Ի՞նչ ցույց տվեցին Վրաստանի ՏԻՄ ընտրությունները և ինչո՞վ էին դրանք տարբերվում հայաստանյան ընտրություններից

Ի սկզբանը մեծ նշանակություն էր տրվում Վրաստանում անցկացվող տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին։ Դա պայմանավորված էր նրանով, որ ընդդիմությունը կասկածի տակ էր դրել անցած համապետական խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները։ Վրաստանի իշխանության և ընդդիմության միջև վեճը քաղաքակիրթ ճանապարհով լուծելու համար Եվրամիությունն առաջարկել էր հետևյալ բանաձևը. եթե Վրաստանի ներկայիս իշխանությունը տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում հավաքի 43%-ից ավելի, ապա նոր արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ չպիտի նշանակվեյին, իսկ եթե իշխանությունը չկարողանա հաղթահարել 43 տոկոսի շեմը, դա կնշանակեր, որ վերջին խորհրդարանական ընտրություններին իսկապես հակասական արդյունքներ են ունեցվել, և որ երկրում կրկին պետք է խորհրդարանական ընտրություններ անցկացվեն։

Հենց այս պատճառով է, որ Վրաստանի և՛ իշխանությունները, և՛ ընդդիմությունը շատ լուրջ վերաբերվեցին հոկտեմբերի 2-ին տեղի ունեցած տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին։ Այս ընտրությունների վրա ազդել են նաև 2 կարևոր գործոն՝ ընտրություններից ընդամենը մեկ ամիս առաջ Վրաստանի ներկայիս կառավարությունը հայտարարեց, որ չի ընդունում Եվրամիության առաջարկը և, անկախ ՏԻՄ ընտրությունների արդյունքներից, կառավարությունը չի գնա արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների: Այս քայլով Բիձինա Իվանիշվիլիի իշխանությունները լրջորեն փչացրեցին իրենց հարաբերությունները թե՛ Եվրամիության, թե՛ ԱՄՆ-ի հետ։ Այս քայլը նաև լրացուցիչ փաստարկներ տվեց ընդդիմությանը հօգուտ իր այն թեզի, թե իշխանությունները մեծ վստահություն չեն վայելում հասարակության մեջ։

Երկրորդ փաստը, որը լրջորեն ազդեց ընտրությունների արդյունքների վրա, նախկին նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլիի վերադարձն էր երկրներ և նրա ձերբակալությունը։ Գործնականում բոլորի համար ակնհայտ է, որ Սաակաշվիլին սխալվել է իր քաղաքական հաշվարկներում և գերագնահատել է իր ազդեցությունը վրաց հասարակության վրա։ Կարծիք կա նաև, որ Վրաստանի նախկին նախագահը փորձել է օգտվել այն հանգամանքից, որ երկրում դժգոհություն կա իշխանությունից և որոշել էր իշխանության գալ այդ դժգոհության «ալիքի վրա», սակայն, անկախ փորձագետների կարծիքով, Սաաակաշվիլիի Վրաստան վերադարձը համախմբեց վրացական հասարակության այն շերտերին, որոնք խիստ բացասաբար էին ընկալում նախկին նախագահին։ Այս համախմբումը շատ հաջող օգտագործվեց գործող իշխանության կողմից։

Մյուս կողմից, Միխեիլ Սաակաշվիլին իր քայլերով դարձյալ երկբևեռ դարձրեց Վրաստանի քաղաքական համակարգը։ Դատեք ինքներդ.

Վերջին ընտրությունների երկրորդ փուլում (որը տեղի ունեցավ հոկտեմբերի 30-ին) Թբիլիսիում  իշխանությունների թեկնածու Կախա Կալաձեի հիմնական մրցակիցը Սաակաշվիլի կուսակցության անդամ Նիկա Մելիան էր.

Բաթումում իշխող «Վրացական երազանք» կուսակցության թեկնածու Արչիլ Չիկովանիի հակառակորդը Սաակաշվիլիի կուսակցության անդամ Գեորգի Տիրթաձեն էր.

Վրաստանի երրորդ քաղաքում՝ Քութայիսում, Իոսեբ Խախալեիշվիլիի հակառակորդը Սաակաշվիլիի հայտնի գործընկերն Դենուիզդեի էր։ 

Եվ վերջապես Ռուսթավիում «Վրացական երազանքից» Նինո Լացաբիզդեն կրկին մրցակից ունեցավ Սաակաշվիլի կուսակցությունից Դավիթ Կիրկիտաձեի։

Այսպիսով, Սաակաշվիլին իր վերադարձով և ձերբակալությամբ լուծեց իր թիմի անդամների հիմնական խնդիրը՝ կոշտ ձևով Վրաստանի քաղաքական դաշտը դարձրեց երկու բևեռներից բաղկացած՝ ստիպելով մնացած քաղաքական ուժերին ընտրություն կատարել իր և Իվանիշվիլիի միջև։

Վրացի մի շարք փորձագետների կարծիքով՝ այս քայլով նախկին նախագահ Սաակաշվիլին վերջնականապես թաղեց Վրաստանի նախկին վարչապետ Գիորգի Գախարիայի՝ «երրորդ ուժ» դառնալու հեռանկարները։

Ինչո՞վ էին Վրաստանի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները տարբերվում հայաստանյան նմանատիպ ընտրություններից

Շատերը կարող էին նկատել, որ Վրաստանի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները գործնականում չէին տարբերվում եվրոպական երկրներում անցկացված նմանատիպ ընտրություններից, որտեղ մեծ դեր է խաղում «քաղաքական գործոնը»։ Ահա ընդամենը մի քանի օրինակ. 

Թբիլիսիում իշխող թիմի թեկնածու Կախա Կալաձեն հավաքել է ձայների 55,6 տոկոսը, իսկ ընդդիմության առաջնորդ Նիկա Մելիան՝ 44,4 տոկոս ձայն։ Այսինքն՝ այս քաղաքում պայքարը կատաղի էր ու իր բնույթով քաղաքական։

Նույն պատկերն է նաեւ Բաթումում, իշխանությունների թեկնածուն հավաքել է ձայների 51,02 տոկոսը, իսկ ընդդիմությունը՝ 48,98 տոկոս։

Քութայիսիում թվերը գործնականում նույնն են՝ իշխանությունները հավաքել են 51,64 տոկոս, ընդդիմությունը՝ 48,36 տոկոս։

Ռուստավիում՝ իշխանության թեկնածուի 53,73%-ը, ընդդիմության՝ 46,28%-ը։

Այսինքն՝ Վրաստանի բոլոր 20 քաղաքներում կատաղի պայքար է ծավալվել իշխանության և ընդդիմության միջև, ինչը ցույց է տալիս, որ Վրաստանի տեղական ինքնակառավարման համակարգն իսկապես գործող համակարգ է, այս համակարգը հստակ գործում է՝ ի տարբերություն հայկական համակարգի, որտեղ տեղական ընտրությունները երբեք նման քաղաքական նշանակություն չեն ստացել:

Ինչո՞վ է սա պայմանավորված

Ասել, որ վրացիները մեկ քայլ ավելի եվրոպականացված են և ունեն ավելի բարձր քաղաքացիական գիտակցություն քան հայերը, սխալ կլինի, քանի որ երկու ժողովուրդների միջև բոլոր տարբերությունները շատ աննշան են: Միգուցե այս կամ այն ​​հարցում վրացիներն առաջ են անցել հայերից, բայց մեկ այլ հարցում պատկերն այլ է, իսկ հայերն առաջ են անցել վրացիներից, մինչդեռ այս տարբերության հիմնական պատճառը այլ տեղ է։

Վրաստանում գործում է տեղական ինքնակառավարման մարմինների իրական համակարգ, իսկ Հայաստանում այդ համակարգը գոյություն չունի։ 20 տարի Վրաստանում բոլոր քաղաքներն ունեն ներկայացուցչական մարմիններ, իսկ Թբիլիսիում, օրինակ, ոչ միայն տեղական ավագանիներն են ընտրվում, այլ Թբիլիսիի քաղաքապետն ընտրվում է քաղաքացիների կողմից՝ ուղղակի քվեարկությամբ։ Այսինքն՝ Վրաստանի մայրաքաղաքում անցկացվում են երկու մակարդակի ընտրություններ՝ քաղաքապետի և ներկայացուցչական մարմնի ընտրություններ։ Իսկ այս օրենքը Վրաստանում գործում է ավելի քան 20 տարի։

Հայաստանի մայրաքաղաքում քաղաքապետն ընտրվում է ոչ թե ուղղակի քվեարկությամբ, այլ ընտրվում է ավագանիների կողմից, ինչը Հայաստանի մայրաքաղաքի քաղաքապետի ընտրությունը դարձնում է ոչ ուղղակի։ Աշխարհի բոլոր զարգացած երկրները Վրաստանի հետ միասին զարգանում են նույն ճանապարհով, մինչդեռ Հայաստանում գործում է կա՛մ Մոզամբիկի է, կա՛մ Սոմալի արժեհամակարգը։ Եվ դրանում մեղավոր են Հայաստանի բոլոր իշխանությունները, ինչի պատճառով Հայաստանում Վրաստանի պես տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները «քաղաքական բովանդակություն» չեն ստանում։

Հայաստանում «տեղական առաջնորդները» մեծ մասամբ առաջնորդվում են «Ով էշ, ես՝ փալան» հայտնի կարգախոսով։ Այսօր Հայաստանում ամենուր տեսնում ենք այս պատկերը։ Բացառությունն այստեղ Սյունիքն է հասկանալի պատճառներով. կա ոչ ստանդարտ իրավիճակ, և Սյունիքում Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո լուրջ խնդիր առաջացավ, և այդ սպառնալիքը համախմբեց տեղի բնակչությանն ու տեղական իշխանություններին Հայաստանում գործող կենտրոնական իշխանության դեմ։ Բայց իրականում սա ժողովրդավարության ցուցիչ չէ, ավելի շատ ողբերգության ցուցիչ է, երբ Ղարաբաղի անկումից հետո Սյունիքի բնակչությունը սկսեց տոտալ անվստահություն հայտնել Փաշինյանի իշխանությանը։

Ուշադրություն դարձնենք, որ 2018 թվականին Նիկոլի իշխանության գալուց հետո ոչ մի սահմանադրական համակարգ չի փոխվել։ Փոխվել են միայն դեմքերը, և զարմանալի չէ, որ պսևդո-հեղափոխության սկզբնական փուլում պաշտոնյաների աշխատասենյակներից հանվել են Սերժ Սարգսյանի լուսանկարները, ապա 3 տարի անց պսևդո-հեղափոխականները վերականգնել են հին ավանդույթը։

Սա կրկին ցույց է տալիս, որ Հայաստանում տեղի ունեցած ողբերգության հիմնական պատճառը հասուն քաղաքական էլիտայի բացակայությունն է, որը, բացի կեղծ սոցիալական և կեղծ հայրենասիրական հռետորաբանությունից, այլ բանի մասին խոսել չի կարող։ Արդյունքում, հայկական պետականությունը որպես նախագիծ հայտնվել է կործանման վտանգի տակ, և Հայաստանի քաղաքացիները փորձում են իրենց ապագան ու երջանկությունը գտնել այլ երկրներում, որոնց քաղաքական էլիտաները կարողացել են ձևավորել կայուն պետություններ, որտեղ հայաստանցիները փորձում են հեռանալ՝ ազգային փոքրամասնությունների շարքերը համալրելու համար։

Սա՛ է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան