ԱՄՆ-ում քննարկվում է 6 սցենար Իրանի վերաբերյալ
«Ապագայի լաբորատորիայի» տնօրեն և Վաշինգտոնի Ռազմավարական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոնի (CSIS) Պաշտպանության և անվտանգության քաղաքականության դեպարտամենտի ավագ գիտաշխատող Բենջամին Ջենսենը նշում է Իրանի դեմ ԱՄՆ հետագա գործողությունների վեց հնարավոր սցենարների մասին։
Առաջին սցենարը հարկադրական դիվանագիտությունն է:
Ջենսենի խոսքով՝ ամենազգուշավոր տարբերակը բանակցությունների շարունակությունն է՝ Մերձավոր Արևելքում ամերիկյան ռազմական ներկայության հետագա աճի ֆոնին։ Վաշինգտոնը կարող է տարածաշրջան ուղարկել լրացուցիչ ավիակիր հարվածային խումբ, ավելացնել տանկերների թիվը և ուժեղացնել տեղեկատվական և հոգեբանական ճնշումը Իրանի ղեկավարության վրա։
Ծրագրի նպատակն է Թեհրանին ցույց տալ փոխզիջումից հրաժարվելու հնարավոր հետևանքները՝ միաժամանակ որոշակի առավելություններ առաջարկելով համաձայնության հասնելու դեպքում։
Սակայն Ջենսենը զգուշացնում է, որ նման ռազմավարությունը կարող է հանդիպել Իսրայելի դիմադրությանը, որի ռազմական ծրագրերը, հավանաբար, պահանջում են ավելի վճռական գործողություններ։
Ավելին, ուղղակի հարվածների բացակայությունը Թեհրանի կողմից կարող է ընկալվել որպես Վաշինգտոնի տատանումների ապացույց։ Իրանն արդեն փորձարկել է ամերիկյան շրջափակումը՝ առանձին հարձակումներ իրականացնելով առևտրային նավերի վրա և սպառնալով տարածաշրջանային ենթակառուցվածքներին։
Երկրորդ սցենարը ռազմական թիրախներին սահմանափակ հարվածներ են։
Նման գործողությունը կցուցադրի Միացյալ Նահանգների ռազմական գերազանցությունը, կթուլացնի Թեհրանի որոշ պաշտպանական կարողություններ և կստեղծի ավելի բարենպաստ միջավայր հետագա գործողությունների համար։
Ջենսենը օրինակ է բերում 2024 թվականի ապրիլին Իսրայելի կողմից Սպահանի միջուկային օբյեկտը պաշտպանող S-300 ռադարային համակարգին հասցված հարվածը։ Այնուամենայնիվ, նման մարտավարության արդյունավետությունը կախված կլինի Իրանի ղեկավարության արձագանքից։
Եթե Թեհրանը պատասխանի զանգվածային հարվածներով, սահմանափակ գործողությունը կարող է կորցնել իր սկզբնական նպատակը և հրահրել ավելի լայն հակամարտություն: Փորձագետի կարծիքով՝ նման դեպքում ԱՄՆ դիվանագիտական դիրքերը ամրապնդելուն ուղղված ռազմական ցուցադրությունը կարող է հակառակ արդյունք տալ:
Երրորդ սցենարը միջուկային օբյեկտներին նոր հարվածներ են:
Ի տարբերություն նախորդ սցենարի, Վաշինգտոնը կարող է կենտրոնանալ ոչ թե հակաօդային պաշտպանության միջոցների, այլ՝ Իրանի միջուկային ներուժի զարգացման համար կարևորագույն օբյեկտների վրա։
Փորձագետը կարծում է, որ նոր հարվածները կարող են լրջորեն բարդացնել Իրանի միջուկային ծրագրի իրականացումը և փոխել Թեհրանի բանակցային հաշվարկը։
Այնուամենայնիվ, նա ուշադրություն է հրավիրում հակաարդյունավետ ազդեցության վտանգի վրա։ Ռազմական ճնշումը կարող է համոզել Իրանի ղեկավարությանը, որ միջուկային ներուժի վերականգնումը կարևոր է անվտանգության ապահովման և ինքնիշխանության պահպանման համար։ Հետևաբար, նույնիսկ հաջող գործողությունը չի երաշխավորում Վաշինգտոնի երկարաժամկետ քաղաքական նպատակների իրականացումը։
Չորրորդ սցենարն ամերիկյան հատուկ նշանակության ուժերի լայնածավալ գործողությունն է։
Ջենսենը ավելի ռիսկային տարբերակ է համարում հարստացված ուրանի պաշարները բռնագրավելու համար հատուկ նշանակության ուժերի լայնածավալ գործողությունը։ Նրա գնահատմամբ՝ միջուկային նյութերի բռնագրավումը կարող է զգալիորեն սահմանափակել Թեհրանի կարողություններն արագորեն միջուկային զենք մշակելու և Իրանի ղեկավարությանը ստիպել վերանայել իր բանակցային դիրքորոշումը։
Վերլուծաբանը զուգահեռներ է անցկացնում Վենեսուելայի նախագահ Նիկոլաս Մադուրոյին գերի վերցնելու ամերիկյան գործողության միջև։
Սակայն Իրանի դեպքում առաջադրանքի մասշտաբներն զգալիորեն ավելի մեծ կլինեն։ Հարստացված ուրանի ենթադրյալ պահեստավորման վայրերը գտնվում են ստորգետնյա համալիրների ցանցում։ Գործողությունն իրականացնելու համար ԱՄՆ զինված ուժերին անհրաժեշտ կլինեն մեծ թվով հատուկ նշանակության ուժեր, անվտանգության համար կանոնավոր բանակային ստորաբաժանումներ և մշտական օդային աջակցություն։
Ջենսենը գնահատում է, որ նման առաքելությունը կարող է տևել մի քանի օր։
Միաժամանակ, իրանական կողմը ժամանակ կունենա հակադարձ գործողություն կազմակերպելու համար։ Փորձագետը նույնիսկ չի բացառում Թեհրանի կողմից սեփական օբյեկտների դեմ բալիստիկ հրթիռներ կիրառելու հնարավորությունը, եթե այնտեղ ներկա լինեն ամերիկյան զինվորականներ, որոնք կփորձեն դուրս բերել միջուկային նյութերը։
Նման դեպքում անձնակազմի և ամբողջ գործողության համար ռիսկերը չափազանց բարձր կլինեն, նշում է փորձագետը։
Հինգերորդ սցենարը ծովային հաղորդակցությունների նկատմամբ վերահսկողության հաստատումն է:
Ջենսենը նշում է, որ այս նպատակին հասնելու համար ամերիկյան ուժերը պետք է ոչ միայն ճնշեն Իրանի հակաօդային պաշտպանությունը, այլև հարվածեն բալիստիկ հրթիռների կայաններին, հակաօդային հրթիռային համակարգերին, անօդաչու թռչող սարքերին և արագ հարձակման նավակներին։ Նպատակի հայտնաբերումը հատկապես դժվար է։ Իրանը տարիներ շարունակ մշակել է զենքը բնակեցված տարածքներում և դժվարամատչելի տարածքներում թաքցնելու համակարգ։
Փորձագետի խոսքով՝ նման արշավը կպահանջի զգալի ժամանակ և մեծ քանակությամբ զինամթերք, որոնց պաշարները ԱՄՆ զինված ուժերի կողմից արդեն նվազում են։ Ավելին, երկարատև ռազմական գործողությունները կարող են հանգեցնել նավթի համաշխարհային գների բարձրացման, նավագնացության ապահովագրության ծախսերի աճի և Վաշինգտոնի վրա դիվանագիտական ճնշման աճի։
Վեցերորդ սցենար. հարվածներ, որոնք սպառնում են իրանական ռեժիմի գոյությանը:
Ջենսենը կարծում է, որ ամենից արմատական տարբերակը Թեհրանի ներկայիս ռեժիմին սպառնացող ամերիկյան ռազմական արշավի ընդլայնումն է։ Այս դեպքում Վաշինգտոնը կարող է հույս ունենալ, որ Իրանի ղեկավարության մտահոգությունները սեփական քաղաքական ապագայի վերաբերյալ կստիպեն նրան գնալ հիմնարար զիջումների կամ կհանգեցնեն ռեժիմի փլուզմանը։
Փորձագետը որպես պատմական զուգահեռ է բերում ՆԱՏՕ-ի գործողությունը Հարավսլավիայի դեմ, երբ օդային հարվածները համակցվում էին քաղաքական և ռազմական ճնշման այլ գործիքների հետ։

Այնուամենայնիվ, նրա կարծիքով, Իրանում իրավիճակը զգալիորեն ավելի բարդ է։
Նման ռազմավարության իրականացումը, հավանաբար, կպահանջի լայնածավալ գաղտնի գործողություններ, հատուկ նշանակության ուժերի տեղակայում և համագործակցություն ներքին ընդդիմության և անջատողական ուժերի հետ։
Ակնկալվում է, որ կառավարական և ռազմական կառույցների վրա հարձակումները կարող են ուղեկցվել բողոքի շարժումը խթանելու և երկրի ներսում զինված խմբավորումներ ձևավորելու փորձերով։ Այնուամենայնիվ, Ջենսենը զգուշացնում է, որ նման ուժերի պատրաստումը պահանջում է ժամանակ, ռեսուրսներ և անհրաժեշտ ենթակառուցվածքներ։
Հիմնական ռիսկն այն է, որ Իրանի ղեկավարությունը կարող է պահպանել երկրի նկատմամբ վերահսկողությունը նույնիսկ երկարատև օդային արշավանքից հետո։ Այդ դեպքում Միացյալ Նահանգները կկանգնեն այն հարցի առջև, թե արդյոք անհրաժեշտ է ցամաքային գործողություն։ Փորձագետը նշում է, որ Իրանի տարածքը 151 անգամ մեծ է Կոսովոյից, երկրի բնակչությունը գերազանցում է 90 միլիոնը, իսկ զինված ուժերը ունեն զգալի կարողություններ։
Հետևաբար, ռազմական միջոցներով քաղաքական փոփոխությունների հասնելու փորձը կարող է հանգեցնել երկարատև պատերազմի, որը ժողովրդականություն չի վայելի ինչպես ամերիկացի քաղաքացիների շրջանում, այնպես էլ՝ Միացյալ Նահանգներից դուրս։
Ի՞նչ ընտրություն ունի Վաշինգտոնը
Եզրափակելով՝ Ջենսենը նշում է, որ ռազմական գործողությունների և դիվանագիտական բանակցությունների միաժամանակյա անցկացումը համաշխարհային պատմության մեջ բազմիցս տեղի է ունեցել։ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև ներկայիս դիմակայությունը բացառություն չէ։
Նրա գնահատմամբ՝ ամենաքիչ ռիսկային ուղին տնտեսական և ռազմական ճնշումը շարունակելն է՝ առանց անմիջապես լայնածավալ հարձակողական գործողություն սկսելու։
Սակայն այս մոտեցումը չի երաշխավորում հաջողություն։
Այսպիսով, ինչպես ենթադրում է Ջենսենի վերլուծությունը, Թրամփի վարչակազմի համար հիմնական մարտահրավերը ոչ այնքան կոնկրետ ռազմական թիրախների ընտրությունն է, որքան այն քաղաքական արդյունքի սահմանումը, որին Վաշինգտոնը հույս ունի հասնել։
Փորձագետն ընդգծում է քննարկվող տարբերակների համապարփակ քննարկման անհրաժեշտությունը, այդ թվում՝ Կոնգրեսի և ամերիկյան հասարակության մասնակցությամբ, քանի որ ցանկացած որոշում կարող է հեռահար հետևանքներ ունենալ Միացյալ Նահանգների, Մերձավոր Արևելքի և միջազգային անվտանգության համար։
Պետք է նշել, որ ոչ միայն Ջենսենը, այլև ամերիկյան փորձագետների ճնշող մեծամասնությունը համոզված են, որ Թրամփի վերջին քայլերից հետո, ամերիկյան ապագա գործողությունների հնարավոր սցաներներն արդեն ունեն իրենց բնական սահմանափակումները, որոնք ազդելու են, ոչ միայն ամերիկյան, այլև միջազգային անվտանգության խնդիրների վրա:
Սա է իրականությունը:
Արտակ Հակոբյան
Zham.am

