Հայերն ու ուդիները

ՈՒԴԻՆԵՐԸ ԵՎ ՀԱՅԵՐԸ

 

Այն լուրը, որ Ադրբեջանը Դադիվանքում սպասավոր է նշանակել ուդի հոգևորականի, դժգոհություն է առաջացրել հայ հանրության շրջանում։ Վրդովմունքը միանգամայն արդարացի է, սակայն պետք է հասկանալ նաև այդ քայլի պատմաքաղաքական իմաստը։

Դեռ խորհրդային տարիներից ադրբեջանցիներն իրենց «բնիկ» և «վաղնջական» լինելը փորձում են հիմնավորել նրանով, թե իրենք իբր Աղվանք հնագույն պետության հետնորդներն ու ժառանգներն են։ Եվ քանի որ ուդիները, լինելով քրիստոնյա ժողովուրդ, պատմագիտական որոշ շրջանակներում համարվում են աղվանների հետնորդներ, նրանց խելամիտ է թվում ադրբեջանացած ուդիների միջոցով տեր կանգնել հայկական եկեղեցական ժառանգությանը՝ այն ներկայացնելով որպես աղվանական-ադրբեջանական։

 

Սա մի պարզունակ և հնացած հնարանք է։ Ժամանակին նրանք աղվանական-ադրբեջանական էին համարում նաև տարածքի հայ գրականությունը՝ Մովսես Կաղանկատվացու, Դավթակ Քերթողի, Մխիթար Գոշի, Կիրակոս Գանձակեցու գործերը։

Նշանավոր աղվանագետ Ասատուր Մնացականյանը, հենվելով նաև ուրիշ գիտնականների կարծիքների վրա, իր «Աղվանից աշխարհի գրականության հարցերի շուրջը» (Երևան, 1966) աշխատության մեջ հերքում է ուդիների աղվանական ծագումը և գտնում, որ նրանք ազգաբանորեն ավելի մոտ են կանգնած հայերին։ Պերճախոս է, որ այդ կարծիքն է հայտնել նաև 19-րդ դարի սկզբի ադրբեջանցի գիտնական և գրող Ա. Բակիխանովը. «ՈՒդիները Հայաստանի հին բնակիչների մնացուկներից են, որոնք հետզհետե հասել են Շաքի, Շիրվան, Ղուբա և այլն»։

 

Մեջբերելով այս կարծիքը՝ Մնացականյանն իր կողմից ավելացնում է. «Ահա այն վաղ ժամանակներում, երբ Հայկական բարձրավանդակում տարբեր էթնիկական միավորների վերաձուլմամբ, կազմավորվում և հզորանում է հայ ժողովուրդը, իրենց բնաշխարհում հայացման պրոցեսի մեջ են մտնում նաև ուտիները՝ թերևս որպես արյունակից ցեղեր»։

 

Չմոռանանք, որ ազգությամբ ուդի էին նաև նոր ժամանակների մի շարք հայ նշանավոր գործիչներ՝ գեներալ Մովսես Սիլիկյանը, հայ ֆիդայական շարժման առաջամարտիկ Սարգիս Կուկունյանը և ուրիշներ։