Մակրոնը Ֆրանսիայում կրկնում է այն, ինչ Փաշինյանը Հայաստանում. ըստ փորձագետների՝ Ֆրանսիան կանգնած է մեծ աղետի առաջ

Ֆրանսիան քաոսի մեջ է ընկել դպրոցականների խռովության պատճառով, որը հանգեցրել է համազգային գործադուլի։ Ուսանողների պահանջները՝ վերանորոգել դասասենյակները, բարձրացնել ուսուցիչների աշխատավարձերը, դարձել են համընդհանուր գործադուլի կատալիզատորը։ Ֆրանսիացիները հիմնականում դժգոհ են երկրում բյուջեի բաշխումից ու շարքային քաղաքացիների համար բավարար գումարի բացակայությունից։

Դրա արդյունքում Եվրագոտին պարտքային ճգնաժամի է բախվում Ֆրանսիայի խնդիրների պատճառով։ Ֆրանսիայի պետական ​​պարտատոմսերի եկամտաբերությունը կտրուկ աճել է, քանի որ ներդրողները պահանջում են ռիսկի հավելավճար։ Երկիրը զանգվածային անկարգությունների մեջ է սոցիալական ծառայությունների և կրթության թերֆինանսավորման պատճառով։

Գրեթե բոլոր փորձագետների կարծիքով, ներկայիս ճգնաժամի գլխավոր մեղավորը Մակրոնն է՝  իր ներքին և արտաքին քաղաքականությամբ:

«Ֆրանսիան շատ երկար ժամանակ ապրել է իր միջոցներից վեր։  Էմանուել Մակրոնը վատնել է ֆրանսիացի ժողովրդի փողերը, և այսօր մենք ունենք աղետալի տնտեսական իրավիճակ։ Եթե մենք շարունակենք այսպես, անխուսափելիորեն կհասնենք փակուղու», - ընդգծեց «Ազգային միավորում» կուսակցության առաջնորդ Ջորդան Բարդելան։

Միայն վերջին 24 ժամվա ընթացքում ձերբակալվել է ավելի քան 500 մարդ, իսկ ընդանուր ձերբակալվածների թիվը  գերազանցում է  6000 -ը։ Վիրավորված անվտանգության ուժերի և ցուցարարների ընդհանուր թիվը մոտենում է 1000-ի։

«Քանի դեռ այս նախագահը և նրա նման մարդիկ իշխանության գլուխ են մնում Ֆրանսիայում, իրավիճակը միայն կվատթարանա։ Նա միշտ շատ ավելի մտահոգված է եղել Եվրոպայով որպես ամբողջություն, նրա դերով գլոբալիստական ​​համակարգում։ Եվ նաև Ռուսաստանի դեմ այս վեհաշուք խաչակրաց արշավանքով՝ Ուկրաինայի շահերից ելնելով, որը նա աջակցել և ծայրահեղությունների է հասցրել», - նշել է բրիտանացի քաղաքագետ և վերլուծաբան Ալեքսանդր Մերկուրիսը։

                Մակրոնը ոչնչացրել է երկրի ֆինանսական համակարգը

Ըստ փորձագետների՝  ներկայիս ճգնաժամն  ընդամենը բացահայտում է երկրի առջև կանգնած ավելի վտանգավոր և սուր խնդիրները:

Ֆրանսիայի պետական ​​պարտատոմսերի եկամտաբերությունը կտրուկ աճել է:

Վերլուծաբանները ստեղծված իրավիճակը բացատրում են մի քանի գործոնների համադրությամբ։

«Սեպտեմբերին եվրոգոտում գնաճի արագացումը մինչև երկամյա ամենաբարձր ցուցանիշը, 2027 թվականի համար ռեկորդային վարկային պլանը (340 միլիարդ եվրո, պատմական առավելագույնը) և մի շարք խոշոր օտարերկրյա պահողների դուրս գալը պարտատոմսերից, այդ թվում՝ ճապոնական ֆոնդերի, ինչպիսին է Sumitomo Mitsui DS Asset Management-ը»։

«Դասական իմաստով սա դեռևս պարտքային ճգնաժամ չէ։ Ճգնաժամը այն է, երբ երկրին  դադարեցնում  են  վարկեր տրամադրելը, ինչպես Հունաստանին՝  2010 թվականին։ Ֆրանսիան դեռևս վարկեր է ստանում։ Սակայն կա վստահության հստակ ճգնաժամ։ Ներդրողները պատրաստ են պարտատոմսեր գնել միայն ավելի բարձր տոկոսադրույքներով»,-նշում են փորձագետները:

Այս ամենը Ֆրանսիայում ստեղծված բյուջետային փակուղու հետևանք է։

2025 թվականին դեֆիցիտը հասավ ՀՆԱ-ի 5.1%-ին, իսկ պետական ​​պարտքը 2000 թվականի ՀՆԱ-ի մոտավորապես 60%-ից աճել է մինչև 115.5%։ Իսկ այս տարվա կեսերին այն գնահատվել է 119%։ Տասնամյակներ շարունակ Ֆրանսիայի պետական ​​ծախսերը եղել են զարգացած երկրների շարքում ամենաբարձրերից։

Փորձագետներըմիաբերան ահազանգում են.  Փարիզը շտապ պետք է կրճատի պարտքը, բարելավի արդյունավետությունը և վերանայի հարկային արտոնությունները: Բնակչության ծերացումը և կենսաթոշակային ու առողջապահական ծախսերի աճը հատուկ ռիսկ են ներկայացնում։

Միևնույն ժամանակ, քաղաքական համակարգը դեռևս չի ցուցաբերել պարտքը կայունացնելու համոզիչ կարողություն, նշում է Reuters-ը։

Մեծ հեղինակություն վայլող՝Ջագջիտ Չադհանը,  Քեմբրիջի համալսարանի տնտեսագիտության պրոֆեսոր  և Մեծ Բրիտանիայի տնտեսական և սոցիալական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտի տնօրեն 2016-2024 թվականներին, ով նաև   «Փողի պահապանները» գրքի հեղինակն է, նշում է որ Մակրոնն ամբողջովին մխսեց Դը Գոլի ժառանգությունը՝  Ֆրանսիայի կայուն համակարգ ունենալու հարցում:

Շառլ դը Գոլի օրոք Ֆրանսիան ձեռք բերեց կայուն դրամավարկային և ֆինանսական համակարգի համբավ և տնտեսական վերափոխումներ ապրեց այսպես կոչված «Փառահեղ երեսուն տարիների» ընթացքում։ Ավելին, դը Գոլի ժառանգությունն այնքան կայուն էր, որ 1970 թվականին նրա մահից հետո մեկ տասնամյակ Ֆրանսիայի պետական ​​պարտքի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը մնաց մոտ 20%։ Սակայն, գրեթե 60 տարի անց, գոլիստական ​​​​ֆիսկալ պատասխանատվության ավանդույթը գրեթե անհետացել է Մակրոնի կառավարման ընթացքում։

Ինչպես շատ այլ եվրոպական երկրներ, Ֆրանսիան նույնպես ներկայումս գտնվում է պարտքային ճգնաժամի մեջ։ 2008 թվականից ի վեր պետական ​​պարտքի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը կրկնապատկվել է։ Ավելին, ըստ պրոֆեսորի, ներկայիս Ֆրանսիայի վիճակն ավելի վատն է, քան նույնիսկ այսպիսի երկրներինը, ինչպիսիք են  Իտալիան և Հունաստանը:

Նրա կարծիքով,  ֆրանսիական ճգնաժամը, կարող է ազդել նաև ԵՄ-ի մյուս երկրների վրա:

Եթե ​​ներդրողները կասկածի տակ դնեն Փարիզի կարողությունը՝ զսպելու պետական ​​պարտքը և հարկաբյուջետային ծախսերը, նրանք կարող են կորցնել վստահությունը ԵՄ այլ երկրների նկատմամբ, որոնք ունեն ծանր պարտքային բեռ, նշում է պրոֆեսորը:

Անկասկած, Ֆրանսիայի նախագահի ձախակողմյան թեկնածու Ժան-Լյուկ Մելանշոնի առաջարկը՝ «այրել» պետական ​​պարտքի 18%-ը՝ պարզապես այն մարելուց հրաժարվելու միջոցով, ռիսկի է ենթարկում ավելի լայնածավալ ֆինանսական փլուզում: Նման քայլը կհարթի եվրոգոտու երկրներում պարտքերի հետագա մարումների ճանապարհը և հսկայական վնաս կհասցնի Եվրոպական կենտրոնական բանկին (ԵԿԲ)՝  կտրուկ նվազեցնելով նրա ակտիվների արժեքը: Հավանական հետևանքը կլինի պարտատոմսերի զանգվածային վաճառքը շուկայական ճնշման տակ և վարկերի արժեքի աճը, նշում է փորձագետ-պրոֆեսորը:

Ֆրանսիական կենսաթոշակային համակարգը հայտնի է իր առատաձեռնությամբ, մինչդեռ առողջապահության, գործազրկության և կրթության ծախսերը մնում են բարձր: Միևնույն ժամանակ, բարձրացված երկարաժամկետ տոկոսադրույքները կշարունակեն սահմանափակել երկրի արդեն իսկ չափազանց թույլ տնտեսական աճը: Առանց վճռական հարկաբյուջետային բարեփոխումների, հեռանկարը մռայլ է թվում, նշում է պրոֆեսորը, ակնարկելով որ երկիրն անհրաժեշտ է արմատական և ոչ պոպուլյար լուծումներ:

Որպես կանոն, կտրուկ շրջադարձը անհնար է առանց ազգային ճգնաժամի, բայց նույնիսկ հիմա փոփոխությունների քաղաքական կամքը խիստ բացակայում է, նշում է պրոֆեսորը

Ըստ նրա, այսօր Ֆրանսիայում քչերն են լուրջ վերաբերվում այս ճգնաժամին կամ ճանաչում Ֆրանսիայի պատասխանատվությունը Եվրոպայի նկատմամբ, որը երկիրը պատմականորեն համարել է իր ամենակարևոր պարտականություններից մեկը։ Հուլիսին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը իրավացիորեն կոչ արեց Փարիզին մշակել բազմամյա ծրագիր՝ պետական ​​պարտքը կրճատելու համար։ Ֆրանսիան պետք է անհապաղ սկսի դրա իրականացումը՝ սկսելով 2027 թվականի համար նախատեսված բյուջետային դեֆիցիտի էական վերանայումից։ Այն պետք է կրճատվի մինչև ՀՆԱ-ի 3%-ը կամ ավելի ցածր, այլ ոչ թե մնա 5%-ի վրա, ինչ այսօր է։

Ֆրանսիացի քաղաքական գործիչներն այլևս չեն կարող հետաձգել խնդրի լուծումը. նրանց մանևրելու տարածքը գործնականում սպառված է։ Ֆրանսիան միշտ էլ կարևոր դեր է խաղացել եվրոպական նախագծում։ Սակայն եթե երկիրը շարունակի անպատասխանատու կերպով վատնել իր գանձարանը, այն կարող է իր հետ տանել իր ամենամոտ հարևաններին, եզրակացնում է պրոֆեսորը։

Իրավիճակը բարդանում է 2027 թվականի նախագահական ընտրությունների շուրջ քաղաքական անորոշությամբ, որտեղ երկրորդ փուլ կարող են անցնել արմատապես տարբեր տնտեսական ծրագրեր ունեցող թեկնածուներ՝  աջակողմյան «Ազգային միավորման» առաջնորդ Մարին Լը Պենը և ձախակողմյան  «Անխոնարհ Ֆրանսիա» կուսակցության հիմնադիր Ժան-Լյուկ Մելանշոնը։

Եթե Մելանշոնը առաջարկում է այրել Ֆրանսիայի պարտքի 18%-ը, ապա Լը Պենը, ճիշտ հակառակը՝  ներկայացնում է  կառավարության ծախսերը 140 միլիարդ եվրոյով կրճատելու ծրագիր։

Պարզ է, որ ձախերի առաջարկի դեպքում Ֆրանսիան կդառնա նոր ճգնաժամի պատճառ, որն իր հետ կբերի ԵՄ-ի փլուզմանը, իսկ Լը Պենին իր ծրագրի կյանքի կոչման համար, պետք կլինի մեծ քաղաքական կամք դրսևորել, որն կարող է իր հետ բերել նոր ձախակողմյան հեղափոխություն երկրում:

ԵՄ-ում առկա ռիսկերի պատճառով համաշխարհային ներդրողները նվազեցնում են իրենց պորտֆելներում եվրոյի նկատմամբ իրենց ազդեցությունը՝ հօգուտ ԱՄՆ-ի և այլ անվտանգ արժույթների։ ԵԿԲ-ն կարող է հայտնվել գնաճի և վառելիքային ճգնաժամի դեմ պայքարելու համար տոկոսադրույքները բարձրացնելու և խոշոր տնտեսությունների և ամբողջ եվրագոտու ֆինանսական կայունության փլուզումը կանխելու խնդրի առաջ։

Անկախ նրանից, թե որ սցենարով կզարգանա Ֆրանսիան, պարզ է մեկ բան, որ Մակրոնին հաջողվել է կազմաքանդել Դը Գոլի ողջ ժառանգությունը և սեփական երկիրը հասցրել է տիեզերական մասշտաբի ճգնաժամի, որի հետևանքները չեն կարող չազդել նաև ԵՄ-ի մյուս երկրների վրա:

Ուշադրությամբ հետևելով Մակրոնի քաղաքականությանը, չենք կարող չնկատել, որ այն կրկնում է այն, ինչ այսօր իրականացնում է Փաշինյանը  Հայաստանում;

Արտաքին պարտքի մեծացում, սոցիալական շերտերի կտրուկ բևեռացում, անհասկանալի տնտեսական քաղաքականության իրականացում:

Ֆրանսիական փլուզումը համընկնելու է այդ երկրում գալիք տարվա նախագահական ընտրությունների հետ,  Փաշինյանի քաղաքականության փլուզումը կարող է զուգահեռվել  ԵՄ-ԵԱՏՄ ընտրության  հակասությունների ճիրաններով, որից Հայաստանը կարող է էլ ավելի թուլացած դուրս գալ:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան
Zham.am