«ԵՄ դիտորդական առաքելությունը գալիս է «Զանգեզուրյան միջանցքի» բացումը սպասարկելու». հրատապ պարզաբանում

Քանի որ այսօրվա գրառումս ստիպեց ջղաձգվել իշխանամետ պրոպագանդիստ-ինֆոգնչուներին, հիմնավորեմ գրածս: 

Եթե համառոտ, ապա գրել էի, որ ԵՄ դիտորդական առաքելությունը Հայաստանում սպասարկելու է «Զանգեզուրյան միջանցքի» բացումը, ինչի շուրջ թերևս ձևավորվել է կոնսենսուս ԵՄ-ի, Թուրքիայի, Իրանի, Ադրբեջանի, Հայաստանի միջև:

Ահա թե ինչու եմ ես այդպես կարծում:

1. Էներգետիկ ճգնաժամ ապրող ԵՄ-ն այսօր բնական գազի ներկրման դիվերսիֆիկացման ուղիներ է փնտրում՝ ԱՄՆ-ից ներկրվող՝ շուկայականից բարձր գնով գազից կախվածությունը նվազեցնելու ու սեփական ապաինդուստրիալացումը կանխելու նպատակով: Որտե՞ղ է պետք փնտրել այդ գազը: Կատարը, Ալժիրը, Եգիպտոսը մատակարարում են հիմնականում հեղուկացված գազ, իսկ դրա ռեգազիֆիկացման համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների ձևավորումը տարիներ է պահանջում: Մնում է Կովկաս-Կասպյան տարածաշրջանը, որում նախ առանձնացնենք Ադրբեջանը: Բաքվի ու ԵՄ միջև ձեռքբերված պայմանավորվածության համաձայն՝ ադրբեջանական գազի մատակարարումները 2027 թ.-ից ի վեր պետք է հասնեն 20 մլրդ խմ-ի: Ինչ վերաբերում է ընթացիկ ցուցանիշներին, ապա 2022 թ.-ին Ադրբեջանը եվրոպական շուկա է արտահանեկ 11 մլրդ խմ, այս տարի էլ պլանավորում է հասցնել ծավալները 12,5 մլրդ խմ-ի, ինչը ԵՄ սպառման ընդամենը 3-3,5% է կազմում: Սակայն, չնայած այդ ցածր ցուցանիշներին, Ադրբեջանը շարունակում է դիտարկվել ԵՄ կողմից որպես կարևոր էներգատրանսպորտային հանգույց Եվրոպա-Կովկաս-Ասիա լոգիստիկ ռազմավարության մեջ:

2. Կովկաս-Կասպյան տարածաշրջանը մեծ նշանակություն է ձեռք բերում ԵՄ համար հատկապես Անդրկասպյան գազամուղի կառուցման տեսանկյունից: Եվ հատկապես այս առումով է կարևոր Հայաստանով անցնող միջանցքը, քանի որ այն նաև ծառայցվելու է Կենտրոնական Ասիայում թուրքական ազդեցության ավելացման նպատակին: Մասնավորապես, Անկարայի ամրապնդումը տվյալ մեգատարածաշրջանում հանգեցնելու է Անդրկասպյան գազամուղի նախագծի ակտուալիզացմանը՝ Կասպից ծովից բնական գազը Թուրքիայի տարածքով Եվրոպա հասցնելու հեռանկարով: Ո՞ր լոգիստիկան է ընտրվելու: Կա կարծրացած մոտեցում, համաձայն որի Անդրկասպյան գազամուղը միանալու է «Հարավային գազային միջանցքին», այսինքն՝ գործարկվելու է ավանդական Ադրբեջան-Վրաստան-Թուրքիա-Եվրոպա միջանցքը: Սակայն այսօր աշխարհաքաղաքական կենտրոնների մի շարք ուղեղային կենտրոնների կողմից արդեն առաջ է բերվել թուրքմենական գազը Ադրբեջանի, այնուհետև՝ Հայաստանի հարավով անցնող միջանցքով Թուրքիա հասցնելու նախագիծը: Պատահական չէ, որ 2020 թ.-ի պատերազմից հետո Անկարան ու Բաքուն պարբերաբար խոսում են այն մասին, որ ՛՛Զանգեզուրյան միջանցքով՛՛ պատրաստ են նաև գազամուղ և բարձրավոլտ էլեկտրահաղորդման գիծ անցկացնել: Իհարկե, որպես խոչընդոտ կարող ենք դիտարկել Կասպից ծովի կարգավիճակի հետ կապված խնդիրները, սակայն 2018 թ.-ին կնքված կոնվենցիան մասնակիորեն չեզոքացնում է դրանք, և տարածաշրջանային կոնսենսուսի դեպքում նշված մեգանախագիծը լուրջ խոխընդոտների չի բախվի:

3. Թուրքիայում այսօր ձևավորում է միջազգային գազատրանսպորտային խաբ, ինչը լիովին տեղավորվում է Անկարայի կողմից որդեգրված՝ միջազգային լոգիստիկ ուղիների զարգացման ռազմավարության մեջ: Այսպես, եթե Կասպից ծովից գազը հասնում է Թուրքիա, ապա այնուհետև բաշխվում է եվրապական սպառողների միջև նույնց խաբի միջոցով: Միաժամանակ, խաբից օգտվելու հնարավորություն է ստանում նաև Իրանը, որը, միջուկային գործարքի ձախողման պարագայում, այնուամենայնիվ հետաքրքիր է եվրոպացիներին որպես կոնվենցիոնալ գազի մատակարար: ԵՄ-ն, լինելով պայմանական արևմտյան համակարգի մաս, խուսափում է Իրանի հետ ուղիղ գործարքի մեջ մտնելուց, սակայն Թուրքիայի խաբային միջնորդությամբ պատրաստ է դառնալ Իրանի գործընկերը (հիշեք տարիներ առաջ ԵՄ որոշ պետությունների կողմից հակաիրանական պատժամիջոցները շրջանցելու մեխանիզմների ձևավորումը): Պատժամիջոցների տակ գնտնվող Իրանի համար դա կլինի շատ հավակնոտ ծրագիր: Ի դեպ, տեղեկացնեմ, որ Հայաստանի տարածքով Իրանը չի պատրաստվում գազ արտահանել Եվրոպա: Մոռացեք այդ պատրանքի մասին:

4. Իհարկե, թուրքական խաբից օգտվելու է նաև Ռուսաստանը, որը այսօր փորձում է Անկարայից երաշխիքներ ստանալ առ այն, որ խաբը չի սահմանափակելու ռուսական գազի ընդունումը: Թեև Մոսկվան այս պահի դրությամբ գրեթե կորցրել է եվրոպական շուկան, սակայն ակնհայտ է, որ ուկրաինական պատերազմից հետո վերադարձի փորձեր են արվելու: Արդյունքում երկարաժամկետ հեռանկարում շահելու է ԵՄ-ն՝ ապահովելով բավականին հետաքրքիր մրցակցություն իր շուկայում ռուսական, իրանական, թուրքմենական, նաև հյուսիս-աֆրիկյան մատակարարողների միջև: Իհարկե, Թուրքիայի ՛՛խաբային հովանու ներքո՛՛: ԵՄ-ն այսօր առավել պրագմատիկ է, քանի երբրև: Ստացվում է՝ Ռուսաստանը և՞ս կոնսենսուսի մաս է: Ուրախացնեմ լսարանիս ռուսատյաց սեգմենտին՝ եթե այո, ապա դա պարտադրված կոնսենսուս է, քանի որ Մոսկվան ռազմավարական փակուղու մեջ է: Թե որն է այդ փակուղու պատճառը, կանդրադառնամ առանձին գրառմամբ: Մի բան հստակ է. լինելով Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև միակ միջնորդը՝ Էրդողանը ցանկանում է ստանալ սեփական դիվիդենտը, տվյալ դեպքում՝ Հարավային Կովկասի տեսքով: Առայժմ ստացում է:

5. Պետք չէ ԵՄ-Ադրբեջան ՛՛անտագոնիզմի՛՛ վերաբերյալ առասպելներ տարածել ու զբաղվել ինքնախաբեությամբ: ՛՛Կոշտ՛՛ ու ՛՛դատապարտող՛՛ հայտարարությունների հետ մեկտեղ 

ԵՄ-ն Բաքվի հետ իրականացնում է այնպիսի երկարաժակետ ռազմավարական ծրագրեր, որոնք արդեն հսկայական ֆինանսական միջոցներ են գեներացնում: Այսպես, օրինակ, ԵՄ անմիջական քաղաքական ու տնտեսական աջակցության ներքո կյանքի կոչված «Հարավային գազային միջանցք»-ը մինչև 2046 թ. Ադրբեջանին բերելու է շուրջ 40 մլրդ դոլարի եկամուտ: Միաժամանակ, առավելապես եվրոպական ընկերություններից բաղկացած կոնսորցիումի կողմից ադրբեջանական Ազերի-Չերագ-Գյունեշլի նավթագազային հանքավայրերի խմբում արդյունահանման աշխատանքների իրականացման արդյունքում Ադրբեջանի նավթային հիմնադրամը 2001-2021 թթ. ստացել է մոտ 160 մլրդ դոլարի եկամուտ:

6. Պետք չէ առասպելներ տարածել նաև Իրան-Ադրբեջան «անտագոնիզմի» վերաբերյալ: Թեհրանից պարբերաբար հնչող կոշտ հայտարարությունների ֆոնին կողմերն արդեն սինխրոնիզացրել են էլեկտրաէներգետիկ համակարգերը՝ դե-ֆակտո ապահովելով Իրան-Ադրբեջան-Ռուսաստան էլեկտրաէներգետիկ միջանցքի մեկնարկը (որը 2016 թ. համաձայնագրով պետք է Հայաստանով անցներ), ինչպես նաև նոր լիցք են հաղորդել Ղազվին-Ռեշտ-Աստարա երկաթուղու շինարարությանը՝ դրանով իսկ ձևավորելով ՛՛Հյուսիս-Հարավ՛՛ միջազգային լոգիստիկ միջանցքը Ադրբեջանի տարածքով: Էլ չեմ խոսում համատեղ նավթագազային երկրաբանական-հետախուզական աշխատանքների ու հիդրոնախագծերի իրականացման մասին:

Ներհայաստյան քաղաքականությունն է սև ու սպիտակ: Մեծ քաղաքականությունը բազմաշերտ է ու չափազանց բարդ:

Քաղաքագետ Վահե Դավթյանի ֆեյսբուքյան էջից