Փաշինյանն առաջին ղեկավարն է, որ իր կենդանության օրոք թույլ է տվել իր արձանը կառուցել

Ինչպես հայտնի է հեղափոխության արդյունքում, ոչ միշտ է, որ երկիրը ավտորիտար համակարգից դուրս է գալիս դեպի դեմոկրատական զարգացման ուղի:

Օրինակ, 1917-ին, բոլշևիկյան հեղափոխության արդյունքում, ցարական ավտորիտար ռեժիմը փոխարինվեց էլ ավելի ավտորիտար, կոմունիստական համակարգով, որը վերջում վերաճեց տոտալիտար ռեժիմի: Նույնը կատարվեց այլ երկրներում: Տոտալիտար ռեժիմի գլխավոր հատկանիշներից է «Առաջնորդ»-ի ինստիտուտը, ով անպայման ունենում է երկրում մեծ հեղինակություն և իր կենդանության օրոք արձաններ են կառուցվում, երգեր են գրվում և այլն /Լենին, Մաո, Ֆիդել Կաստրո, Հիտլեր, Ստալին, Բրեժնև և այլն/ : Եթե այդ հատկանիշները դեռ բացակայում են, ապա դա նշանակում է, որ երկիրը «կոշտ» ավտորիտար ռեժիմի մեջ դեռ չի ապրում: Արձանների առկայությունը ընդհանրապես առանձին «մշակույթային» երևույթ է: Կենդանի գործիչների որոք արձաններ ստեղծելը, դա հանրության թերզարգացության, հետամնացության, գավառականության արդյունք է: Բայց դա նաև ապագա տոտալիտար համակարգի կառուցման սիմպտոմ է: Դեմոկրատական ուղիով ընթացող երկրներից ոչ մեկում այդ «մշակույթը» չի զարգացել: ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո արձաններ էին դնում բացառապես միջինասիական երկրներում:  Նույնիսկ Ադրբեջանում Հեյդար Ալիևի արձանները բազմացան նրա մահից հետո:

Հետխորհրդային Հայաստանի երեք նախագահներից ոչ մեկի մտքով չանցավ իրենց կենդանության օրոք արձաններ պատրաստել: Քանզի նրանց պատկերացրած կառավարման մոդելներում բացակայում էր անձի պաշտպանության կուլտիվացիան:

Վերջին 30 տարիների ընթացքում առաջին անգամ Հայաստանի երկրի ղեկավարի կենդանության օրոք արձան է դրվում:

Միթե դա չի անհանգստացնում մեր հանրության մտածող մասին: Շատերը կարող են նշել, որ դա դրվել է անկեղծ պոռթկումով: Պատմությունը ցույց է տալիս, որ դժվարը առաջին արձանը «մարսելն է»: Որովհետև 2-րդ, 3-րդ արձանները կտեղադրվեն արդեն առանց պոռթկումի և ճիշտ հաշվարկված: Հենց այսպես է երկրում ծնվում տոտալիտար համակարգը: Սկզբից այն ծնվում է մարդկանց հոգիներում, իսկ հետո, երբ մարդիկ այդ էյֆորիկ թմբիրից դուրս են գալիս, պարզվում է արդեն ուշ է՝ փոխել իրավիճակը:

Քանզի տոտալիտար համակարգերում իշխանափոխություն անելը դժվար գործ է: Չե՞ք հավատում, հարցրեք Հյուսիսային Կորեայի, Կուբայի ժողովուրդներին, նրանք հանրամատչելի ձևով կբացատրեն դա ձեզ:

Պարզապես ամոթ է, որ 21 դարում հայ հանրությունը դեռ «լուսավորվելու» կարիք ունի: Հետո էլ ասում ենք, թե մենք առաջինն ենք, որպես պետություն, քրիստոնեությունն ընդունել:

Արդեն սկսել եմ կասկածել այս թեզի իսկության վերաբերյալ:

Դավիթ Մկրտչյան