Այսպես խոսեց Զրադաշտը Հայաստանի մասին
Քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանի ինքնատիպ դիտարկումը.
«Զրադաշտը, նստած Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում վարձակալած իր խարխուլ սենյակում, նայում էր պատուհանից երևացող, գարշ ծխածածկույթի ետևում Արարատի աղոտ պատկերին ու խորհում էր։ Սեղանի վրա դրված էր Նիցշեի բաց գիրքը, որի վրա երևում էին երեկվա պահածոյից մնացած ձկան յուղի հետքերը։
«Զրադաշտը, նստած Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում վարձակալած իր խարխուլ սենյակում, նայում էր պատուհանից երևացող, գարշ ծխածածկույթի ետևում Արարատի աղոտ պատկերին ու խորհում էր։ Սեղանի վրա դրված էր Նիցշեի բաց գիրքը, որի վրա երևում էին երեկվա պահածոյից մնացած ձկան յուղի հետքերը։
Եվ այսպես խոսեց Զրադաշտը.
«Ես եկա մի ժողովրդի մոտ, որը հիշում է իր արքաներին, բայց չի ճանաչում իր ապագա կերտողներին։
Նա հուշարձաններ է կանգնեցնում մեռյալներին, բայց չի կարողանում ճանապարհներ բացել ողջերի առջև։
Նա հպարտանում է նրանով, ինչ եղել է հազար տարի առաջ, քանզի վախենում է ինքն իրեն հարցնել, թե ինչ է դարձել այսօր։
Եվ ասում եմ ձեզ. այն ժողովուրդը, որն ապրում է իր նախնիների մեծությամբ, նման է որդու, որը կրում է հոր թագը, բայց անկարող է սեփական տունը կառուցել։
Ո՛չ թե անցյալը պետք է արդարացնի ձեր գոյությունը, այլ ձեր գոյությունը պետք է իմաստավորի ձեր ապագան»։
Եվ այսպես խոսեց Զրադաշտը.
«Ես տեսա կառավարիչների, որոնք իշխելու իրենց ցանկությունը ժողովրդի հանդեպ սեր էին անվանում։
Ես տեսա, թե ինչպես էին նրանք խոսում ազատությունից՝ հնազանդություն պահանջելով, և արժանապատվությունից՝ խոնարհում ակնկալելով։
Բայց այնտեղ, որտեղ կառավարիչը դառնում է ճշմարտության չափանիշը, ժողովուրդը դադարում է ճշմարտություն որոնել։
Վախեցե՛ք ոչ թե այն կառավարիչից, որն իրեն մեծ է համարում, այլ այն ժողովրդից, որը մեծ առաջնորդի կարիքն ունի՝ սեփական փոքրությունը չզգալու համար։
Քանզի բռնակալը ծնվում է ոչ միայն իշխելու մոլուցքից, այլև հնազանդվելու ծարավից»։
Եվ այսպես խոսեց Զրադաշտը.
«Ես հանդիպեցի մարդկանց, որոնք իրենց ամբողջ կյանքը նվիրել էին իշխանի դեմ պայքարին։ Ես հարցրի նրանց. «Ի՞նչ եք ստեղծելու, երբ հաղթեք»։ Եվ նրանք պատասխանեցին. «Մենք կոչնչացնենք նրա թողած ժառանգությունը»։
Այդժամ ծիծաղեց Զրադաշտը։ Քանզի ես տեսա, որ նրանք սեփական կամք չունեն։ Նրանց կամքը գոյություն ունի միայն այնքան ժամանակ, քանի դեռ գոյություն ունի նրանց թշնամին։
Նա, ով միայն ժխտել գիտի, հավերժ մնում է նրա ստրուկը, ում ժխտում է։
Եվ նույնիսկ հաղթելով իր թշնամուն՝ նա շարունակում է նրան կրել սեփական հոգում»։
Եվ այսպես խոսեց Զրադաշտը.
«Ոմանք գոռում էին. «Խաղաղությո՛ւն՝ ամեն գնով»։
Մյուսները գոռում էին. «Ո՛չ մի խաղաղություն՝ առանց անցյալի վերադարձի»։
Եվ երկու կողմն էլ պահանջում էին, որ ժողովուրդը կրկնի իրենց խոսքերը։
Բայց ես հարցնում եմ ձեզ. մի՞թե խաղաղությունը միշտ թուլության նշան է։ Եվ մի՞թե պատերազմը միշտ քաջության դրսևորում է։
Վախկոտը կարող է պատերազմի կոչ անել, որովհետև սարսափում է պարտությունն ընդունելուց, իսկ քաջը կարող է խաղաղություն կնքել, որովհետև ընդունակ է իրականության աչքերին նայելու։
Վախը մի՛ անվանեք իմաստություն։ Բայց և անխոհեմությունը մի՛ կոչեք արժանապատվություն։
Ժողովրդի ուժը չափվում է ոչ թե նրա սպառնալիքների բարձրությամբ, այլ սեփական ճակատագիրը տնօրինելու կարողությամբ»։
Եվ այսպես խոսեց Զրադաշտը.
«Ես մտա հինավուրց տաճարների երկիրը։
Այնտեղ հոգևորականները խոսում էին հավերժության անունից, իսկ կառավարիչները՝ ժողովրդի։
Եվ յուրաքանչյուրն ուզում էր, որ մարդն իր առաջ խոնարհի գլուխը։
Բայց ես հարցրի հոգևորականին. «Եթե քո ճշմարտությունը հավերժական է, ինչո՞ւ ես վախենում հարցերից»։
Եվ հարցրի կառավարիչին. «Եթե քո իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, ինչո՞ւ ես վախենում նրա անհնազանդությունից»։
Եվ երկուսն էլ երես թեքեցին ինձնից։
Քանզի այն իշխանությունը, որն իր մեծությունը հաստատելու համար մարդկային խոնարհում է պահանջում, դեռ չի ճանաչել իսկական մեծությունը»։
Եվ այսպես խոսեց Զրադաշտը.
«Ես տեսա մի ժողովրդի, որն իր վերքերը կրում էր թանկարժեք քարերի պես։
Եվ յուրաքանչյուրն ինձ պատմում էր, թե ով է իրեն ցավ պատճառել, ով է խլել իր հողը, ով է դավաճանել իր վստահությունը։
Ես չէի ժխտում նրա տառապանքը։
Բայց հարցրի. «Ի՞նչ եք անելու ձեր ցավի հետ»։
Քանզի կա տառապանք, որը ծնում է արարիչ, և կա տառապանք, որը ծնում է հավերժ մեղադրող։
Զգուշացե՛ք այն օրից, երբ ձեր վերքը ձեզ համար ավելի թանկ կդառնա, քան ձեր առողջությունը, իսկ ձեր վիրավորանքը՝ ավելի թանկ, քան ձեր ապագան։
Այդժամ դուք կսկսեք պաշտպանել ձեր ցավը յուրաքանչյուրից, ով ձեզ ապաքինում կառաջարկի»։
Եվ այսպես խոսեց Զրադաշտը.
«Հրապարակում մարդիկ էին կանգնած և գոռում էին. «Մենք սիրում ենք Հայաստանը»։
Մեկը պահանջում էր պատժել այլախոհներին, մյուսը պահանջում էր վտարել այլ կերպ մտածողներին, երրորդը դավաճան էր անվանում յուրաքանչյուրին, ով անհարմար հարց էր տալիս։
Եվ ես հարցրի նրանց. «Դուք Հայաստա՞նն եք սիրում, թե՞ Հայաստանի մասին ձեր սեփական պատկերացումը»։ Քանզի նա, ով սիրում է իր երկիրը միայն այն պայմանով, որ այնտեղ բոլորը միանման մտածեն, սիրում է ոչ թե հայրենիքը, այլ սեփական արտացոլանքը։
Հայրենասիրությունը, որը վախենում է ազատ մտքից, ընդամենը վախ է՝ ազգային գույներով զգեստավորված»։
Եվ այսպես խոսեց Զրադաշտը.
«Մի քանի տարին մեկ ես տեսնում էի, թե ինչպես էր ամբոխը սպասում նոր մարդու։ «Ահա՛ նա, - գոռում էին նրանք, - նա՛ կփրկի մեզ»։ Բայց անցնում էր ժամանակը, և նրանք անիծում էին նրան, ում երեկ երկրպագում էին։ Եվ սկսում էին նոր փրկիչ որոնել։
Այսպես է ստրուկը փոխում իր տիրոջը և դա ազատագրում անվանում։
Վա՜յ այն ժողովրդին, որն ամեն անգամ իր ապագան սկսում է նոր փրկչի որոնումից։
Քանզի քանի դեռ դուք փնտրում եք նրան, ով ձեզ կառաջնորդի, այդպես էլ չեք սովորի ինքնուրույն քայլել»։
Եվ այսպես խոսեց Զրադաշտը.
«Ես հանդիպեցի բազմաթիվ կրթված մարդկանց։ Նրանք գիտեին, թե ինչն է սխալ պետության մեջ։ Գիտեին կառավարիչների սխալները։ Գիտեին ժողովրդի թերությունները։ Բայց երբ հարցրի, թե իրենք ինչ են ստեղծել, շատերը լռեցին։ Քանզի ավելի հեշտ է դատել պատմությունը, քան կերտել այն։ Ավելի հեշտ է բացատրել պարտությունները, քան նախապատրաստել հաղթանակները։
Եվ ավելի հեշտ է խելացի լինել անզորների մեջ, քան զորավոր՝ խելացիների։
Ես չեմ հավատում այն իմաստունին, որի իմաստությունը երբեք գործի չի վերածվում»։
Եվ այսպես խոսեց Զրադաշտը.
«Այս ժողովուրդը փոփոխություններ է ցանկանում, բայց սարսափում է այն ամենից, ինչ փոխում է հենց իրեն։
Նա ուզում է նոր պետություն՝ հին սովորություններով։
Նոր արդարություն՝ հին արտոնություններով։
Նոր ապագա՝ հին ատելությամբ։
Բայց ինչպե՞ս կարող է նոր ծառ աճել, եթե նրա արմատները չեն ցանկանում լքել ճաքած ծաղկամանը։
Նոր Հայաստան չի լինի, քանի դեռ մարդը փոփոխություն է պահանջում բոլորից, բացի ինքն իրենից»։
Եվ այսպես խոսեց Զրադաշտը.
«Ինձ ասում էին. «Մենք փոքր ժողովուրդ ենք՝ շրջապատված մեծ տերություններով»։
Բայց ես պատասխանում էի. «Մի՞թե մեծությունը չափվում է մարդկանց քանակով»։
Ես տեսել եմ հսկայական պետություններ՝ գաճաճի հոգով։
Եվ տեսել եմ փոքր ժողովուրդներ, որոնց ստեղծագործությունները վերապրել են կայսրություններին։
Ոչ թե հողի տարածքն է ժողովրդին մեծ դարձնում, այլ այն բարձրությունը, որին նա կարողանում է հասնել այդ հողի վրա։
Բայց վա՜յ այն փոքր ժողովրդին, որն իր հինավուրց մեծությունը համարում է այսօրվա աշխատանքի բավարար փոխարինողը։
Քանզի ոչ մի լեռ ավելի բարձր չի դառնում այն բանից, որ մարդն անվերջ փառաբանում է նրա բարձրությունը»։
Զրադաշտի վերջին խոսքը հայերին, երբ հոգնած Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի աղմուկից, աղբից, միտքը պղտորող տեղացիաների աղմկոտ երաժշտությունից, որոշետ հրաժեշտ տալ Երևանին։
Նրան մոտեցավ տեղացի մի հետաքրքրասեր երիտասարդ, որը դեռևս չէր ընկղմվել Հայաստանի քաղաքական մտքի ծուղակների մեջ ու չէր կորցրել խորհելու ունակությունները և հարցրեց․ «Ասա՛ մեզ, ո՛վ իմաստուն, ո՞վ է կործանելու Հայաստանը։ Արտաքին թշնամինե՞րը։ Կաշառակեր կառավարիչնե՞րը։ Կեղծավոր հոգևորականնե՞րը։ Թե՞ անտարբեր ժողովուրդը»։
Եվ երկար լռեց Զրադաշտը, ապա խոսեց.
«Ամենավտանգավոր թշնամին նա չէ, ով կանգնած է ձեր դարպասների առաջ։
Եվ ոչ էլ այն կառավարիչը, ով բազմել է ձեր պալատում։
Եվ ոչ էլ այն հոգևորականը, ով խոսում է ձեզ հետ Աստծո անունից։
Ձեր ամենավտանգավոր թշնամին ձեր ներսում ապրող այն մարդն է, որը սովորել է իրեն զոհ համարել և այդպիսով ազատել է իրեն արարիչ լինելու պարտականությունից։
Նա միշտ գիտի, թե ով է մեղավոր։
Բայց երբեք չի հարցնում, թե ինքն ինչ պետք է անի։
Նա արդարություն է պահանջում, բայց սարսափում է պատասխանատվությունից։
Նա արդարություն է պահանջում, բայց սարսափում է պատասխանատվությունից։
Նա մեծություն է պահանջում, բայց ընտրում է հարմարավետությունը։
Նա երազում է ազատության մասին, բայց տեր է փնտրում։
Եվ այդ պատճառով ասում եմ ձեզ.
Մի՛ հարցրեք, թե ով է վերադարձնելու Հայաստանին իր մեծությունը։ Հարցրե՛ք ինքներդ ձեզ՝ արդյոք ընդունակ եք նոր մեծություն կերտելու։
Քանզի ժողովուրդը մեռնում է ոչ միայն այն ժամանակ, երբ կորցնում է իր հողը։
Նա սկսում է մեռնել այն ժամանակ, երբ կորցնում է այնպիսի ապագայի մասին երազելու ունակությունը, որը պարզապես անցյալի կրկնությունը չէ»։
Զրադաշտը ինձ փոխանցեց chatjpt-ի կողմից կազմված իր պատգամը, քանզի արդեն հոգնել էր հերթական անգամ նույն բանը կրկնել, և պատվիրեց այն փոխանցել հայ ժողովրդին։
Հետևեք մեզ Facebook-ում