Հիջաբը կարող է պատրվակի դեր կատարել՝ թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունները խաթարելու հարցում

Շարունակվում են Թուրքիայի և Ադրբեջանի հարաբերությունների վատթարացման գործընթացները:

Հատկանշան է, որ Ադրբեջանին սկսել է քննադատել նույնիսկ Թուրքիայի գլխավոր քեմալիստ Էրդողանի գլխավոր ընդիմադիր՝ Քեմալ Քըլըչըդարօղլուն:

Հոկտեմբերի-ին, Թուրքիայի խորհրդարանի ամբիոնից դիմելով Ադրբեջանին դպրոցական հագուստի կանոնների վերաբերյալ,  Էրդողանի նախկին մրցակիցը հայտարարեց բառացի հետևյալը.

«Ազատեք  կանանց,  թող յուրաքանչյուրն ընտրի իր հագուստը»:

Նա նշեց, որ Թուրքիան զգացել է իսլամական գլխաշորի սահմանափակումների ցավը և կոչ  արեց  Ադրբեջանի իշխանություններին՝  կանանց չբաժանել գլխաշորովների և չծածկված գլուխներ ունեցողների։

Հիշեցնենք, որ սեպտեմբերի վերջում, Ադրբեջանի իշխանությունները որոշում  էին կայացրել արգելել  պետական դպրոցներում աղջիկներին գլխաշոր կրել:

Դա վերաբերվում էր բացառապես պետական կարգավիճակ ունեցող դպրոցներին:

Պետական կարգավիճակ ունեցող բուհերում, այդ արգելքը վաղուց է գործում:

Հիշեցնենք, որ  ժամանակակից Թուրքիայի պատմության մեջ բուհերում  Աթաթուրքը արգելեց գլխաշորերը աղջիկների և կանաց համար:

Հետագայում, նրա մահից հետո, այդ նորմը փոքր-ինչ մեղմացվեց:

1980-ականներին, թուրքական  համալսարաններում հիջաբ կրելու սահմանափակումները դարձան հատկապես կոշտ կիրառման և իրավական մարտահրավերների առարկա։ 1982 թվականին Կրթության Գերագույն խորհուրդը հրապարակեց շրջաբերական, որով արգելվեց իսլամական գլխաշորը դասարաններում, իսկ 1989 թվականին Սահմանադրական դատարանը որոշեց, որ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում գլխաշոր կրելը թույլատրող դրույթը հակասահմանադրական է։

Նշենք, որ նույն կարգը վերաբերվում էր նաև դպրոցներին:

Աթաթուրքի նպատակն էր թուրքերի մեջ թուլացնել կրոնական զգացումները և այն փոխարինել ազգայնական բնազդով:

Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի կառավարման օրոք սահմանափակումները աստիճանաբար մեղմացան։ 2013 թվականին գլխաշոր կրելու արգելքը վերացվեց պետական ​​հաստատություններում աշխատող կանանց մեծ մասի համար, իսկ 2014 թվականին փոփոխություններ կատարվեցին նաև դպրոցական կանոնակարգում։

Այսպիսով, Թուրքիան երկար ճանապարհ է անցել՝ հանրային հաստատություններում արտաքին տեսքի վերաբերյալ խիստ աշխարհիկ կանոնակարգերից մինչև կրոնական հագուստի իրավունքի ավելի լայն ճանաչում։

Ադրբեջանցիներին  հատկապես զայրացրել է, որ իրենց քննադատում է քեմալական գործիչն, ով իբր համարվում է Աթաթուրքի արժեքների ժառանգորդը:

Այն Աթաթուրքի, որի կառավարման ընթացքում այս նորմը մտցվեց, այն էլ՝  ամենադաժան եղանակներով, երբ կրոնամոլ թուրքերին բանտարկում և նույնիսկ գնդակահարման  էին դատապարտում:

Բացի այդ, նույն Քեմալ Քըլըչըդարօղլուն  2023 թվականին համարվում էր Էրդողանի գլխավոր մրցակիցը նախագահական ընտրություններում և կրքոտ ելույթներ էր ունենում էրդողանի դեմ, այդ թվում՝  նաև հիջաբների դեմ:

Ադրբեջանում նշում են, որ այն ժամանակ Էրդողանին հաջովեց հաղթանակ տանել՝ հավաքելով ձայների 52 տոկոսը:

Մինչդեռ թուրքերի 48 տոկոսը դեմ  էին հիջաբների տարածմանը հանրային կյանքում:

Ադրբեջանցիների նման քննադատական մեսիջները, կարծես թե ուզում են ցույց տալ, որ Ալիևին դուր չի գալիս Էրդողանի կրոնամոլ քաղաքականությունը և ավելի շուտ նա համակրում է Թուրքիայի քեմալականներին:

Սակայն,  երբ այդ երկրի գլխավոր քեմալականն է քննադատում Ալիևի քաղաքականությանը հիջաների հարցում, Ալիևի լեգիտիմությունը  բուն Ադրբեջանում հայտնվում է կասկածի տակ նույնիսկ այդ երկրի աշխարիկ շրջանակների մոտ, որոնց համար Թուրքիան այն մոդելն է, որին պիտի նմանվել:

Հենց այդ պատճառով էլ Ադրբեջանի ներկայիս իշխանությունները խիստ զայրացած են թուրքերի վրա և սկսել են կասկածել, որ  այդ երկրում գաղտնի ցանկություն  է առաջացել իշխանություն  բանեցնել,  որպեսզի Ադրբեջանը  դառնա իրենց ենթական:

Ընդորում, եթե նախկինում Ադրբեջանում կասկածում  էին հիմնականում Էրդողանի կողմնակիցներին, ապա այսօր այդ կասկածներն սկսել են տարածվել թուրքական ողջ քաղաքական վերնախվի վրա:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան
Zham.am