Ընդդիմությունը խորքային մեծամասնությունը է, իշխանությունը՝ թվային

Գրեթե ամբողջ ընդդիմությունը եկել է նույն եզրակացության՝ ընտրությունները լեգիտիմ չեն եղել։ Սա պարզապես հայտարարություն չէ, այլ քաղաքական դիրքորոշում։ Իսկ յուրաքանչյուր քաղաքական դիրքորոշում ենթադրում է նաև քաղաքական հետևանքներ։ Եթե ընտրությունները լեգիտիմ չեն եղել, ապա ի՞նչ է բխում դրանից։ Համակարգը չի փոխվում այն պահին, երբ ընդդիմությունը հայտարարում է դրա ապալեգիտիմության մասին։ Համակարգը փոխվում է այն պահին, երբ հասարակության համար գործող իշխանությունը դադարում է լինել ապագայի կրողը, իսկ ընդդիմությունը դառնում է այդ ապագայի համոզիչ ներկայացուցչը։

Եթե ընդդիմությունը չի դառնում այդ ապագայի համոզիչ ներկայացուցիչը, ապա ժամանակը սկսում է աշխատել իշխանության օգտին։ Քաղաքագիտության մեջ գոյություն ունի մի երկաթյա օրենք. ապալեգիտիմացումը, որը չի վերածվում քաղաքական գործընթացի, ժամանակի ընթացքում սկսում է լեգիտիմացնել հենց այն համակարգը, որի դեմ ուղղված է։ Սա այն կետն է, որտեղ բազմաթիվ ընդդիմություններ պարտվել են։ Նրանք հաղթել են փաստարկներում, բարոյական հարթությունում և հանրային դժգոհության դաշտում, բայց պարտվել են ժամանակին։

Յուրաքանչյուր օր, երբ ապալեգիտիմացման թեզը չի վերածվում քաղաքական գործողության, համակարգը սկսում է վերականգնվել։ Մարդիկ վերադառնում են իրենց առօրյային, քաղաքականացվածության էներգիան նվազում է, և քաղաքականությունն աստիճանաբար դուրս է մղվում նրանց առաջնահերթություններից։ Հետևաբար, ընդդիմության գլխավոր խնդիրը ոչ թե երեկվա ընտրություններն են, այլ վաղվա Հայաստանը։

Շատերը նայում են միայն թվերին։ Մոտ պայմանական 700 հազար ձայն՝ իշխանությանը։ Մոտ պայմանական 600 հազար ձայն՝ ընդդիմությանը։ Եվ եզրակացնում են, որ տարբերությունը մոտ հարյուր հազար ձայն է։ Բայց քաղաքականության մեջ կարևոր է ոչ միայն ձայների քանակը, այլև դրանց կառուցվածքը։ Դրա վտանգավորությունն առաջինը հասկացավ Փաշինյանը և հետընտրական փուլում սկսեց գործել այդ ուղղությամբ՝ իր բրիֆինգում հայտարարելով, որ իր ձայները «օրգանական» են։ Սա, մեղմ ասած, այդպես չէ, սակայն նա օգտագործեց «գողը առաջինն է գոռում՝ բռնե՛ք գողին» խոսույթը՝ փորձելով կտրել իր համար վտանգավոր հանգույցը։

Իշխանության շուրջ հավաքված ձայների մեջ, անկասկած, կան գաղափարական և անկեղծ աջակիցներ։ Սակայն կա նաև մի մեծ շերտ, որը կապված է հենց իշխանական կարգավիճակի հետ՝ վարչական ռեսուրս, պետական համակարգի հետ շահերի կապակցում, պաշտոնական կախվածություններ, կապիտալային կախվածություն, ուժային ազդեցություն, տեղեկատվական մանիպուլյատիվ գերակշռություն և հատկապես արտաքին լեգիտիմացման ռեսուրսներ։ Բայց այստեղ կա մեկ կարևոր նրբություն. այդ ռեսուրսի զգալի մասը պատկանում է ոչ թե կուսակցությանը, այլ իշխանությանը։ Այսինքն՝ այն գոյություն ունի այնքան ժամանակ, քանի դեռ պահպանվում է իշխանական կարգավիճակը։ Չկա կարգավիճակը՝ չկա նաև վերը նշված ռեսուրսը։

Քաղաքական տեսանկյունից նման բազան հաճախ ավելի կայուն մեկնարկային հենարան է, քան առաջին հայացքից կարող է թվալ։ Այն ձևավորվել է ոչ թե իշխանական հնարավորությունների, այլ համոզմունքների, սկզբունքների, արժեքների, դժգոհությունների և փոփոխության պահանջի շուրջ։ Այդպիսի աջակցությունը սովորաբար ավելի դժվար է ձևավորվում և հավաքվում։ Այդ իմաստով 600-հազարանոց օրգանական ընդդիմադիր բազան պարզապես մեծ թիվ չէ․ դա ահռելի քաղաքական կապիտալ է, որը կարող է լինել ավելի վստահելի մեկնարկային ռեսուրս, քան իշխանական կարգավիճակից զգալիորեն կախված 700-հազարանոց բազան։

Եվ այստեղ է թաքնված հետընտրական Հայաստանի գլխավոր քաղաքական ինտրիգը։ 700-հազարանոց իշխանական բազան և 600-հազարանոց ընդդիմադիր բազան նույն բնույթի և որակի ռեսուրսներ չեն։ Դրանք գտնվում են նույն թվաբանական հարթության վրա, բայց ոչ նույն քաղաքական հարթության։ Մի դեպքում կարևոր դեր ունի իշխանության պահպանման գործոնը, մյուս դեպքում՝ հասարակության ներսում արդեն գոյություն ունեցող ինքնուրույն քաղաքական էներգիան՝ շեշտում եմ՝ ինքնուրույն։ Այդ պատճառով թվերի միջև եղած տարբերությունը քաղաքական առումով կարող է շատ ավելի փոքր լինել, քան թվում է առաջին հայացքից։

Ընտրություններում հաշվում են ձայները։ Իսկ քաղաքական համակարգերի ճակատագիրը որոշվում է նաև հասարակական տրամադրությունների դինամիկայով։ Քաղաքական պատմության մեջ բազմաթիվ իշխանություններ են հաղթել իրենց վերջին ընտրությունը, բայց արդեն պարտվել հաջորդ քաղաքական փուլում, որովհետև հասարակական տրամադրությունների դինամիկան այլևս իրենց օգտին չէր զարգանում։

Հայաստանն այսօր հենց այդ շրջափուլում է, երբ ավարտվում է մեկ ցիկլը, որը մինչ այժմ տևել է ութ տարի։

Եվ վերջում՝ ամենակարևոր միտքը։ Եթե ընդդիմությունը համոզված է, որ ընտրությունները լեգիտիմ չեն եղել, ապա նրա խնդիրը դա անվերջ կրկնելը չէ։ Դա արդեն ասել է։ Նրա խնդիրը հիմա շատ ավելի բարդ է։ Պետք է ապացուցի, որ այն հարյուր հազարավոր քաղաքացիները, որոնք քվեարկել են փոփոխության օգտին, ոչ թե պարտված մեծամասնություն են, այլ ձևավորվող և ինքնավստահ մեծամասնություն։ Որովհետև ընտրությունները ցույց տվեցին, թե Հայաստանն ինչպիսին էր հունիսի 7-ին՝ չոր թվերի մակարդակում, բայց ոչ խորքում։ Սակայն քաղաքական գլխավոր հարցը դա չէ։ Գլխավոր հարցն այն է, թե Հայաստանն ինչպիսին է լինելու հունիսի 7-ից հետո։

P.S. Պատմությունը սովորաբար չի պատկանում երեկվա հաղթողներին։ Պատմությունը պատկանում է վաղվա մեծամասնությանը։ Պահպանեք, սնեք, հոգ տարեք, կոմունիկացվեք միմյանց հետ։

Դուք խորքային մեծամասնություն եք, նրանք՝ թվային»։