Քաղաքացիները լքում են Արամ Խաչատրյան համերգասրահը, քանի որ ներկա է Աննա Հակոբյանը Գիտի՞ Հայաստանի վարչապետը, որ նրանք անգամ քննարկում են, որ եթե Հայաստանը գումար չկարողանա տալ, ապա պահանջելու են հողեր և այլ ակտիվներ. Իգոր Ստրելկով Ալիևը պարում է Նիկոլին նվաստացնող և հեգնող Noldu Pashinyan երգի տակ. Տեսանյութ
26
Ադրբեջանցիներն ինձ տվել են Փաշինյանի դիվանագիտական անձնագիրը. Հովհաննիսյանի սկանդալային բացահայտումը. Տեսանյութ «Ձանձրալի է, աղջիկնե՛ր». Պուտինի պատասխանը՝ իրեն վերագրվող ունեցվացքի մասին հարցին «Նիկոլը մեռել է». Միքայել Մինասյան Այսօրվա իշխանություններն ամեն ինչ արեցին, որ պատերազմ լինի. Սեյրան Օհանյան. Տեսանյութ Թուրքերը Մառնեուլում ջարդուխուրդ են արել Հայաստան եկող 30-ից ավելի բեռնատար Ո՞րն է այժմ ձեր առաջ դրված հաջորդ հակահայկական նպատակը. Արա Աբրահամյանը դիմել է Փաշինյանին Նիկոլ Փաշինյանը «մինի-ԱԳՆ» է ստեղծում, որը ղեկավարելու է Արսեն Խառատյանը Գեղամ Նազարյանը հիմնադրել է «Ճշմարտությունն սերունդների համար» նախաձեռնությունը Մնում է՝ Արարատ Միրզոյանը գնա Թուրքիա, իսկ Նիկոլը՝ Բաքու Վարանդայի՝ Ֆիզուլիի շրջանից և Հադրութի Տումի գյուղի տարածքից հայտնաբերվել է ևս 2 աճյուն. Արցախի ԱԻՊԾ Պատերազմ Արցխում
Ադրբեջանցիներն ինձ տվել են Փաշինյանի դիվանագիտական անձնագիրը. Հովհաննիսյանի սկանդալային բացահայտումը. Տեսանյութ Խոսե՛ք, պարոն Գեներալ, խոսե՛ք ու գործե՛ք․ Հրանտ Սարկիսովը՝ ԳՇ պետին Վայրկյան անգամ չեմ կարող մնալ այնտեղ, որտեղ դավաճան ստահակներն են․ Տեսանյութ ԱԱԾ պռասլուշկեքի պատճառով հեռախոսս ամեն երկու ժամը մեկ պետք է լիքավորման դնեմ 21 սխալ՝ մեկ նախադասության մեջ Ադրբեջանցի ախպերները ամբողջ օրը Փաշաեւի համար ձայներ հավաքեցին, արդյունքը ահա Մենք պետք է թելադրենք, ոչ թե ժամանակը վատնենք Նիկոլի հիմարությունները հերքելու վրա. Գեղամ Նազարյան. Տեսանյութ Քաղաքացիները լքում են Արամ Խաչատրյան համերգասրահը, քանի որ ներկա է Աննա Հակոբյանը 5 դեսպան է նշանակվելու. նրանց անունները հայտնի են Բարև, Նիկոլ: Ասում են՝ զրահաբաճկոն ես հագնում, ո՞նց է, հարմա՞ր է Այ հայրենավաճառներ, երկիրը սարգել եք «թուլեքի թագավորություն» «Ձանձրալի է, աղջիկնե՛ր». Պուտինի պատասխանը՝ իրեն վերագրվող ունեցվացքի մասին հարցին Երբ ձեւակերպենք գործողությունների պլանը, չի դիմանա ոչ մի ապիկար իշխանություն. Կոմանդոսը ուղերձ է հղել. Տեսանյութ «Նիկոլը մեռել է». Միքայել Մինասյան Նիկոլին «երազանքները» սպասարկող ԶԼՄ֊ն Պուտինին հեռացնում է պաշտոնից. Լուսանկար Ցավս այն է,որ դավաճանների ընտանիքը մեզ ուղեկցում է ամենուր. Լուսանկար Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու հարցը ձախողելու և թրքանպաստ այլ գործունեություններ առաջ տանելու համար այլ թեկնածու դժվար էր գտնել, քան իր մեջ թրքասիրություն ամփոփած տիկին Մակունցը Ադրբեջանցիները մեզ ստիպում են հրաժարվել Վրաստանով ճանապարհից, որպեսզի հիմնավորեն «ադրբեջանական միջանցքի» գոյությունն ու «առավելությունը» Ես քեզ՝ մանդատ, դու ինձ՝ ավտո. Politik.am Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամը չպետք է ունենա այլ, այդ թվում՝ վարչական ծախսեր․ Մեսրոպ Մանուկյան Դիսկուրսը և մեր հիմնական պրոբլեմը Հայրենիքի բարիքներից ամենաշատը օգտվել և օգտվում է Սամվել Ալեքսանյանը Եթե Հայաստանը պատրաստ չէր 5-րդ սերնդի պատերազմին ապա ինչու՞ խաղացիր մարդկանց հույզերի հետ Հայաստանի իշխանությունը բացահայտ վախի ու տագնապի մեջ է 5.000 լույս տղերքի Բայրաքթարների տակ մոռթվելու ուղարկած էս անձը դեռ խոսում ա, հարցազրույց ա տվել նիկոլը չարիք չի, չարիքը նիկոլին սատարողներն են. իսկ նիկոլապաշտ զոհվածների հարազատներին չգիտես էլ ինչ ասես Telegram ալիքների ադրբեջանցի օգտատերերը Նիկոլ Փաշինյանին աջակցելու մեծ արշավ են սկսել Հայաստանի քաղաքական օրակարգի առաջնային հարցերը պետք է լինեն հողատուի հեռացումն իշխանությունից եւ գերիների վերադարձը Ագենտուրային հանում ե՞ն, հետքերը՝ վերացնո՞ւմ Սոցիալական աջակցության ի՞նչ տարբերակներ կան պատերազմի հետևանքով տեղահանված մեր հայրենակիցների համար. ՄԻՊ-ը ուղեցույց է հրապարակել Արյունարբու սուլթան Աբդուլ Համիդի որդուն օգնության ձեռք մեկնած բեյրութաբնակ հայը Ադրբեջանը 21 հայի նկատմամբ հետախուզում է հայտարարել Թուրքիայում հայ համայնքի երիտասարդները հանդիպել են Էրդողանի գրասենյակի ղեկավարի հետ Մառնեուլիում մեր ավտոբուսների վրա ադրբեջանցիների հարձակման հարցով Թագուհի Թովմասյանը դիմել է ԱԳ նախարարին Այս տարի Սուրբ Սարգսի տոնը հունվարի 30-ին է ՀՀ տարածքում հունվարի 25-ից ջերմաստիճանն աստիճանաբար կբարձրանա գիշերը՝ 13-15, ցերեկը՝ 5-7 աստիճանով Եվս մեկ անգամ առաջարկում եմ վարչապետին հեռախոսազրույց նախաձեռնել նախագահ Բայդենի հետ Ասում եք՝ ապաշրջափակու՞մ. «Новый облик региона»? Գարնանային արձակուրդներ կունենան միայն առաջին և երկրորդ դասարացիները. Ժաննա Անդրեասյան Կարդում ես պաշտպանության նախկին նախարարի հարցազրույցը, այնպես է խոսում, կարծես հաղթանակած բանակի հրամանատար լինի Այսօր Արցախի հերոս Կարեն Ջավալյանի՝ Քյոխի 50-ամյակն է Էդմոն Մարուքյանի ակցիան՝ ԵԽԽՎ նիստից առաջ. Տեսանյութ Հունվարի 26-ին, Շարժման վարչապետի թեկնածու Վազգեն Մանուկյանը կայցելի Արարատ քաղաք Այսօրվա իշխանություններն ամեն ինչ արեցին, որ պատերազմ լինի. Սեյրան Օհանյան. Տեսանյութ Իրանի ԱԳ նախարարն ասել է, որ Իրանն ուրախ է, որ Ադրբեջանն ազատագրել է իր տարածքները. Մի նեղացեք, մի քննադատեք, մի վիրավորեք Իրանին Թուրքերը Մառնեուլում ջարդուխուրդ են արել Հայաստան եկող 30-ից ավելի բեռնատար Արփիին նշանակել դեսպան «Гондурас»-ում Ղազախստանում - 56 աստիճանի պայմաններում կենդանիները սառել են. Տեսանյութ Այսօր Արցախի ավելի քան 7 հազար երեխաներ դեռեւս կրթվում են Հայաստանի դպրոցներում Հունվարի 24-ի տվյալներով՝ հայտնաբերվել է ընդհանուր 1283 աճյուն․ ԱԻՊԾ-ն ամփոփում է շաբաթը

Ինչո՞ւ նոյեմբերի 9-ից հետո Հայաստանում զինվորականները չհեռացրին Փաշինյանին իշխանությունից. ի՞նչ է հուշում աշխարհի փորձը

Այսօր այս հարցը շատերն են բարձրացնում՝ նշելով, որ պարտված ղեկավարին իշխանության թողնելը ոչ պակաս խայտառակություն էր, որքան պատերազմում այս տեսակ պարտվելը:

Փորձենք վերլուծել այս հարցը՝ հաշվի առնելով նաև համաշխարհային փորձը:

Ինչո՞ւ և ինչպես են իրականացվում ռազմական հեղաշրջումները այլ երկրներում

Ռազմական հեղաշրջումները բնորոշ են զարգացման անցումային փուլում գտնվող շատ երկրներին:

Երկարատեև տնտեսական, քաղաքական ճգնաժամը, այն հաղթահարելու քաղաքացիական կառավարության անկարողությունը, երկրի մասնատման վտանգը և խրոնիկական քաղաքական անկայունությունը բանակի միջամտության հիմնական աղբյուրներն են: Այս ճանապարհով են անցել Ասիայի, Աֆրիկայի, Լատինական Ամերիկայի և նույնիսկ որոշ եվրոպական երկրներ:

Թայվանը և Հարավային Կորեան, Սինգապուրը և Ֆիլիպինները, Թայլանդը և Կամբոջան, Ինդոնեզիան և Պակիստանը, Բիրման ու Բանգլադեշը, Իրաքը և Սիրիան, Ալժիրը, Եգիպտոսը և Լիբիան, Նիգերիան, Սոմալին, Եթովպիան, Գանան, Զաիրը, Սենեգալը, Չադը, Տանզանիան, Չիլին, Արգենտինան, Բոլիվիան, Պերուն, Ուրուգվայը, Պարագվայը, Հայիթին, Դոմինիկյան Հանրապետությունը, Նիկարագուան, Հոնդուրասը, Գվատեմալան, Կուբան և այլն:

Այս ճանապարհը չի շրջանցել նույնիսկ Եվրոպան: Հունաստանը, Թուրքիան, Իսպանիան, Պորտուգալիան, Լեհաստանը և նույնիսկ Ֆրանսիան 20-րդ դարի հիսունականների վերջին:

Միայն երկրորդ աշխարհամարտից հետո տեղի է ունեցել ավելի քան 500 խռովություն և հեղաշրջում:

Ռազմական հեղաշրջումները խոր հետք են թողել այդ երկրների ու ժողովուրդների կյանքում՝ թե՛ դրական, և թե՛ բացասական իմաստով:

Ե՞րբ են կատարվում ռազմական հեղաշրջումները

Բանակը շատ հաճախ կատարում է պետական հեղաշրջում այն պահին, երբ պետության ղեկավարը բացակայում է երկրից:

Հեղաշրջումները լինում են երկու ձև: Առաջինը՝ այսպես կոչված «միասնական հրամանով», երբ քաղաքացիական իշխանության դեմ դուրս է գալիս ողջ բանակը՝ իր հրամանատարության գլխավորությամբ:

Երկրորդ ձևն այն է, երբ հեղաշրջման է մասնակցում բանակի մի մասը կամ բանակի սպաները, սակայն ոչ հրամկազմը:

Առաջին ձևը կյանքի է կոչվել ավելի զարգացած երկրներում՝ Պորտուգալիայում, Իսպանիայում, Հունաստանում, Թուրքիայում, Չիլիում և այլն:

Երկրորդը կիրառվել է ավելի հետամնաց երկրներում՝ Իրաքում, Ալժիրում, Աֆրիկյան երկրների մեծ մասում և այլն:

Դրակա՞ն, թե՞ բացասական դեր են կատարում այդ հեղաշրջումները

Համաշխարհային պրակտիկան ցույց է տվել, որ եղել են և՛ դրական, և՛ բացասական ազդեցություններ:

Օրինակ, Ուրուգվայի, Արգենտինայի զինվորականները հետ գցեցին իրենց երկրների զարգացումը, իսկ ահա Չիլին կարողացավ դուրս գալ ճգնաժամից հենց գեներալ Պինոչետի հեղաշրջման արդյունքում:

Նույնը Եվրոպայում էր․ գեներալ Սալազարը դրական անցումային դեր կատարեց Պորտուգալիայի համար, իսկ ահա Հունաստանի «սև գնդապետները» միշտ վատ են հիշվելու, քանզի նրանց ժամանակ Կիպրոսն օկուպացվեց Թուրքիայի կողմից:

Նույն Թուրքիայում չորս անգամ բանակը վերցրել է իր ձեռքը իշխանությունը և դրական լիցք է տվել երկրի զարգացման համար:

Լեհաստանում, գեներալ Յարուզելսկին վերցնելով իշխանությունը, փաստացի փրկեց երկիրը խորհրդային ռազմական ներխուժումից:

Խիստ աղետալի էին ռազմական հեղաշրջման հետևանքները Զաիրում, Բիրմայում, Կենտրոնական Աֆրիկյան Հանրապետությունում: Իսկ երբեմնի ծաղկող Ուրուգվայը ռազմական հեղաշրջումից հետո հայտնվեց խոր ճգնաժամի մեջ:

Որո՞նք են ռազմական հեղաշրջումների լեգիտիմ հիմնավորումները

Ռազմական հեղաշրջումները կատարվում են երեք գործոնների արդյունքում.

Առաջին

Երբ իշխանությունը կորցնում է իր հանրային լեգիտիմությունը՝ անարդար ընտրության արդյունքում:

Երկրորդ

Երբ իշխանության են գալիս ուժեր, ովքեր սկսում են խախտել երկրի սահմանադրական և գաղափարական կարգերը: Օրինակ, Թուրքիայում և Եգիպտոսում, երբ օրինական կարգով իշխանության եկան իսլամիստները, որոնք, սակայն, փորձում էին փոփոխել երկրի աշխարհիկ կարգը:

Երրորդ

Երբ իշխանությունը անկարող է դառնում պահպանել երկրի տարածքային ամբողջականությունը: Օրինակ, ԽՍՀՄ-ի վերջին տարվա ընթացքում, երբ ԳԿՉՊ-ն փորձեց իշխանությունից հեռացնել Գորբաչովին:

Հեղաշրջումները կատարում են սովորաբար քաղաքականացված բանակները, որոնք ի վիճակի են ոչ միայն կիրառել բռնի գործողություններ, այլև լուծել ոչ ռազմական, քաղաքական բնույթի խնդիրներ:

Ռազմական հեղաշրջումներ կատարվեցին նաև մեր տարածաշրջանի երկրներում:

Օրինակ, Վրաստանում Գամսախուրդիան իշխանությունից հեռացվեց Թենգիզ Կիտովանիի և Ջաբա Իոսելիանիի զինված խմբավորումների ճնշման արդյունքում, երբ պարզ դարձավ, որ Գամսախուրդիան, փաստացի կորցնելով Հարավայի Օսիան, չկարողացավ պահպանել Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը:

Նույնը կատարվեց Ադրբեջանում Էլչիբեյի հետ: Պատերազմում պարտություն կրելուց հետո ադրբեջանի զինվորականները՝ Սուրեթ Հուսեյնովի գլխավորությամբ, սկսեցին Էլչիբեյի իշխանության հեռացման գործնթացը: Պատճառը նույնն էր: Էլչիբեյը պարտվել էր պատերազմում և ուրեմն նա պետք է հեռանար իշխանությունից:

Ի՞նչ հեղաշրջման փորձեր են կատարվել Հայաստանում և ինչո՞ւ

Թեև դասական իմաստով ռազմական հեղաշրջում Հայաստանում չի կատարվել, այնուամենայնիվ, դրա «թավշյա» տարբերակները մեր երկրի քաղաքական կյանքում արձանագրվել են:

1996-ին երկրապահը թույլ չտվեց, որ ընտրություններում փաստացի պարտված Տեր-Պետրոսյանը հեռացվի իշխանությունից:

1998-ին, երբ Տեր-Պետրոսյանը ներկայացրեց Ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման իր տարբերակը, երկրում առաջացավ նոր իրավիճակ, որտեղ երկրի ուժային կառույցները փաստացի մերժեցին Տեր-Պետրոսյանի այդ տարբերակը: Արդյունքում առաջացավ քաղաքական ճգնաժամ, որից հետո նույն երկրապահի ճնշմամբ Տեր-Պետրոսյանը ստիպված եղավ հեռանալ իշխանությունից: Կարելի է ասել, որ այդ ժամանակ երկրում իրականացավ «թավշյա» բնույթի հեղաշրջում, որն աջակցություն ստացավ հանրության ճնշող մեծամասնության կողմից:

Հայաստանում քաղաքականացված բանակի դերը կատարում էր երկրապահը:

Նույն երկրապահն էր սպառնում արդեն հեղաշրջում կատարել 1999-ին՝ հոկտեմբերի 27-ից հետո:

Վերջապես, 2008-ին նույն երկրապահը կրկին սպառնում էր պետական հեղաշրջում կատարել այն ժամանակվա իշխանության դեմ:

Հետաքրքիր է, որ 2018-ից հետո Փաշինյանի իշխանությունը դատավարական գործողություններ սկսեց թե՛ Մանվել Գրիգորյանի դեմ, ով սպառնում էր 2008-ին զինված հեղաշրջում իրականացնել, թե՛ այն գործիչների դեմ, ովքեր կանխեցին 2008-ի զինված հեղաշրջման փորձը:

Պարզ էր, որ փաշինյանական ֆեմիդան փորձում էր պատժել միաժամանակ և՛ այն մարդկանց, ովքեր կանխեցին զինված հեղաշրջումը, և՛ այն Մանվել Գրիգորյանին, ով ինչ-ինչ պատճառներով չկարողացավ կամ չցանկացավ իրականացնել այդ հեղաշրջումը 2008-ին: Իհարկե, Գրիգորյանին մեղադրում էին այլ հոդվածներով, սակայն բոլորի համար էլ պարզ էր, որ նրան պատժում էին հենց 2008-ի համար:

Հետաքրքիր է, որ 2018-ից հետո Փաշինյանն ամեն ինչ արեց, որ Երկրապահի գործոնը վերջնականապես չեզոքացվի: Քանզի հիշում էր նրա դերը թե՛ 1996-ին, թե՛ 1998-ին, և թե՛ 2008-ին:

Հավանաբար, կանխազգալով ղարաբաղյան խնդրի հանգուցալուծման այս տարբերակը, նա էն գլխից որոշեց փաստացի վերացնել երկրապահին՝ որպես ինստիտուտ: Եվ արդյունքում ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի խայտառակ պարտությունից հետո Հայաստանում չգտնվեց քաղաքականացված որևէ ուժային կառույց, ով հաշիվ կպահանջեր Փաշինյանից:

Իսկ հետագա գործընթացները ցույց տվեցին, որ Հայաստանում ուսադիր կրող դաս, ովքեր երդում էին տվել Հայաստանի Հանրապետությանը, փաստացի այլևս գոյություն չունի: Հայաստանն այլևս դադարել է կատարել Արցախի անվտանգության երաշխավորի առաքելությունը, կասկածի տակ է դրվել երկրի տարածքային ամբողջականությունը, և այս ամենը զուգորդվում է ուժային կառույցների քար լռությամբ:

Լռություն, որն էլ ավելի շատ բանի մասին է հուշում և որի արդյունքում երկրից կանխատեսվելու է մարդկանց մեծ չափերի արտահոսք: Քանզի մարդիկ հասկացել են, որ այլևս չունեն անվտանգության երաշխիքներ՝ ի դեմս ուժային կառույցների, իսկ դա նշանակում է, որ կասկածի տակ է դրվել Հայաստանի պետականությունը:

Եվ այս ամենի հետևանքները դեռ երկար իրենց զգացնել կտան, նույնիսկ անխուսափելի իշխանափոխությունից հետո:

Երվանդ Բոզոյան

Քաղաքական մեկնաբան

Աղբյուրը՝ politeconomy.org

Հետևեք մեզ Telegram-ում
Հետևեք մեզ YouTube-ում
Websiite by Sargssyan