ԱՄՆ ԿՀՎ-ի նախկին ղեկավարը երեք խորհուրդ է տվել Թրամփին Իրանի հարցում. The New York Times

ԱՄՆ-ի  ԿՀՎ-ի նախկին  ղեկավար Ուիլյամ Բըրնսը Թրամփին անդրադարձել է հրապարակավ, ամերիկյան այս պարբերականի միջոցով, նշելով, թե ԱՄՆ նախագահը քիչ հնարավորություն ունի դուրս գալու համար իրանյան այս ճգնաժամից, սակայն պիտի կարողանա երեք ճիշտ քայլ կատարել, որպեսզի վիճակն էլ ավելի շատ չբարդացնի:

Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը և նրա մեքենայությունները ազդեցություն են ունեցել իմ ողջ կարիերայի վրա, նշում է նա:

Ըստ նրա, նա մեծ փորձ է ձեռք բերել, Իրանի հետ բանակցային գործընթացներում և, հետևաբար, լավ է ճանաչում նրանց և կարող է խորհուրդներ տալ Թրամփին, թե ինչպես պիտի հարաբերվել իրանցիների հետ:

Իրանի դեմ պատերազմ սկսելով՝ նախագահ Թրամփը անտեսեց մեր անցյալի սխալները և ավելացրեց իր սեփական սխալներից շատերը։ Մասնավորապես, նա ենթադրեց, որ ռումբերն ու մահափորձերը կհանգեցնեն ռեժիմի փոփոխության։ Նա սխալմամբ մարտավարական ռազմական հաջողությունները համարեց ռազմավարական հաղթանակի ուղի։ Նա քաղաքական որոշումներ կայացրեց՝ հիմնվելով նախագահական մանդատի և արքունի քաղաքականության վրա։ Վերջապես, նա իմպրովիզացրեց բանակցությունները՝ առանց մտածելու կամ նախապես պլանավորելու դրանք, նշում է ամերիկացի նախկին գլխավոր  հետախույզը։

Վերջին երկու ամիսների երեք կարևոր դասը կօգնեն Թրամփին՝ փրկել Ամերիկայի շահերը, նշում է նա։

Նախ, բարդ արտաքին քաղաքականության խնդիրների ճիշտ լուծումներ գտնելը պահանջում է ժամանակ և համբերություն։

Դիվանագիտության մեջ կատարյալ լուծումը հազվադեպ բան է։ Ոմանք կարող են ասել, որ հաջողության հասնելու ամենակարճ ճանապարհը թշնամու ղեկավարությանը գլխատելն է, բայց ինչպես Իրանի ներկայիս իրադարձությունները ցույց տվեցին,  դա պատրանք է։

Նախագահ Բարաք Օբամայի՝ Իրանի հետ ուղիղ դիվանագիտության վրա խաղադրույք կատարելիս տրամաբանությունն այն էր, որ նա խաղար երկարատև խաղ՝ կանխելու Թեհրանի ամենավատ սպառնալիքները, միաժամանակ, փորձելով այդ երկրի ղեկավարության մեջ գտնել ընդունելի գործիչների:

Նույն գործելաոճն ուներ նաև Բուշը:

Սակայն Թրամփը, ոգեշնչված 2025 թվականի հունիսին «Տասներկուօրյա պատերազմի» և անցյալ ձմռանը Վենեսուելայում տեղի ունեցած գործողությունների հաջողություններով, ցավոք, այլ որոշում կայացրեց։ Պետության գործերի հետ կապված ոչինչ անել հնարավոր չէ։ Այնուամենայնիվ, վարչակազմը դեռևս փոքր հնարավորություն ունի վերացնելու Իրանից իր հարևանների՝ Միացյալ Նահանգների և ամբողջ աշխարհի համար ամենամեծ սպառնալիքները, եթե ճիշտ սահմանի իր առաջնահերթությունները, կենտրոնանա և հաղթահարի արագ լուծումների իր հակումը, նշում է նախկին ԿՀՎ-ի ղեկավարը։

Երկրորդ, ԱՄՆ ազգային անվտանգության բոլոր հասանելի գործիքների իմաստուն օգտագործմանը փոխարինող չկա։ Առանց ռազմական և տնտեսական լծակների՝ դիվանագիտությունը շատ հեռու չի հասնի։ Սակայն միայն ուժը՝ առանց համբերատար և մանրակրկիտ դիվանագիտության, որը հիմնված է որակյալ հետախուզության վրա, որին ուշադրություն են դարձնում քաղաքական գործիչները, հազվադեպ է տալիս ցանկալի արդյունքներ։ Ավելին, բանակցությունները նույնը չեն, ինչ ձեր կամքը ձեր զրուցակցին թելադրելը։ Դա գրեթե միշտ փոխադարձ զիջումների բարդ, ձգձգվող գործընթաց է, նշում է ամերիկացի նախկին գլխավոր հետախույզը։

Ըստ նրա, Իրանի հետ բանակցություններում, հաջող համաձայնագրի անկյունաքարային կետերը կլինեն խիստ միջուկային ստուգումները և ուրանի հարստացման ու արտահանման մորատորիումը՝ ԱՄՆ պատժամիջոցների զգալի մեղմացման դիմաց։

Ինչ վերաբերում է նեղուցի բացմանը, ափամերձ պետությունների և այլ կարևոր համաշխարհային խաղացողների միջև որևէ համաձայնագիրը,  հուսալիորեն կպաշտպանի նավարկության ազատությունը և նույնիսկ որոշակի եկամուտ կապահովի ականազերծման և իրանական տնտեսության վերականգնման համար, միաժամանակ կանխելով Թեհրանի կողմից տուրքերի գանձումը, նշում է նա։

Երրորդ խորհուրդը, ըստ ԿՀՎ-ի նախկին ղեկավարի, դա այն է, որ անմիջական սպառնալիքների դեմ կոպիտ ուժի կիրառումը առանց երկարաժամկետ ծրագրի, միայն սրում է տեղում առկա խնդիրները:  Իրանական ռեժիմը թուլացած է, բայց ջախջախված չէ. այն շատ առումներով ավելի թույլ է, բայց կոփված և բնազդաբար դառնացած: Հորմուզի նեղուցը, որը Իրանի աշխարհագրության ռազմավարական նվեր է, այժմ Թեհրանին ծառայում է որպես ազդեցության ավելի հզոր աղբյուր, քան նրա միջուկային ծրագիրը, բալիստիկ հրթիռները կամ տարածաշրջանում պրոքսի ուժերը: Միացյալ Նահանգները խաթարել է Պարսից ծոցի արաբների և  եվրոպացի դաշնակիցների մոտ իր հեղինակությունը: Հնդկա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի ԱՄՆ բարեկամները տնտեսական վնաս են կրում և կորցնում են հավատը ամերիկյան առաջնորդության նկատմամբ, նշում է ԿՀՎ-ի նախկին ղեկավարը:

Ըստ նրա, ամերիկյան այս քայլերի արդյունքում, անսպասելիորեն շահեցին Ռուսաստանն ու Չինաստանը, սակայն ոչ ԱՄՆ-ի դաշնակիցները:

Վերջապես, համաշխարհային տնտեսությունը բախվում է խորը արմատներ ունեցող խնդիրների հետ, որոնց հետևանքները կզգացվեն երկար ժամանակ, նույնիսկ եթե հրադադարը պահպանվի։

Վերջում ԱՄՆ-ի ԿՀՎ-ի նախկին ղեկավարը, խոստովանում է, որ Թրամփն այս քայլով, փաստացի սեփական փոսն է փորում, որի մեջ սակայն կարող են հայտնվել նաև ԱՄՆ-ն և իր դաշնակիցները:

Իսկ որպեսզի դրանից խուսափի, ըստ նրա, Թրամփը վերջապես պիտի լսի իր խոհեմ թիմակիցներին, այլ ոչ թե արկածախնդիր գործիչներին, որոնք գրքային պատկերացումներ ունեն միջազգային հարաբերությունների մասին:

Արտակ Հակոբյան
Zham.am