«Պատերազմի ժամանակ եղե՞լ է դավաճանություն վարչապետի մակարդակով». Անժելա Թովմասյանը՝ Քոչարյանին Վազգեն Մանուկյանն այսօր հանդիպել է մի խումբ համախոհների հետ (լուսանկար) Դու, Արարատ Միրզոյան, առնետ ես․ նույնիսկ այս իրավիճակում փող վերցրեցիր
28
Ռոբերտ Քոչարյանի հարցազրույցը. Տեսանյութ Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի փոխվարչապետերը Մոսկվայում կհանդիպեն հունվարի 30-ին Իրանը SOS է հնչեցնում Հայաստանի ու մասնավորապես՝ Սյունիքի համար Համապետական հանրահավաք փետրվարի 18-ին. Հայրենիքի փրկության շարժումը ճանապարհային քարտեզ է առաջարկում Մեզ հայտնի է նրանց թիվը. Ալիևը հայտնել է Շուշիի պաշտպանությանը մասնակցած հարյուրավոր զոհերի մասին «Գող՝ սիրտը դող». Վազգեն Մանուկյանը՝ Ալեն Սիմոնյանի գրառման մասին Արարատ Միրզոյանի, աներձագ Հրաչի, Լուլուի, Սիսակ Գաբրիելյանի և ևս 8 հոգու պատերազմի օրերին Արցախ մեկնելը ձևակերպվել է որպես գործուղում Ի՞նչ են նախատեսել Փաշինյանի համար Արևմուտքում ու Ռուսաստանում․ Հայաստանին սպառնացող վտանգները Կառավարության նիստը. Տեսանյութ Գեղարքունիքի մարզի մի շարք գյուղերում արոտավայրերի, խոտհարքների ու ջրային պաշարների օգտագործումն անհնարին է դարձել. ՄԻՊ-ը մանրամասնում է. Լուսանկար Պատերազմ Արցխում
Այսօր Հայոց բանակի 29-րդ տարեդարձի օրն է «Պատերազմի ժամանակ եղե՞լ է դավաճանություն վարչապետի մակարդակով». Անժելա Թովմասյանը՝ Քոչարյանին Վարդենիսի ոստիկանների հայտնաբերել են հեռուստացույցի գողին. այն նվիրել էր զոքանչին Այդ ինչի՞ վրա էիք այդքան ուրախանում Ռոբերտ Քոչարյանի հարցազրույցը. Տեսանյութ Վազգեն Մանուկյանն այսօր հանդիպել է մի խումբ համախոհների հետ (լուսանկար) Տիգրան Հարությունյանը նշանակվել է ԱԱԾ տնօրենի տեղակալ Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի փոխվարչապետերը Մոսկվայում կհանդիպեն հունվարի 30-ին Իրանը SOS է հնչեցնում Հայաստանի ու մասնավորապես՝ Սյունիքի համար Արմելլա Շաքարյանը նշանակվել է Մեքսիկայում Հայաստանի դեսպան Պատերազմի մասնակիցների ընտանքիները Լիդիանի ուշադրության կենտրոնում. «Ամուլսարի հանք» նախաձեռնող խումբ Դու, Արարատ Միրզոյան, առնետ ես․ նույնիսկ այս իրավիճակում փող վերցրեցիր Այս հայտարարությունն ուղիղ ակնարկ է այն մասին, որ վտանգված է նաև Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունը Կապիտուլյանտ նախարարի հետ հրաժարվել են հանդիպել Թեհրանի և Սպահանի թեմակալ առաջնորդները «Ցույցերի ընթացքում իրավապների վրա հարձակված երիտասարդների հետ երկխոսություն չի լինի». Պեսկով Դիմակավորված ավազակային հարձակում Արարատի մարզում․ կապել են տարեց կնոջն ու նրանից հափշտակել գումար ու ոսկյա զարդեր Պուտինը Դավոսի համաշխարհային տնտեսական համաժողովում կոչ է արել մարդասիրական օգնություն ցուցաբերել Արցախին. Տեսանյութ Հայ-ադրբեջանական սահմանի ամբողջ երկայնքով սահմանային միջադեպեր չեն արձանագրվել Նիկոլ Փաշինյանն ընդունել է Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆին. Տեսանյութ Նոր որոշում. Փաշինյանը Ավինյանին գործուղում է Սյունիքի մարզ Համապետական հանրահավաք փետրվարի 18-ին. Հայրենիքի փրկության շարժումը ճանապարհային քարտեզ է առաջարկում Արա, ո՞նց չեք ամաչել՝ պատերազմի ժամանակ Արցախ գնալիս գործուղում եք ձևակերպել, որ օրապահիկ ստանաք. Ռուբեն Մելիքյան Բոլորին հայտնի թուրք ներող, թուրք սիրող ընտանիքի արժանավոր զավակ, սորոսի Արսեն Խառատյանը մի ինքնախոստովանական, որ բնորոշմամբ «հստակեցնող» գրառում է կատարել Այո, պիտի մասնակցեմ վաղվա հայահավաքին․ Արտակ Թովմասյան Մեզ հայտնի է նրանց թիվը. Ալիևը հայտնել է Շուշիի պաշտպանությանը մասնակցած հարյուրավոր զոհերի մասին «Սոցիալական աջակցության գումարը կտրամադրվի բացառապես բանկային փոխանցման միջոցով». Մանե Թանդիլյան ԵԽԽՎ-ն հունվար ամսվա նստաշրջանում արձանագրել է ՍԴ-ի շուրջ տեղի ունեցող ապօրինությունները Ռուս զինծառայողները պատրաստվում են աշխատել ռուս-թուրքական համատեղ մոնիթորինգի կենտրոնում Արարատ Միրզոյանը հանդիպել է ՌԴ դեսպանին Սահմանադրական մարմինն ի զորու չեք լուծարել Եթե մենք տալիս ենք Մեղրիի երկաթուղին Ադրբեջանի կողմից շահագործման համար, ապա դա մեր շահերին հակասում է. Գագիկ Աղաջանյան «Հաջորդ մասշտաբային զորավարժությունը տեղի է ունենալու Նախիջևանում, իսկ մենք ասում ենք՝ զորավարժություն ա էլի» Նախագահ Քոչարյանը հարցազրույց է տվել լրագրողներ՝ Անժելա Թովմասյանին, Բորիս Մուրազիին և Սևակ Հակոբյանին Կարծում եմ՝ գերիների վերադարձման ծանր գործընթացը առաջիկա մեկ ամսում ավարտին կհասցվի. Հովիկ Աղազարյան Պարոն Էրդողան, դու իսկապես պատրա՞ստ ես առերեսվել այդ դիմանկարի պատմության հետ․ Փայլան Փոխոստիկանապետը՝ Էդուարդ Աղաջանյանի՝ Ոստիկանության պետի տեղակալ նշանակվելու մասին. Տեսանյութ Հայկ Մարությանը դուրս է եկել «Քաղաքացիական պայամանագիր» կուսակցությունից․ իշխանության ներսում իրավիճակը լարված է Սրանք պատերազմի օրերին Արցախ գնալու համար բյուջեից ճանապարհածախս ու աշխատավարձ են ստացել, իսկ ձեր վրա ծախել են՝«ֆռոնտ ենք գնացել» Ցավով եմ նշում, բայց, սենց որ շարունակվի Մեծն Ավետիք Իսահակյանի խոսքերը դառնալու է իրականություն Կառավարությունը բալետի պարող Րաֆֆի Գալստյանին ազատեց պարտադիր զինծառայությունից Նայեք` նույնիսկ ֆուտբոլն են քաղաքականացնում այսքանից հետո, որտեղ ի դեպ մի շարք խաղացողներ այլ երկրների քաղաքացիներ են Էնթոնի Բլինքենը դարձավ ԱՄՆ 71-րդ պետքարտուղարը Ծնվել է Արցախյան պատերազմի ընթացքում զոհված կապիտան Անդրանիկ Հայրյանի որդին Քեթի Տոպուրիային ու նրա նորածին որդուն դուրս են գրել ծննդատնից Մենք մնալու ենք Նիկոլի ու իր թափթփուկների կոկորդներին այնքան, մինչև չազատագրեք մեր երկիրը ներքին թուրքից Թյուրքագետ Վարուժան Գեղամյանը՝ թուրք-ադրբեջանական զորավարժությունների մասին պատմական Կարս նահանգում՝ Հայաստանի հետ սահմանին. Տեսանյութ Վրաստանի ԱԳ նախարարը վարակվել է կորոնավիրուսով Առաջնորդը ՀՀ-ում, ըստ էության, ուրվագծվում է՝ Ռոբերտ Քոչարյան․ Գաբրելյանով Արտակ Թովմասյանի ասուլիսը` ՈւՂԻՂ «Գող՝ սիրտը դող». Վազգեն Մանուկյանը՝ Ալեն Սիմոնյանի գրառման մասին

Յաթաղանից մինչև բայրաքթար. Մենք նույնն ենք

Մեր ողբերգությունների պատմագրության մեջ տեխնոլոգիական առաջընթացի արդյունքում փոխվել է միայն մեր գլխին ջարդվող զենքի տեսակը ու մի քիչ էլ՝ հետողբերգության հումանիտար մեխանիզմները։
Մնացածը նույնն է՝ պատճառը, նպատակը, հետևանքը, միջազգային հանրության կեցվածքը, և ամենակարևորը՝մենք։

Յաթաղանից հետո մենք իհարկե ունեցանք պատմության նոր էջեր՝ 1918-20 թթ., Խորհրդային Հայաստան՝ գիտակրթական, մշակութային ոսկեդար, Անկախության հռչակագիր, անկախության հանրաքվե, անկախ պետություն՝ ՀՀ, ռազմական հաղթանակ և 2020 թ.։
Բայց 1918-ից մինչև 2020թ. պետականության գաղափարն այդպես էլ չմտավ հայ ժողովրդի, նրա վերնախավերի, նրա իշխանությունների մեջ։ Եղել են փոքր թվով գործիչներ, փոքր ցաքուցրիվ հասարակական խմբեր, որոնք պետականության գաղափարի կրողներն են եղել, բայց նրանք այնքան քիչ են եղել, որ չեն կարողացել ձևավորել ոչ հասարակական հոսանք, ոչ՝ հասարակական շերտ։

Ուշադրություն դարձրեք՝ այսօր շատ քչերն են հասկանում (իշխանության մեջ, հարթակի վրա, հարթակից դուրս, հարթակի կողքը...), թե ինչ կորցրեցինք մենք այս պատերազմի հետևանքով։ Հարցը շրջանների, տարածքների մեջ չէ։ Մենք կորցրել ենք պետականություն։Արցախի Հանրապետությունը, ըստ էության, այլևս չկա։
Թուրքական և ադրբեջանական կողմն այս 26 տարիների ընթացքում կրկնում էր մեկ նախադասություն՝«թույլ չենք տա Կովկասում երկրորդ հայկական պետության գոյությունը»։

Մինչ մենք զբաղված էինք 5+2 շրջանների անվանումների հայկականացմամբ ու, մեր պատկերացմամբ, խնդիրը շրջաններ տալ-չտալու մեջ էր, թուրքերը շատ հստակ էին ձևակերպում խնդիրը։
Սա է պետականաստեղծ վերնախավի և պետություն չընկալող մարդկանց տարբերությունը։ Քանի՞ հոգի է այսօր Հայաստանում ճիշտ ֆիքսել կորստի բովանդակությունը։
Ինչո՞ւ թուրքերը պատերազմ սկսեցին հենց հիմա. նրանք ֆիքսեցին Հայաստանում պետականության նշաձողի ամենացածր կետը։ Մնացած բոլոր բացատրությունները տեխնիկական բնույթի են։
Ինչո՞ւ ավելի վաղ չէր լինում պատերազմը, և ինչո՞ւ 90-ականներին մեզ հաջողվեց հաղթել։ Պատասխանը մեկն է՝ որպես պետություն 90-ականներին Հայաստանն ավելի կայացած էր, քան՝ Ադրբեջանը։ Սակայն 1994-ի հրադադարից հետո՝ որևէ համապետական ընտրության ժամանակ Արցախի խնդիրը, հակամարտությունը, հարևանների հետ հարաբերությունները չեն եղել առանցքային հարցեր։ Ընտրություններում դրանք եղել են չորրորդական հարցեր՝ ստորադասվելով մի շարք կենցաղային հարցերի։ Հասարակությունը, ընտրողները, չեն հասկացել խնդրի լրջությունը, և նույնը՝ ընտրվողները՝ չնչին բացառություններով։ Ու պետության ընկալման նման կենցաղային մակարդակով մենք ուզում էինք պետականությո՞ւն պահել։

Պատերազմի ընթացքում հայկական ռեակցիան եղել է պետություն չունեցող ժողովրդի ինքնապաշտպանական խմբերի պատասխան.

1. Պատերազմի ողջ ընթացքում Հայաստանն ապրեց Չպատերազմող պետության վիճակում՝ սիրողական կառավարմամբ։
2. Վարչապետի բոլոր ուղերձները պետություն չունեցող միավորի ղեկավարի ուղերձներ էին՝ ո´չ մի կոնսոլիդացնող գաղափար, ո´չ մի լուծման հեռանկար, ո´չ մի ձևակերպված խնդիր և լուծում։ Միայն հուսահատություն, միայն պառակտում, միայն խուճապ։
3. Համայնքապետերի գլխավորությամբ կամավորական ջոկատների ստեղծման կոչը թիկունքի կազմաքանդումն էր։ Անհավանական է, բայց պատերազմի օրերին երկրի վարչապետը կազմաքանդում է թիկունքը, պետական համակարգը։
4. Համազգային ցանցագործությունը, որքան էլ ազնիվ ու անձնազոհ լիներ, բայց իր ամբողջության մեջ ուղղակի հիշեցնում էր 2014-ի եզդիների ցեղասպանությունը, որն իրականացրեց Իսլմական պետությունը՝ Թուրքիայի օժանդակությամբ։ Ցանցերի խնդիրը կարելի էր լուծել մեկ օրում, եթե պետությունը գործեր։
5. Պատերազմը շուտ կանգնեցնելու խնդրի չընկալումը։ Ո´չ իշխանության կողմից, ո´չ քաղաքական համակարգերի, ո´չ հասարակության, ո´չ վերնախավերի։ Միայն հատուկենտ մարդիկ էին հասկանում խնդիրը։


Պատերազմից հետո այսքան ժամանակ անց Փաշինյանի իշխանության գոյությունը, հայ հասարակության արձագանքները և ներքին ապրումները, հանրային տարբեր շերտերի ընդվզման որակը, քաղաքական հարթակային ընդդիմության օրակարգի ու մոտեցումների անհստակությունը խոսում են պետականության ընկալման զանգվածային բացակայության մասին։

Նրանք, ովքեր 2.5 տարի առաջ բերվեցին իշխանության, ըստ երևույթին լուծում էին հստակ խնդիր, ավելի ճիշտ՝ նրանց առջև դրված էր հստակ խնդիր՝ հաշվի առնելով պետականության գիտակցման այս ցածր աստիճանը՝ հասնել պետականության իրական կազմաքանդմանը։ Եվ աշխատանքային հիմնական գործիքները՝ լիդերի գռեհիկ լայվերը, դատաիրավական մեքենան, ՊՈԱԿ-ը, «Ազատությունը», Հ1-ը, արեցին պատմական աշխատանք։ Եվ պատերազմից հետո Ալիևի որոշմամբ հիմնադրված «Ղարաբաղ» շքանշանի առաջին հիմնական հավակնորդները հենց դրանք են։

2020 թ. ողբերգության երկու հիմնական, պատմական հետևանքներն են.

ա/ Արցախ՝ պետականության կորուստ
բ/ Հայաստան՝ կիսաճանաչված պետության կարգավիճակ

Եվ այսօր անընդհատ հնչող այն հարցի պատասխանը, թե որո՞նք են հաջորդ իշխանությունների հիմնական անելիքները, գտնվում է այս երկու ողբերգական փաստի տիրույթում։

Վահե Հովհաննիսյան

Այլընտրանքային նախագծեր խումբ

Հետևեք մեզ Telegram-ում
Հետևեք մեզ YouTube-ում
Websiite by Sargssyan