Ինչո՞ւ Ղարաբաղի խնդիրը տարբերվում է Կատալոնիայի խնդրից

Իսպանիան, իրականում, Դաշնային պետության նման կառուցվածք ունի, որտեղ կան 17 ինքնավար միություններ, որից մեկն էլ Կատալոնիան է: Իսպանիայում ապրում է ավելի քան 45 մլն մարդ, որից 7,5 մլն-ն` Կատալոնիայում: Կատալոնցիների կենսամակարդակը միջինից բարձր է` Իսպանիայի մյուս տարածքներում ապրողների համեմատ: Իր տնտեսական ցուցանիշներով և արտահանման ոլորտներով Կատալոնիան համարվում է Իսպանիայի ամենազարգացած մարզերից մեկը: Կատալոնիայի համախառն ներքին արդյունքը ավելի մեծ է, քան այնպիսի երկրներինը, ինչպիսիք են Իրլանդիան, Շվեդիան կամ Ֆինլանդիան: Պատմականորեն Կատալոնիան ունեցել է անկախ պետություն, սակայն 1714 թվականին նա կորցրել է իր անկախությունը և կցվել է Իսպանիային: Ավելի քան 250 տարի Կատալոնիան փորձել է անկախանալ Իսպանիայից: 20-րդ դարի սկզբում, 30-ական թվականներին Կատալոնիան հռչակեց իր անկախությունը, սակայն արագորեն ճնշվեց Մադրիդի կողմից: Իսկ Ֆրանկոյի ռեժիմի հաստատումից հետո Կատալոնիայում սկսվեցին մասսայական ռեպրեսիաներ` այդ տարածքի ազգայնական շրջանակների նկատմամբ: Գեներալ Ֆրանկոն ռեպրեսիաների հետ զուգահեռ այս տարածքում էր բնակեցնում բազմաթիվ իսպանացիների, որպեսզի կատալոնցիներին իրենց հայրենիքում դարձնի փոքրամասնություն, ինչպես որ ԽՍՀՄ-ի ժամանակ Լատվիան և Լիտվան Մոսկվան բնակեցնում է ռուսներով, որպեսզի նրանց իրենց հայրենիքում դարձնի փոքրամասնություն: Արդյունքում այսօրվա Կատալոնիայում, որտեղ ապրում է 7,5 մլն մարդ, կատալոնցիները կազմում են ընդամենը 35 տոկոս, մինչդեռ այս տարածքի բնակիչների մեծ մասը, մոտ 50 տոկոսը, իսպանացիներ են, մնացած 15 տոկոսը եկվորներ են, մահմեդականներ, Լատինական Ամերիկայից եկած իսպանախոս բնակիչներ և այլն: Սույն փաստն օբյեկտիվորեն բարդացնում է կատալոնցիների ձգտումը դեպի անկախություն:

Ֆրանկոյի ռեժիմի տապալումից հետո, երկարատև պայքարի արդյունքում Մադրիդը 1979 թվականին Կատալոնիային տրամադրում է ավտոնոմիայի կարգավիճակ: Կատալոնիան ունենում է պառլամենտ և գործոդիր մարմին:

2006 թվականին կատալոնցիներին հաջողվում է ընդլայնել իրենց ինքնավարությունը` ստանալով զգալի տնտեսական ինքնուրույնություն:

2009 – 2010 թվականներին կատալոնցիներն անցկացնում են հարցումներ, որի արդյունքում պարզվում է, որ բուն կատալոնցիների 90 տոկոսը կողմ է անկախությանը, սակայն քանի որ կատալոնցիները կազմում էին փոքրամասնություն, ապա ստացվում է, որ Կատալոնիայի ողջ բնակչության մեծ մասը մերժում է այդ անկախությունը:

2012 թվականին կատալոնցիները հռչակում են նոր պետականության ձևավորման գործընթաց, և մեկ տարի անց 2013թվականի հունվարի 23-ին, Կատալոնիայի պառլամենտը հռչակում է անկախության մասին դեկլարացիա, իսկ 2014 թվականին նույն պառլամենտի որոշմամբ անցկացվում է համակատալոնյան հարցում:

Եվ վերջապես 2017 թվականի հոկտեմբերի 1-ին այս գործընթացն ավարտվում է անկախության հանրաքվեով: Հանրաքվե, որին մասնակցում է բնակչության ընդամենը 1/3-ը, այսինքն` հենց կատալոնցիները, որոնց 90 տոկոսը կողմ է արտահայտվում անկախությանը, սակայն պետք է նշել, որ այստեղ ապրող իսպանացիների ճնշող մեծամասնությունը մերժում է Կատալոնիայի անկախության գաղափարը` հասկանալի պատճառներով, ինչպես որ ռուսները Էստոնիայում և Լատվիայում դեմ էին այդ երկրների անկախությանը: Հաշվի առնելով այս հանգամանքը, Կատալոնիայի պառլամենտը որոշում կայացրեց անցկացնել այնպիսի հանրաքվե, որը կապ չունենա այն բանի հետ, թե բնակչության քանի տոկոսն է մասնակցել այդ հանրաքվեին, քանզի պարզ էր, որ Կատալոնիայի բնակչության 2/3-ը չէր մասնակցելու այդ հանրաքվեին:
Ահա թե ինչու պաշտոնական Մադրիդը հայտարարում է, որ հոկտեմբերի 1-ին Կառալոնիայում անցկացված հանրաքվեն լեգիտիմ չէ, քանզի չի ներկայացնում մեծամասնության կարծիքը:

Կատալոնիայի հարցը նման չէ Ղարաբաղին

Կատալոնիայի խնդիրը նման չէ Ղարաբաղին` մի շարք պատճառներով: Նախ, Ղարաբաղում պաշտոնապես 75 տոկոսը կազմում էին հայեր, և միայն 25 տոկոսն էին ադրբեջանցիները: Եվ երկրորդ, Ղարաբաղը պաշտոնապես գտնվում էր Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում, եթե Ադրբեջանը, ըստ ԽՍՀՄ օրենքների, իրավունք ուներ անկախանալու, ապա այդ պարագայում Ղարաբաղի ավտոնոմիան էլ իրավունք էր ստանում ինքնուրույն որոշելու իր ճակատագիրը, և քանի որ ԽՍՀՄ-ը փլուզվեց անսպասելիորեն, ապա Ադրբեջանն էլ անկախություն ստացավ իրավական վակուումի պարագայում, և բնական էր, որ Լեռնային Ղարաբաղն էլ նույն այդ իրավական վակուումի պարագայում կարող էր ինքնուրույն որոշել իր ճակատագիրը` հանրաքվեի միջոցով, մինչդեռ Կատալոնիան 250 տարի է, ինչ Իսպանիայի կազմում է, և այսօրվա Կատալոնիայում կատալոնցիները կազմում են փոքրամասնություն, և դեմոկրատական ճանապարհով որևէ շանս չունեն անկախանալ Իսպանիայից, քանզի եթե որոշում կազմվի լեգիտիմ հանրաքվե անցկացնել ողջ Կատալոնիայի բնակիչների շրջանում, ապա այդ բնակիչների մեծ մասը դեմ կլինի Կատալոնիայի անկախացմանը, քանզի, ինչպես վերը նշեցինք, Կատալոնիայի բնակիչների կեսն իսպանացիներ են:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան