12
Ադրբեջանում հիստերիայի մեջ են ընկել Երևանում Լավրովի հայտարարություններից հետո Աղոթում եմ սպանված հայ հոգեւորականի համար. Հռոմի պապ Բանակցային սեղանին նոր փաստաթուղթ է, բայց... Տեսանյութ Աննա Դանիբեկյանի ինքնաբացարկի միջնորդությունը մերժվեց. Տեսանյութ Փաշինյանը ելույթ է ունենում Փարիզի խաղաղության համաժողովի վարպետաց դասին. Տեսանյութ Բրդբրդոց,գոռգոռոց. իշխանական պատգամավորները ԱԺ-ում հաշիվնե՞ր էին մաքրում. Տեսանյութ Դիվանագիտություն, միջազգային պոպուլիզմ և անպատասխանատվություն Արսեն Բաբայանն ազատ արձակվեց Փաստաթղթերն արդեն բանակցային սեղանին են. Մամեդյարովը՝ ԼՂ հակամարտության բանակցությունների մասին Ազգային ժողովում թեժ է. Արարատ Միրզոյանը պատրաստվում է ձայնից զրկել Գևորգ Պետրոսյանին. Տեսանյութ
Քրիստինե Պեպելյան նոր հումորային տեսահոլովակ է ներկայացրել Նաիրա Զոհրաբյանի մասին դրական հոդվածները շարունակում են գերակշռել Նիկոլ Փաշինյանը հարցազրույց է տալիս ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մամուլի ծառայությանը. Տեսանյութ Ադրբեջանում հիստերիայի մեջ են ընկել Երևանում Լավրովի հայտարարություններից հետո Թե Նիկոլը և թե Արայիկը ընդամենը քաղցկեղի սիմպտոմներ են. սիմպտոմները չեղարկել փորձելիս մարդ իրավունք չունի մոռանալ բուն հիվանդության մասին Պոլսահայ պատգամավորն արձագանքել է հայկական գերեզմանոցի վրա կառուցված զբոսայգու թեմային Աղոթում եմ սպանված հայ հոգեւորականի համար. Հռոմի պապ Բոլոր «Իմքայլականները» պետք է տեղափոխվեն Նոր Կյանք գյուղ, քանի որ էս 1.5 տարի ա կոնկրետ նոր կյանք ա սկսվել իրենց մոտ, ի պահ հանձնված Rolex-ը վկա Նիկոլ Փաշինյանին կատարելապես հակացուցված է արտահայտվել կամ բանակցություններ վարել անգլերենով. Տեսանյութ Ուսանողնե՞րը ժողովուրդ չեն Սիսակ Գաբրիելյանն իր հայտարարությամբ, ըստ էությամբ, փչացրեց «երաշխավորագիր» կոչվող էս էժան բեմականացումը Սա թող լինի Ձեզ նվեր Ադրբեջանի կողմից. ադրբեջանցին՝ Փաշինյանին. Տեսանյութ Բանակցային սեղանին նոր փաստաթուղթ է, բայց... Տեսանյութ Էմանուել Մակրոնի հետ երկկողմ հանդիպում ենք անցկացնում. Փաշինյանը. տեսանյութ Եթե այդքան վստահ եք, ինչո՞ւ եք այդչափ վախենում Պատգամավորն ըստ հայտարարագրի մեքենա չունի, բայց իրավապահներին հայտնել է, որ իր մեքենայից գողություն են արել Աննա Դանիբեկյանի ինքնաբացարկի միջնորդությունը մերժվեց. Տեսանյութ Ահա և վերջ, երեկ հանձնեցի աշխատանքից ազատման դիմումը. Աբրահամ Գասպարյան 2019-ին ճանապարհաշինության ծրագրերի խախտումներին առնչվող 12 քրեական գործ է հարուցվել Սա իշխանության կողմից իր դեմքը փրկելու փորձ է, որը անցյալը չի կարող փոխել Փաշինյանը ելույթ է ունենում Փարիզի խաղաղության համաժողովի վարպետաց դասին. Տեսանյութ Ուրախ եմ, որ Արսեն Բաբայանը անձնական երաշխավորությամբ ազատ արձակվեց Ստեփանակերտի «Բարդակ» փաբում մերժել են Արարատ Միրզոյանին և իր կնոջը Արծվանիկի պոչամբարի շահագործումը հինգ տարուց կավարտվի. կլինի նոր պոչամբար. Տեսանյութ Բրդբրդոց,գոռգոռոց. իշխանական պատգամավորները ԱԺ-ում հաշիվնե՞ր էին մաքրում. Տեսանյութ Ռուս-թուրքական մերձեցում կամ Ադրբեջանի «one way ticket» դեպի ԵԱՏՄ և ՀԱՊԿ Պոպուլիստ նացիոնալ-սոցալիստները հրաշքներ էին խոստանում, բայց ավերակների վերածեցին թե՛ Գերմանիան, և թե՛ ողջ Եվրոպան Աբրահամ Գասպարյանը դուրս է եկել Հանրային հեռուստաընկերությունից Արցախում տղամարդը ձիով պայթել է հակահետևակային ականի վրա Ռոբերտ Քոչարյանին էլ է հետաքրքիր, քեզ ուր է 4 միլիարդը. Մենուա Հարությունյան. Տեսանյութ Երեւանում թալանել են ԱԺ «Իմ քայլի» պատգամավորին. նրա մեքենայից գողացել են մի քանի հազար դոլարանոց «Ռոլեքս» ժամացույցը «Ինչքան քիչ խոսեն, այնքան լավ». Հայկ Սարգսյանը՝ միասեռականների կողմից երեխա որդեգրելու նախագծի մասին Նաիրա Զոհրաբյանը «տղամարդկության» հարց բարձրացրեց ԱԺ-ում. Տեսանյութ Ինձ մի օր դրա համար դատելու են. Սասուն Միքայելյան. Տեսանյութ Դիվանագիտություն, միջազգային պոպուլիզմ և անպատասխանատվություն Արսեն Բաբայանն ազատ արձակվեց Բողոքի ակցիա դատարանի դիմաց՝ ի աջակցություն Ռոբերտ Քոչարյանի․Տեսանյութ Փաստաթղթերն արդեն բանակցային սեղանին են. Մամեդյարովը՝ ԼՂ հակամարտության բանակցությունների մասին Հենց Հաթերքից ձախ ես թեքվում, Կովկա՞սն է Ռոբերտ Քոչարյանի մասին «Ազատության» ռեպորտաժը միակողմանի է․ Մեդիա պաշտպան Հարցում եմ հղել Գերմանիայի հոգեբուժական մի շարք կլինիկաներ․ նշել եմ կոնկրետ կլինիկական ախտանիշներ, որոնք առկա են Նիկոլ Փաշինյանի մոտ ԱԺ-ում մենք ունենք ինքնակոչ պատգամավոր, որին չի ընտրել ժողովուրդը Թուրքիայում հայկական և ասորական գերեզմանոցների տեղում ազգային այգի և հարսանյաց սրահ է կառուցվել Ինչո՞ւ են «դրսի» դաշնակցականները հանդիպելու Փաշինյանին Լույս չի լինելու Մել Դալուզյանին զրկել է բոլոր մեդալներից, հուշամեդալներից, չեղյալ է համարել նրա բոլոր հաղթանակներն ու կոչումները Մեր երկրում չպետք է լինի խոսակցություն՝ պե՞տք է արդյոք ռուսական ռազմաբազան, թե ոչ․ Վիկտոր Սողոմոնյան. Տեսանյութ Ազգային ժողովում թեժ է. Արարատ Միրզոյանը պատրաստվում է ձայնից զրկել Գևորգ Պետրոսյանին. Տեսանյութ Արայիկ Հարությունյանի հրաժարականը պահանջող ԵՊՀ ուսանողները երթով շարժվում են այլ բուհեր. Ուղիղ Հայազգի մարզիկը դարձել է սամբոյի Աշխարհի չեմպիոններից ամենաերիտասարդը

Չկայացած կուսակցություններ, չինքնորոշված քաղաքացիական հասարակություն. մաս 2-րդ

Հոդվածի 1-ին մասն՝ այստեղ

Չինքնորոշված քաղաքացիական հասարակություն

Քաղաքացիական հասարակություն հասկացությունն երկու ընկալում ունի.

  • Առաջին` իշխանությունից անկախ հասարակական տարբեր միավորումներ՝ մասնագիտական, արհեստակցական, կրոնական, ըստ հետաքրքրությունների և այլն, որոնք ունեն խմբային շահեր և կարող են իրենց շահերը հետապնդել տարբեր եղանակներով,
  • Երկրորդ՝ մարդու իրավունքները հետապնդող կազմակերպություններ, որոնք հիմնականում զբաղվում են իրավապաշտպանությամբ:

Առաջին տարբերակը գոյություն ուներ անգամ Սովետական Միությունում (պետության վերահսկողության ներքո) և մինչ այժմ կան այդ տարիներից ժառանգված կազմակերպություններ՝ գրողների, նկարիչների, կոմպոզիտորների և այլ միություններ: Չնայած նրան, որ նման կազմակերպությունները, ֆորմալ առումով, մինչ այժմ գոյություն ունեն, սակայն հանրային կյանքում որևէ ազդեցություն չունեն, անգամ իրենց շահերի լոբինգը չեն կարողանում իրականացնել (իրականում չեն էլ փորձում): Կայացած են այն հասարակությունները, որտեղ նման անկախ կազմակերպությունները հանդիսանում են քաղաքացիական հասարակության հիմքը՝ դառնալով իրական ժողովրդավարական համակարգերի առանցքը: Ցավոք, մեր հասարակությունն այդպիսին չէ:

Երկրորդ տարբերակի քաղաքացիական հասարակությունն սկսեց ձևավորվել Սովետական Միության անկումից հետո (եթե չհաշվենք այն ժամանակվա դիսիդենտական շարժումները, որոնք գաղափարականացված էին ու հատապնդվում էին պետության կողմից): Մենք կկենտրոնանանք երկրորդ տարբերակի վրա, որը ներկայացված է ՀԿ-ների և ոչ ֆորմալ քաղաքացիական տարբեր նախաձենությունների տեսքով:

ՀԿ-ներն, այս կամ այն չափով, կայացել են տարբեր միջազգային կազմակերպությունների աջակցության շնորհիվ: Դա հիմնադրամներից ֆինանսական և գաղափարախոսական կախվածություն է ենթադրում։ Համենայնդեպս աջակցությունը ստացվում է արտերկրում կայացրած օրակարգերի հիման վրա: Օրակարգերի կենտրոնում են մարդու իրավունքները, քաղաքացիական հասարակության կայացումը, իրավական նախաձեռնություններ, ինստիտուցիոնալ կայացում և այլն:

Միջազգային իրավունքում հասարակական կազմակերպությունները (NGO-Non-governmental organizations) բնորոշվում են որպես ոչ կառավարական, որով շեշտվում է նրանց անկախ լինելու հանգամանքը։ Բնականաբար, այդ կազմակերպությունները կարող են տարբեր առաքելություններ ունենալ և մասնագիտանալ տարբեր ոլորտներում, սակայն «ոչ կառավարական» արտահայտությունը նրանց հիմնական էությունն է։

Անկախությունը հանրային ազդեցության համար պարտադիր պայման է, հակառակ դեպքում գործ ունենք գոնգոների (Government-organized non-governmental organization), բառացի՝ կառավարական (կամ ավելի դիպուկ՝ կառավարելի) հասարակական կազմակերպությունների հետ, ինչը նման կազմակերպությունների համար ծանրագույն մեղադրանք և վիրավորանք է։

Մինչ 2018 թվականը իրավիճակը հասկանալի էր, քաղաքացիական հասարակությունը պայքարում էր իշխանության դեմ՝ հանուն բարձր արժեքների, ինչն ընկալելի էր հասարակության մեծամասնության համար: «Ատելի» իշխանությունների դեմ պայքարում՝ հանուն մարդու իրավունքների, արդյունավետ պարտնյորներ էին հանդիսանում միջազգային կառույցները՝ դա էր հիմնական ընկալումը և հանրության լայն շերտերը նման տեսակետը կիսում էին։

2018-ին Հայաստանում տեղի ունեցած իշխանափոխությունը խառնեց իրերի դասավորվածությունը և գործող քաղաքացիական հասարակությանը նոր մարտահրավերների առջև կանգնեցրեց։ 2018-ից քաղաքացիական հասարակությունը հայտնվել է երկիմաստ վիճակում, քանի որ մի քանի տասնյակ քաղաքացիական ակտիվիստներ հայտնվեցին խորհրդարանում, իսկ հիմնական ՀԿ-ները սատարեցին նոր իշխանություններին։

2018-ի իշխանափոխությունից հետո իրավիճակը փոխվում է՝ «անկախները» հայտնվում են իշխանության կողքին և իրենց առաքելություններն իրականացնելու համար սկսում են համագործակցել կառավարության և խորհրդարանում հայտնված նախկին գործընկերների հետ։ ՀԿ-ների մի զգալի հատվածը դարձել է իշխանության պրոպագանդայի ավանգարդը։ Այս իրավիճակը շատ լուրջ խնդիրներ է առաջացնում, որի հետևանքով, ժամանակի ընթացքում, այդ կազմակերպությունները հայտնվել են ճգնաժամի առջև, ինչը հանրային գիտակցության մեջ «քաղաքացիական հասարակություն» ասվածը վարկաբեկում է։

Այս ճանապարհով են անցել Վրաստանը և Ուկրաինան: Վրացի և Վրաստանում երկար տարիներ աշխատած փորձագետները շատ բնորոշ փաստեր են ներկայացնում Սահակաշվիլիի իշխանության տարիներից։ Երբ Սահակաշվիլին եկավ իշխանության, նրա հանրային վարկանիշը 90%-ից բարձր էր։ «Միշիկոն» ազգային հերոս էր, որը սպանել էր «վիշապին»՝ կոռումպացված իշխանությանը։ Վրացական ՀԿ-ների ակտիվիստները և անկախ լրատվամիջոցների ղեկավարները դարձան իշխանական չինովնիկներ և պետական պրոպագանդայի հենասյուներ։ Սահակաշվիլիի իշխանությանը քննդատողների պակաս կար։ Հետագայում, երբ վրացական հեղափոխության հիմնական ֆինանսավորողներից մեկը՝ Իվանիշվիլին, հանրության մեջ տարածեց բանտերում տեղի ունեցող խոշտանգումների տեսաերիզները, վրաց հասարակությունը շոկի մեջ էր հայտնվել։ Դա Սահակաշվիլիի՝ քննադատությունից վեր լինելու արդյունքն էր։

Մյուս կարևոր գործոնը ՀԿ-ների ֆինանսավորման քաղաքականությունն էր, որը հիմնականում կատարվում էր տարբեր հիմնադրամների միջոցով։ Հիմնադրամների քաղաքականությունը հստակ էր՝ իշխանության է եկել արևմտյան արժեքները կրող կառավարություն, որին պետք է աջակցել, դա բնական և հասկանալի ցանկություն է։ Բնականաբար, ֆինանսավորումը հաճախ կատարվում էր կառավարության հետ խորհրդակցելով, որպեսզի օժանդակեն կարևորագույն ռեֆորմների իրականացմանը’ մարդու իրավունքների պաշտպանության և քաղաքացիական հասարակության կայացմանը և ցույց տան իրենց լոյալությունը նոր իշխանությանը։ Երբ իշխանությունը «հակաժողովրդական» էր, հիմնադրամները ֆինանսավորում էին «ռեժիմի» դեմ պայքարողներին՝ հանուն ժողովրդավարական արժեքների, սակայն այս դեպքում իշխանությունը դառնում է գործընկեր։

Մյուս, ոչ պակաս կարևոր գործոնը ֆինանսավորման խնդիրն է։ Ոչ ժողովրդավարական ռեժիմների պայմաններում, երբ քաղաքացիական հասարակության անդամները ֆինանսական բլոկադայի մեջ են հայտնվում, հիմնադրամների ֆինանսավորումը թույլ էր տալիս այդ անձանց լուծել իրենց կենսական խնդիրները անկախ դիրքորոշումը պահպանելու համար: Հեղափոխություններից հետո այդ «հովանոցն» այլևս չի գործում՝ հիմնադրամները դարձել են իշխանության պարտնյորները, ինչի հետևանքով քաղաքացիական հասարակությունը դառնում է ձեռնասուն և կորցնում իր ազդեցությունը՝ անկախ լինելն արդեն հարգի չի։

Վրացական և ուկրաինական փորձը ցույց է տալիս, որ ցանկացած իշխանություն ժամանակի ընթացքում վարկաբեկվում է, առավել ևս, երբ չի զգում իր ետևից շնչող քաղաքական ընդդիմության տաք շունչը։ Կայուն ժողովրդավարական երկրներ են դառնում այն երկրները, որտեղ և իշխանությունն է կրում ժողովրդավարական արժեքները, և հիմնական ընդդիմությունը։ Այլապես, «վարկաբեկված» ժողովրդավարական իշխանությանը հետագայում գալիս է փոխարինելու ոչ ժողովրդավարական քաղաքական կազմակերպությունը։

Նոր կարգավիճակում քաղաքացիական հասարակությունը կարող է իշխանության գործընկերը դառնալ շրջադարձային փոփոխություններ իրականացնելու հարցում՝ այնպիսի փոփոխություններ, որոնք անկյունաքարային են մարդու իրավունքների եւ ժողովրդավարական բարեփոխումների համար: Սակայն իշխանության կողմից նման բարեփոխումներ հստակորեն հայտարարված չեն, ճիշտ հակառակը՝ գործող իշխանությունը հրաժարվել է մի շարք «հեղափոխական» խոստումներից՝ իշխանությունների հավասակշռության հաստատում, օրենքի իշխանության կայացում, անկախ դատական համակարգի ձևավորում։ Իրականում ճիշտ հակառակն է կատարվում, եթե պաշտոնական դեմագոգիան մի կողմ դնենք։

Այսօրվա քաղաքացիական հասարակության մի ստվար զանգված կարելի է բնութագրել հետևյալ կերպ․

  • Իրավախախտումների նկատմամբ երկակի ստանդարտների դրսևորում։ Մասնավորապես, երբ ԱԱԾ տնօրենը, ՀՔԾ պետը և վարչապետը մասնակից են դատավորների հանդեպ ճնշումներին (ցանկալի վճիռներ ստանալու համար), իրավապաշտպանները դրան ըմբռնումով են վերաբերվում կամ երբ պաշարվում են դատարանները, լռություն են պահպանում (հատուկենտ դեպքերում համեստորեն անհամաձայնություն են հայտնում)։ Խոսքի իրավունքի պաշտպանները հրապարակայնորեն ատելության քարոզ են անում և հայհոյանքներով ու սպառնալիքներով են տեսակետ հայտնում, ակնհայտ քաղաքական հետապնդումները ողջունվում են, կասկածելի մեղադրանքների ժամանակ անհամաչափ կալանքներ են կիրառվում և այլն։ Այսինքն դրսևորում են քաղաքական կողմին բնորոշ պահելակերպ։
  • ՀԿ-ները այդպես էլ չկարողացան (հիմնականում) սեփական օրակարգ ձևավորել։ Քաղաքական նոր իրավիճակում, երբ սեփական անդամներով ներկայացված են իշխանության մեջ, չեն կարողնաում օրախնդիր օրակարգեր ներկայացնել՝ աշխատելով հին եղանակներով։ Հայտնի իրավական փաստ է, որ մարդու իրավունքները խախտում է իշխանությունը և աֆիլացվելով գործող իշխանության հետ, պարզ չէ արդեն, թե ումից են պաշտպանում մարդու իրավունքները։ Այսինքն կորցնելով անկախ լինելու կարգավիճակը՝ քաղաքացիական հասարակության մի ստվար զանգված հայտնվել է երկիմաստ և անբնական վիճակում, ինչի արդյուքով արդեն վարկաբեկվում են «քաղաքացիական հասարակություն» և «իրավապաշտպան» հասկացությունները։
  • Մյուս խնդիրն արդեն քաղաքական կամ, ավելի ճիշտ, աշխարհքաղաքական հարթությունում է գտնվում։ Քաղաքացիական հասարակության այն հատվածը, որը զբաղվում է իրավապաշտպան գործունեությամբ, չի կարող հանդես գալ աշխարհքաղաքական նախասիրություններով։ Իրապաշտպանության խնդիրը իրավունքների պաշտպանությունն է (կներեք տաֆտալոգիայի համար), այսինքն, պաշտպանվում են ցանկացած մարդու իրավունքները, անկախ իրենց քաղաքական ու մշակութաբանական կամ այլ տիպի հայացքներից (թեկուզ լինեն մարքսիստ, տրոցկիստ, նժդեհական, արևպաշտ, լուսնապաշտ, վեգան և այլն)։ Քաղաքական կամ աշխարհքաղաքական հակումները կասկածի տակ են դնում չեզոքության սկզբունքը։

Այս ցուցակը կարելի է երկար շարունակել։ Անկախ նրանից՝ մենք այդ երևույթների մասին խոսում ենք, թե ոչ, միևնույն է, կյանքն իր գործը կատարում է, և հանրությունը մի օր իր վերաբերմունքը «քաղաքացիական հասարակության» նման դրսևորումների հանդեպ ցուցադրելու է։

Հոդվածի հաջորդ մասում կքննարկենք չկայացած կուսակցությունների հարցը։

Շարունակելի․․․

Ստեփան Դանիելյան

Politeconomy.org

Websiite by Sargssyan