Ճարտարապետը ազատ չէ, կաշկանդված է, կորցրել է ազատ ստեղծագործելու հնարավորությունը. Հրաչ Պողոսյան

Նոր ժամանակների ճարտարապետության որակի անկման պատճառները, կարծում եմ շատերին մտածելու առիթ են տալիս: Այն որ ճարտարապետության, կամ ավելի ճիշտ՝ նախագծերի որակը անհանդուրժելի ցածր է տեսանելի է ոչ միայն մասնագետների համար: Մինչդեռ ճարտարապետին Արարիչը պատգամել է շարունակել իր ստեղծարար գործը, այն է՝ ստեղծել բարեկեցիկ, ապահով ու գեղեցիկ միջավայր: Ավա՜ղ, տպավորություն է ստեղծվում, որ ճարտարապետության՝ դարերից ժառանգած հստակ ու հասկանալի ճանապարհը ծածկվել է մառախուղով ու հիմա ճարտարապետները խարխափում են՝ չտեսնելով ճանապարհի եզրերը:

Ճարտարապետության մակարդակի անկման պատճառները տարաբնույթ են ու բազմաթիվ: Դրանցից մեկը՝ ամենակարևորն ու ինձ համար տեսանելին այն է, որ ճարտարապետն ազատ չէ, կաշկանդված է, կորցրել է ազատ ստեղծագործելու հնարավորությունը:
Բացատրեմ միտքս:

Խորհրդային տարիներին աշխատած ճարտարապետները կհաստատեն, որ մենք իսկապես ազատ էինք որպես ստեղծագործողներ: Թվում է տարօրինակ է՝ խորհրդային տարիներ ու ազատ ստեղծագործողներ: Սակայն այդպես էր: Խոշոր նախագծային ինստիտուտներում ստանում էինք մեր ոչ մեծ, բայց բավարար աշխատավարձը, բնավ մտահոգված չէինք նախագծերի արժեքով, իսկ նախագծային առաջադրանքները սահմանափակված էին գործող օրենքներով ու նորմատիվներով: Դժվարը անհատական նախագծի թույլատվություն ստանալն եր: Կոմպոզիցիայի ու ձևաստեղծման խնդիրները մնում էին ճարտարապետի տաղանդին ու աշխատասիրությանը: Ճարտարապետները մրցում էին մեկը մյուսի հետ, մյուս նախագծային ինստիտուտի հետ: Մեր անձնական բարեկեցությունը կախված էր մեր նախագծերի որակից, այլ ոչ թե՝ պատվիրատուի քմահաճույքից:

Այսօր ճարտարապետն ամուր կապանքների մեջ է, ամբողջովին ստիպված է ենթարկվել պատվիրատուի՝ հաճախ՝ ոչ բավարար ճաշակին, նրա պատկերացումներին՝ կառույցի մասին: Այն ճարտարապետները, ովքեր դիմադրում ու փորձում են համոզել պատվիրատուին, հաճախ կորցնում էն պատվերը, իսկ դրա հետևանքները կործանարար են լինում անհատ ստեղծագործողի համար: Ես մի մեծահարուստ բարերարի փորձում էի բացատրել, որ մեծ գումարի համար, որ նա ներդնում է, մեծապես շնորհակալ ենք, բայց քաղաքի բախտը թող մենք որոշենք: Պատվերը կորցրեցի: Նա գտավ ավելի հանդուրժող ճարտարապետ: Շատ հաճախ ճարտարապետը պատվերը ստանալու համար ստիպված է լինում համաձայնվել ցածր գնով նախագծելու: Իսկ պատվիրատուները՝ վստահ լինելով, որ իրենք ճարտարապետից լավ գիտեն, թե ինչ են ուզում կառուցել, պատվերը տալիս են նորաթուխ, անփորձ ճարտարապետի՝ որպես հասարակ գծագրողի, որը պատրաստ է ամենացածր գնով նախագծել, պատվերը ձեռք գցելու համար:

Արդյունքը այն է, ինչ տեսնում ենք:

Բարձրարվեստ ստեղծագործություն հնարավոր է ստեղծել միայն ազատ, անկաշկանդ միջավայրում: Իսկ տաղանդավոր ճարտարապետներ կան:

ՈՒրեմն ի՞նչ անել:

Կամ՝ համաձայնել իրավիճակի հետ ու սպասել, որ մի օր ինչ -որ բան կփոխվի, կամ էլ՝ մտածել կտրուկ բարեփոխումների մասին:
Իսկ բարեփոխումներն անհրաժեշտ են ինչպես վարչական, այնպես էլ՝ գործնական փոխհարաբերություններում: Սկսած հողահատկացումներից, նախագծերի համաձայնեցման խայտառակ վիճակից, նախագծերի լայն քննարկումներից և էլի շատ բաներից:

Կարելի է երազել, թե՝ հնարավոր է ստեղծել նոր, Հայաստանյան Վերածնունդ, որտեղ առաջնայինը՝ արվեստը, գիտությունը, ճարտարապետությունն են, որոնց բարձր մակարդակով պայմանավորվում է երկրի զարգացումը:

Բայց դա մի ուրիշ պատմություն է:

Ճարտարապետ Հրաչ Պողոսյանի ֆեյսբուքյան էջից