Ինչո՞ւ է Ադրբեջանի նախկին ԱԳ նախարարը կոչ անում գրավել հայկական Սյունիքը

Ինչպես հայտնի է, մոտ ժամանակներում Հայաստանի ԱԺ-ում քննարկման է ներկայացվելու TRIPP նախագիծը, որին նախորդել են ակտիվ քննարկումներ ամերիկյան կողմից Հայաստանի և Ադրբեջանի իշխանության շրջանակների հետ:

Հոկտեմբերի 5-ին Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Ջեյհուն Բայրամովը և ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն հեռախոսազրույցում քննարկել են ռազմավարական գործընկերության զարգացումը և ադրբեջանա-հայկական հարաբերությունների կարգավորումը: Ինչպես միշտ, պաշտոնական հայտարարությունը զուսպ էր, սակայն Բաքվում և Երևանում ԱՄՆ ներկայացուցիչների միջև նախորդ շփումները ենթադրում են, որ TRIPP նախագծի իրականացումը զրույցի հիմնական թեմաներից մեկն էր:

Սա նաև հաստատվեց հաջորդ օրը տեղի ունեցած հանդիպման ժամանակ։ Հոկտեմբերի 6-ին Բայրամովն ընդունեց ԱՄՆ խաղաղապահ գործողությունների հատուկ ներկայացուցչի ավագ խորհրդական Արյեհ Լայթսթոունին։ Քննարկվեցին խաղաղության գործընթացը, ձեռք բերված պայմանավորվածությունների իրականացումը և տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացումը։ Այս հարցերի լուծումը կորոշի, թե երբ կգործարկվի ապագա երթուղին։

Ակնհայտ է, որ Վաշինգտոնը միաժամանակ ներգրավված է նախագծի իրականացման ինժեներական նախապատրաստական ​​​​աշխատանքներում, կառավարման կազմակերպման և քաղաքական պայմանների ստեղծման գործում: Հետևաբար, դիվանագիտական ​​​​հանդիպումների շարքի հետևում աստիճանաբար ի հայտ են գալիս ապագա շինարարության կոնկրետ նպատակներ:

Դեռևս այս տարվա մայիսին ամերիկյան AECOM ինժեներական ընկերության մասնագետները սկսեցին TRIPP-ի տեխնիկական գնահատման քննարկումը Հայաստանի կառավարության հետ, և հուլիսի սկզբին նրանք արդեն ուսումնասիրել էին ապագա երթուղու տարածքը: Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ պետքարտուղարի տնտեսական, էներգետիկայի և բիզնեսի հարցերով օգնական Քալեբ Օրի գլխավորած պատվիրակությունը Բաքվում բանակցություններ է վարել նախագծի տրանսպորտային և էներգետիկ բաղադրիչների վերաբերյալ:

Այս բոլոր քննարկումներից պարզ է դառնում, որ այդ երթուղին նախատեսված է երկաթուղին, էներգետիկան և թվային ենթակառուցվածքները մեկ ընդհանուր հայեցակարգի մեջ միավորելու համար։

Հատկանշական է, որ նույն ժամանակահատվածում ստորագրված շրջանակային համաձայնագիրը, որը նախատեսում էր TRIPP Development Company-ի ստեղծումը ամերիկյան բաժնեմասով, ներառում էր նաև աշխատանքներ ոչ միայն տրանսպորտային նախագծերի, այլև բոլոր այլ հարակից նախագծերի վրա։ Սակայն, ամերիկյան DFC-ի կողմից համատեղ ձեռնարկության ստեղծման հաստատումը դեռևս չի ավարտել իրավական ընթացակարգերը։

Սակայն հայկական կողմից իրավաբանական մասն արդեն համաձայնեցվել է, Հայաստանի ՍԴ-ի  որոշումը բացեց ճանապարհը փաստաթղթի խորհրդարանական վավերացման համար։

Հիշեցնենք նաև, որ օրերս ամերիկյան շրջանակները հանդիպել եին ԱԺ-ում ներկայացվաց խորհրդարանական ընդիմության ներկայացուցիչների հետ, հավանաբար քննարկման գլխավոր հարցն  այս նախագծի շուրջ էր:

Միաժամանակ, սեպտեմբերին ամերիկացի դիվանագետներն ու ինժեներները Սյունիքի  բնակիչների հետ քննարկեցին շինարարության, ներդրումների և աշխատատեղերի հարցեր: Այս հանդիպումներից հետո Հայաստանում ԱՄՆ գործերի ժամանակավոր հավատարմատար Դեյվիդ Ալենը նույնիսկ մեկնեց Բաքու՝ փոխարտգործնախարար Էլնուր Մամեդովի հետ բանակցություններ վարելու։

Կապերի հաջորդականությունը ենթադրում է, որ Վաշինգտոնը համակարգում է երկու երկրների մոտեցումները երթուղու գործարկման հարցում: Սեպտեմբերի վերջին ամերիկյան բիզնեսի ներկայացուցիչները քննարկեցին նաև դրա ներդրումային ներուժը Ադրբեջանում կայացած ֆորումում:

Սակայն երկաթուղու կառուցումը միայն մի մասն է։ Չնայած հայկական հատվածի շինարարությունը նախատեսվում է սկսել 2027 թվականի սկզբին, հայկական հատվածի կապալառուն, ռելսերի և կոճերի մատակարարները, ինչպես նաև վերջնական բեռնափոխադրման սակագները դեռևս չեն հայտարարվել։ Բեռնափոխադրումների մաքսազերծման ընթացակարգերը նույնպես պետք է պարզաբանվեն։

Ադրբեջանի համար գլխավոր խնդիրն այն  է,  թե   այս ընթացակարգերը կապահովե՞ն Նախիջևանի հետ անխոչընդոտ կապը և կուղեկցվե՞ն անվտանգության ամուր երաշխիքներով։ Ըստ նրանց՝  կառուցված երկաթուղին պետք է գործի կանխատեսելիորեն՝ առանց  ընդհատումների։

Այս խնդրի աշխարհաքաղաքական պատասխանատվությունը ընկնում է Հայաստանի վրա, քանի որ հայկական տարածքում են գործելու ամերիկյան կառույցները, որոնց նկատմամբ խանդով և կասկածներով են վերաբերվում, թե՛ Մոսկվայում և Թեհրանում,  և թե՛  նույնիսկ Պեկինում:

Բացի այդ, միջանցքի կարգավիճակի և  դետալային պայմանների մասին Ադրբեջանը բանակցում է  ոչ թե Հայաստանի, այլ ամերիկյան կողմի հետ:

Այլ կերպ ասած՝  հայկական կողմը բոլոր իրավունքները հայկական տարածքի մասով հանձնել է ամերիկյան կողմին, իսկ վերջինս էլ քաղաքական առևտրի մեջ է մտել Ադրբեջանի հետ՝  փորձելով կորզել իրենցից այլ հարցերում քաղաքական դիվիդենտներ:

Ստացվել է այնպես, որ տարածաշրջան ԱՄՆ-ին Հայաստանն է հրավիրել, սակայն Ադրբեջանի հետ քաղաքական սակարկություններում ԱՄՆ-ն է մասնակցելու:

Իսկ դա նշանակում է, որ Բաքուն ստանալու է իր ցանկալին, զիջելով ինչ որ բաներ ամերիկացիներին, իսկ հայկական կողմը միայն դիտորդի վիճակում է հայտնվելու:

Ուշադրություն դարձնենք այն հանգամանքի վրա, որ Փաշինյանն այլևս չի խոսում խաղաղության խաչմերուկի մասին, քանի որ Ալիևը հեգնանքով նշում է, որ Զանգեզուրի միջանցքն ստանալուց հետո, նա այլևս Հայաստանին ոչ մի զիջում չի կատարի, կոմունիկացիաների բացման հարցում:

Հայկական կողմը իհարկե իրավունք կունենա Ադրբեջանի տարածքով կապվել Իրանի և Ռուսաստանի հետ, սակայն առանց հատուկ կարգավիճակ ունենալու պարագայում:

Իսկ դա նշանակում է, որ Ադրբեջանը կարող է այնպիսի մաքսային պայմաններ առաջարկել, որ հայկական ապրանքների հոսք Ադրբեջանի տարածքով չի լինի:

Ավելին, Ալիևը հեգնեց հայ լրագրողին նշելով, որ հայկական կողմը թող ավելորդ կերպով չերազի խաղաղության խաչմերուկի մասին:

Հասկանալի է, որ ամերիկյան կողմն իր հերթին քաղաքական սակարկություններում կուզենա իր շահերի տեսանկյունից ավելի շատ զիջումներ կորզել Ադրբեջանից:

Հենց այդ պատճառով էլ  Բաքուն, բանակցությունների հետ մեկտեղ երբեմն փորձում է   «մկաններ ցույց տալ»,  որպեսզի թուլացնի ամերիկյան ախորժակները:

Հենց այդ համատեքստում պիտի դիտարկել նաև Ադրբեջանի նախկին ԱԳ նախարար Թոֆիկ Զուլֆուգարովի այն կոչը, թե Զենգեզուրն  Ադրբեջանը պիտի ուժով վերցնի:

«Եկեք խոսենք մեր Զանգեզուրի մասին, որը պետք է վերադարձնենք»,- ֆեյսբուքյան իր էջում գրեց Զուլֆիգարովը:

«Հայտնի 2020 թվականի նոյեմբերի 9-րդ կետի չկատարումը և այժմ TRIPP նախագծով ստանձնած պարտավորությունները ապացուցում են, որ Հայաստանը միտումնավոր փորձում է շարունակել մեր երկրի մի մասի շրջափակումը», - նշում է  նախկին նախարարը։

Դրա հիման վրա Զուլֆուգարովը համարում  է, որ Ադրբեջանն  «իրավունք ունի»   ձեռնարկել քաղաքական և ուժային լայնածավալ միջոցառումներ՝ իր էքսկլավը «ապաշրջափակելու»  համար։

Ավելին, Զուլֆիգարովը  որպես իրավական հիմնավորում  նշում է, որ քանի դեռ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև չեն կատարվել սահմանազատման և սահմանագծման աշխատանքները, Ադրբեջանը կարող է և պիտի օր առաջ, ուժով գրավի Սյունիքի ճանապարհը, որից հետո այդ բոլոր խնդիրների շուրջ կշարունակի բանակցություններն՝  արդեն ուժի դիրքերից:

«Ադրբեջանը կարող է առաջարկել ապահովել երկաթուղու Մեղրիի հատվածի լիարժեք վերականգնումը և շահագործման հանձնումը», - գրել է Զուլֆուգարովը, նշելով, թե չարժե սեթևեթել այս հարցում։

Զուլֆուգարովի այս գրառումը լայնորեն տարածեցին գրեթե բոլոր ադրբեջանական լրատվամիջոցները, ինչը ցույց է տալիս, որ ամերիկացիների հետ բանակցելուն զուգահեռ, նրանք փորձում են հասկացնել ամերիկյան կողմին, որ իմաստ չունի իրենցից կորզել ավելորդ զիջումներ, քանի որ ադրբեջանական կողմն այդ խնդիրը կարող է լուծել օրերի ընթացքում՝ առանց հարցնելու ոչ մեկին:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան
Zham.am