Վիտկոֆն ու Քուշնե՞րն են համոզել Թրամփին հարձակվել Իրանի վրա

Ըստ ամերիկյան Responsible Statecraft պարբերականի՝ Վիթկոֆը և Քուշները սխալ տեղեկություններ են տրամադրել Թրամփին Իրանի պատերազմից առաջ, որի արդյունքում էլ ազդել են նրա վրա՝ Իրանին գրոհելու որոշման հարցում:

Ըստ այս պարբերականի վերլուծաբան Բրանկո Մարչետիչի՝ մի քանի դիվանագետներ և անկախ փորձագետներ վկայություններ են տվել, որ Սթիվ Վիթքոֆը և Ջարեդ Քուշները սխալ են տեղեկացրել Սպիտակ տանը Թեհրանի իրական մտադրությունների մասին։

«Իրանը պարծենում էր, որ ունի 60%-ով հարստացված վառելիք, որը բավարար է 11 ռումբի համար», - լրագրողներին ասել էր Վիթկոֆը հակամարտության սկսվելուց յոթ օր անց։ «Նրանք ինձ և Ջարեդին ասացին. «Մենք ձեզ դիվանագիտորեն չենք տալու այն, ինչ դուք չեք կարող վերցնել ռազմական ճանապարհով»։

«Եթե ոչ ոք չունենար այս գործողությունները ձեռնարկելու համարձակությունը, մեկ տարվա ընթացքում  Իրանը կունենար 30 կամ 40 միջուկային ռումբ», - մոտ մեկ շաբաթ առաջ   CNBC-ին ասել է Վիտկոֆը։

Ավելին, ըստ ամերիկացի վերլուծաբանի, հայտնի է դարձել, որ Վիտկոֆը և նրա բանակցային գործընկերը՝ Թրամփի փեսան՝ Ջարեդ Քուշները, գործողության նախօրեին Սպիտակ տանը հայտարարել էին, որ Իրանը պարզապես օգտագործում է բանակցությունները՝ ժամանակ շահելու համար: Առնվազն երեք առանձին ներքին աղբյուրների  համաձայն, այս եզրակացությունը ազդել է Թրամփի՝ ռազմական գործողություններ սկսելու որոշման վրա:

Ավելին, պատերազմ սկսելուց մի քանի օր անց, ինքը՝ Թրամփը, հրապարակավ հայտարարեց, որ Վիտկոֆն ու Քուշները համոզել են իրեն պատերազմ սկսել։ Այս որոշումը կայացվել է Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի կողմից ամիսներ շարունակ ճնշում գործադրելուց հետո, որը գործել է Թրամփի պատերազմամետ դաշնակից սենատոր Լինդսի Գրեհեմի   հետ համաձայնեցված, նշում է վերլուծաբանը։

Վիտկոֆի հայտարարությունները զարմանք առաջացրին ոչ միայն իրենց տարօրինակ ռազմատենչ բնույթի պատճառով։ Որոշ փորձագետներ և օտարերկրյա պաշտոնյաներ նույնպես դժգոհություն հայտնեցին Վիտկոֆի և Քուշների կողմից հարցի տեխնիկական կողմերի մասին ակնհայտ անտեղյակության վերաբերյալ, նշում է վերլուծաբանը։

Պարզվում է, Օմանի արտաքին գործերի նախարար Բադր բին Համադ ալ Բուսաիդին, որը բանակցող էր, անսովոր քայլ ձեռնարկեց՝ բանակցություններից հետո շտապելով Վաշինգտոն՝ Սպիտակ տան պաշտոնյաներին և ամերիկյան հանրությանը տեղեկացնելու համար, որ Վիտկոֆի և Քուշների բացասական հայտարարություններին հակառակ, Իրանը զիջումների է գնացել, որոնք շատ ավելի լայն տարածում են գտել, քան նախագահ Բարաք Օբամայի կողմից բանակցված 2015 թվականի միջուկային համաձայնագիրը։

Պարսից ծոցի երկրներից մեկի դիվանագետը  հայտնել է ամերիկյան այս պարբերականին,  որ Վիտկոֆը սխալ է մեկնաբանել Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության (ՄԱԳԱՏԷ) տնօրեն Ռաֆայել Գրոսիի հայտարարությունը: Ամերիկացի դեսպանը պնդել է, որ Իրանը հարստացնում և կուտակում է ուրան Թեհրանի միջուկային հետազոտությունների ռեակտորում, այլ ոչ թե մշակում է ռադիոիզոտոպներ: Դիվանագետի խոսքով՝ այս պնդումը «սխալ» է և հիմնված է Սթիվ Վիտկոֆի կողմից «ամբողջովին համատեքստից կտրված» զրույցի վրա:

Ավելին, IAEA-ի (ՄԱԳԱՏԷ)  եզրակացությունները, այդ թվում՝ անձամբ Գրոսիի եզրակացությունները, և ամերիկյան հետախուզական գործակալությունների, ինչպես նաև անկախ փորձագետների բազմաթիվ գնահատականները ուղղակիորեն հակասում են Ուիթկոֆի հրապարակային հայտարարություններին. Իրանը մոտ չէր միջուկային ռումբ ստեղծելուն և նույնիսկ չէր ձգտում դրան, նշում եին փորձագետները։

Արդյունքում, ըստ որոշ տեղեկությունների, իրանցի պաշտոնյաները սկսեցին Վիտկոֆին և Քուշներին համարել ոչ միայն անգործունակ, այլև ԱՄՆ նախագահին դիտավորյալ մոլորեցնողներ: Ըստ որոշ տեղեկությունների, բանակցություններին մասնակցող մյուս կողմերը նույնպես Վիտկոֆին չէին համարում ազնիվ միջնորդ, ընդ որում՝ Պարսից ծոցի մի դիվանագետ նախկինում բողոքել էր Սթիվ Վիտկոֆի կողմից անցյալ տարվա բանակցությունների ժամանակ «իրեն որպես «խաղաղության մարդ» ներկայացնելու կեղծ պատկերացումից», որի ընթացքում Թրամփի վարչակազմը նույնպես հարձակվեց Իրանի վրա, մինչ բանակցությունները շարունակվում էին:

Ըստ վերլուծաբանի՝ այս ամենը կարելի է բացատրել Վիտկոֆի և Քուշների սերտ կապերով  Իսրայելի հետ, նշում է վերլուծաբանը։

Ազգությամբ հրեա Վիտկոֆը հայտնի է որպես Իսրայելի վաղեմի կողմնակից։ Նա իսրայելամետ մեգադոնոր Միրիամ Ադելսոնին համարում է «սիրելի ընկեր» և կրում է Նեթանյահուի և Մոսադի բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից նրան տրված հատուկ փեյջեր՝ նվիրված այն գործողությանը, որի ընթացքում Իսրայելը հեռակա կարգով պայթեցրել էր  հազարավոր փեյջերներ, որոնք ենթադրաբար պատկանում էին Հեզբոլլահի անդամներին։ 2024 թվականի նախագահական քարոզարշավի ընթացքում Վիտկոֆը մեծ գումարներ է հավաքել իսրայելամետ դոնորներից Թրամփի համար։

Իսկ ինչ վերաբերվում է Թրամփի հրեա փեսա Ջարեդ Քուշներին, ապա նա իր ողջ կյանքի ընթացքում սերտորեն կապված է եղել իսրայելամետ համայնքի հետ։ Մանկուց նա Նեթանյահուին համարում էր ընտանիքի ընկեր, և Իսրայելի ապագա  վարչապետը երբեմն այցելությունների ժամանակ մնում էր նրա տանը։ Ըստ տեղեկությունների՝ Քուշները խորհրդակցել է Նեթանյահուի աշխատակազմի հետ՝ Թրամփի 2016 թվականի ելույթը Ամերիկա-իսրայելական հանրային գործերի կոմիտեում նախապատրաստելիս։ Քուշները նաև ընկեր է իսրայելամետ շարժման կոշտ գծի գործիչների հետ և նվիրատվություններ է կատարել Արևմտյան ափին անօրինական բնակավայրերի կառուցման համար։

Ըստ վերլուծաբանի՝ հաշվի առնելով Վիտկոֆի և Քուշների հավանական ներգրավվածությունը Իրանի նկատմամբ ապագա դիվանագիտական ​​ջանքերում, անհրաժեշտ է, որ ամերիկյան  Կոնգրեսը և լրատվամիջոցները ավելի մանրամասն ուսումնասիրեն այս խորհրդականների դերը Միացյալ Նահանգներին Մերձավոր Արևելքում արագ սրվող ևս մեկ հակամարտության մեջ ներքաշելու գործում։

Այն որ ամերիկյան ներկայիս քաղաքական վերնախավում հասունանում է խորը դժգոհություն այս պատերազմի վերաբերյալ, չի բացառվում, որ Թրամփին ստիպեն զիջումների գնալ այս հարցում, մանավանդ, որ Հորմուզի նեղուցի փաստացի վերջնական  փակման պարագայում, գրեթե անխուսափելի կլինի նոր համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի ի հայտ գալը, ընդ որում դա կարող է ավելի կործանարար հետևանքներ թողնել ողջ աշխարհի վրա, քան երբևիցե է եղել է:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան

Zham.am