաստանն այնուամենայնիվ մի բացառություն ունի. նրա մտավորականությունն իր տեսակով և բովանդակությամբ այլ է. այս մտավորականությունն ապրում է բացառապես իռացիոնալ գաղափարներով, և դա ունի խոր պատճառներ. չկա պետական բնազդ, հասարակական դեմոկրատական պատկերացումներ. ավելի քան 600 տարի պետականություն չունեցող ժողովուրդը չէր կարող ունենալ այլ մտավորականություն. հենց դրանով է պայմանավորված այն հանգամանքը, որ 100 տարի առաջ ժողովուրդը վերապրեց ցեղասպանություն. այդ ցեղասպանության պատճառը միայն թուրքերը չէին. իրենց մեղքն ունեին նաև մեծ տերությունները` Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Ռուսաստանը, սակայն այդ ցեղասպանության գլխավոր պատճառը հայ մտավորականությունն էր` իր գաղափարներով: Հայ մարդը շատ լավ կարող է ապրել այլ երկրում` Միացյալ Նահանգներում, Ֆրանսիայում, Ռուսաստանում, նույնիսկ ավտորիտար երկրներում` Իրանում, թուրքիայում և այլն: Ընդ որում, հայերն օտար երկրներում ծաղկում և բարգավաճում են, որովհետև հայերն ապրում և զարգանում են ուրիշ երկրներում: Հայ մարդու մոտ կա զարգանալու և ապրելու կոդ, բնազդ, սակայն նա չունի պետականության բնազդ, որովհետև պետականության բնազդը հասարակ մարդուն տալիս է իր սեփական մտավորականը, իսկ այդ մտավորականն իր տեսակով և բնույթով հակապետական է: Ուշադրություն դարձրեք այն հանգամանքի վրա, որ Խորհրդային Հայաստանը, որ գտնվում էր ԽՍՀՄ-ի կազմի մեջ, ավելի անկեղծ և ազնիվ մտավորականներ տվեց, քան այսօր, երբ Հայաստանն անկախ է , որովհետև խորհրդահայ մտավորականը, գրողը, բանաստեղծը, դերասանը, կոմպոզիտորը ինտեգրված էին մեծ համակարգի մեջ և դրսից ստանում էին առողջ արժեքներ, մինչդեռ հայ մտավորականը սեփական երկրի մեջ եփվում է գավառական արժեքների մեջ և չունի որևէ պոզիտիվ գաղափար սեփական ազգի համար: Հենց դրա պատճառով է, որ 90-ականներին, երբ հայ մտավորականները եկան իշխանության, նրանք արագ կորցրեցին իրենց իշխանությունը, և նրանց տեղը եկավ ապաքաղաքական տարրեր: Բայց դրա մեղավորը նրանք  չեին, դրա մեղավորն այդ մտավորականներն էին, որոնք ապրում էին անմեղսունակ արժեքներով, և հակագիտական, հակապետական պատկերացումներով: Դրա համար էլ պետությունը դուրս շպրտեց նրանց իր համակարգից: Բայց քանի որ պետությունը վակուում չի սիրում, օբյեկտիվորեն այդ մտավորականների տեղը հայտնվեցին այդ շրջանակները: Հայաստանի ողբերգությունը հենց դրա մեջ է: Համաշխարհային փորձը ցույց է տալիս, որ անցումային փուլում, երբ քաղաքական գործիչներն իրենց վարկաբեկում են, նրանք հեռանում են ասպարեզից և նրանց տեղը գալիս է զինվորականությունը: Աշխարհի մոտ 180 երկրներից 150-ում հենց այդպես է ընթացել պատմական զարգացումը: Ռուսաստանում իշխանության է եկել այդ երկրի անվտանգության ծառայությունը, ինչը բնական է, քանի որ 90-ական թվականների ռուսական դեմոկրատները ցույց տվեցին իրենց բացարձակ սնանկությունն ու դատարկությունը, որի արդյունքում ռուսական պետականությունը կանգնած էր փլուզման առջև: Ուկրաինայում այսօր քաղաքական ծաղրածուների ժամանակաշրջանն է, որն ավարտվելու է կամ` այդ երկրի փլուզմամբ, կամ էլ` ինչ- որ մի գերտերություն այդ երկիրը վերցնելու է իր խնամակալության տակ: Հայաստանի բախտն այդ իմաստով քիչ է բերել, որովհետև ինչպես վերը նշեցինք, հայ մտավորականների քաղաքականությունից հեռանալուց հետո երկիրը հայտնվեց ապաքաղաքական շրջանակների ձեռքում, որովհետև Հայաստանը չուներ իր ФСБ-ն և ցավոք սրտի, հասունացած չէր նաև իր զինվորականությունը: Սակայն ցավոք, այդպես երկար հնարավոր չէ պահել պետական կառույցը: Կամ այն կփլվի` դրսի ազդեցության տակ, օրինակ` Ադրբեջանի ագրեսիայի արդյունքում, կամ էլ այն կհայտնվի մի մեծ գերտերության խնամակալության տակ, օրինակ` Ռուսաստանի: Ցավոք սրտի, Հայաստանի համար այլևս երրորդ տարբերակ չկա, որովհետև այս 26 տարիների ընթացքում պարզ դարձավ հայ մտավորականության և քաղաքական այսպես կոչված շրջանակների լիակատար սնանկությունը, որովհետև նրանք ոչինչ չեն հասկանում պետություններից, պետական կառավարումից, պետական կառուցվածքից: Ուշադրություն դարձրեք այն բանին, որ  բռնության է մատնված ողջ ժողովուրդ արդեն երկու սասնամյակ, սակայն այս մտավորականությունը կամ լռում է, կամ հանդես է գալիս անհեթեթ, անմեղսունակ գաղափարներով: Բայց երբ որ պարզվեց որ ընտանեկան բռնության մասին առաջարկությունով է հանդես գալիս իշխանությունը, այս մտավորականությունը "զարթնեց", ընդ որում զարթնեց ոչ թե առաջադեմ հայացքներով, այլ` ճիշտ հակառակը: Սա աննախադեպ երևույթ և սա է այս ժողովրդի իրական ողբերգությունը:

Արտակ Հակոբյան