Բժիշկը՝ «կյանք փրկողից» մինչև «ամբաստանյալ». Ո՞վ է պաշտպանում նրանց, ովքեր պաշտպանում են մեզ

Հայաստանում բժիշկ լինելն այսօր նշանակում է ամեն օր քայլել իրավական «ականապատ դաշտով»: Մինչ հասարակությունը պահանջում է անսխալականություն, իսկ պետությունը՝ անվերջանալի հաշվետվողականություն, բժիշկը հաճախ մնում է իրավական առումով խոցելի կարգավիճակում:

Եվ ամենակարևոր հարցը մնում է նույնը՝ ո՞վ է պաշտպանում բժշկին։

Իրավաբան, բժշկական իրավունքի մասնագետ, «Բժշկական իրավունք» գրքի հեղինակ Տիգրան Սարգսյանի համոզմամբ՝ խնդիրը շատ ավելի խորքային է, քան պարզապես «բժիշկ-պացիենտ» հարաբերությունը։

«Բժշկությունը սովորական մասնագիտություն չէ։ Բժիշկը որոշում է կայացնում կյանքի և մահվան սահմանին։ Ու եթե պետությունը նրան դնում է այդ պատասխանատվության դիրքում, նա պետք է ունենա նաև առանձնակի պաշտպանություն»։

Սարգսյանը շուրջ 15 տարվա դատական փորձ ունի և իր պրակտիկայում առերեսվել է «բժշկական սխալ»-ին առնչվող բազմաթիվ բժշկական գործերի, որտեղ առաջնային խնդիրը ոչ թե բժշկական միջամտության պրոֆեսիոնալիզմն է, այլ փաստաթղթային անփութությունը․

«Դատավորը չգիտի՝ ինչ է եղել վիրահատարանում: Նա առաջնորդվում է փաստաթղթերով: Մի դեպք կար, երբ երեխային արյան փոխներարկում կատարելիս երեք միջամտություն է իրականացվել, և վերջինից հետո երեխան մահացել է։ Սակայն դատաբժշկական փորձաքննության ընթացքում պարզվել է, որ անկետայում անգամ երեխայի արյան խումբը նշված չի եղել։ Եթե փաստաթղթավորումը պատշաճ չէ, բժիշկը զրկվում է իր գործողությունները հիմնավորելու հնարավորությունից և հաճախ դատապարտվում է հենց այդ պատճառով։ Կարևոր է, որ բժիշկները իմանան՝ բժշկական սխալը միայն միջամտության ժամանակ թույլ տված թերացումները չեն, այլև փաստաթղթային կարգապահությունըևս», — ասում է Սարգսյանը։

Այստեղ հարցը նաև համակարգային է՝ բժշկի մեծ ծանրաբեռնվածությունը, փաստաթղթավորման առանձնահատկությունները տարբեր բժշկական հաստատություններում, Արմեդ համակարգի հետ կապված տեխնիկական խնդիրները։

Մեկ այլ խնդիր է բանավոր պայմանավորվածությունը. «Շատ հաճախ բժիշկները բանավոր են պացիենտներին բացատրումմիջամտությունների ռիսկերը կամ որոշակի ցուցումներին հետևելու կարևորությունը՝ հույսը դնելով փոխադարձ վստահության վրա: Բայց իրավական դաշտում բանավոր խոսքը հիմք չէ: Եթե չկա ստորագրված համաձայնություն, բժիշկն արդեն իսկ պարտված է դատարանում»։

Մեկ դեպք, որը կարող է ջնջել 30տարվա վաստակը

Սարգսյանի դիտարկմամբ՝ բժիշկը դառնում է թիրախ հատկապես այն դեպքերում, երբ հույզերը հաղթում են փաստերին։

«Ինձ համար որակյալ բժիշկը բարձրագույն արժեք է: Բայց այսօր մի վիճակ է, որ եթե գրանցվում է մահվան ելք կամ բարդություն, հասարակության համար միանշանակ մեղավորը բժիշկն է՝ անկախ նրանից, թե իրականում ինչ է եղել կամ արդյոք պացիենտը հետևել է ցուցումներին: Վերդիկտը տրվում է ակնթարթորեն՝ առանց փորձաքննությանը սպասելու: Նույնիսկ եթե բժիշկն արդարացվի, նրա տարիներով կերտած բարի համբավը կարող է փոշիանալ մեկ օրում»։

Լուծումը՝ Մասնագիտացված բժշկական դատարան

Տիգրան Սարգսյանը կարծում է, որ համակարգային լուծման կարևոր քայլը բժշկական դատարանի ստեղծումն է.

«Մինչև 2008—ը քաղաքացին պետության դեմ դատարանում չափազանց թույլ էր, երբ պայքարում էինք, որ ստեղծվի վարչական դատարան։ Այն ստեղծվեց ու եկավ հավասարակշռելու այդ ուժերը: Այսօր նույն պատկերն է բժշկական ոլորտում. բժիշկը մենակ է մի համակարգի դեմ, որը չունի մասնագիտական նրբերանգներ: Բժշկական դատարանը կբերի մասնագիտացված օրենքների ստեղծմանը, ինչը թույլ կտա գործերը քննել խորքային: Դատավորը պետք է հասկանա բժշկության էությունը, ռիսկն ու էթիկան, որպեսզի տարբերի իրական անփութությունը օբյեկտիվ բարդությունից»։

Անտարբերությունը որպես հանցավոր անգործություն

Իրավաբան Տիգրան Սարգսյանը սակայն չի մոռանում շեշտել այն, որ կան նաև բժշիկներ, որոնց վարքագիծը վնասում է մասնագիտության հեղինակությունը։ Ըստ նրա՝ օրենքը բժշկից պահանջում է նաև «հոգատար և հարգալից վերաբերմունք», ինչը իրավական հստակ չափանիշ է:

«Եկեք անկեղծ լինենք. դատական գործերի մի ստվար մասը սկսվում է նրանից, որ պացիենտը զգում է անտարբերություն: Պատկերացրեք մի իրավիճակ. պացիենտի վիճակը միջանցքում վատանում է, իսկ բժիշկը զբաղված է սուրճ խմելով կամ անձնական հարցեր քննարկելով՝ մտածելով, թե հիվանդը «կսպասի»: Եթե այդ ընթացքում պացիենտին որևէ բան պատահի, սա արդեն հանցավոր անգործություն է։ Իրավական տեսանկյունից սա դիտավորայալ թերացում է պարտականությունների մեջ, որը հանգեցրել է ծանր հետևանքի և այստեղ բժիշկը պետք է գիտակցի իր քայլերի հետևանքները», — նկատում է Տիգրան Սարգսյանը։

Նա նաև նկատում է, որ կան բժիշկներ, ովքեր չեն կարևորում պացիենտին իրենց խնդիրը մանրամասն բացատրել․

«Պացիենտն ակնկալում է ոչ միայն մասնագիտական միջամտություն, այլև սրտացավ վերաբերմունք և հիմնավոր տեղեկատվություն իր առողջական վիճակի մասին։ Երբ բժիշկը այստեղ թերանում է, կապը պացիենտի հետ խզվում է, ծնվում է զայրույթ, որն էլ հետագայում վերածվում է իրավական հայցի։ Գրագետ հաղորդակցությունը բժշկի լավագույն ապահովագրությունն է. այն թույլ է տալիս կառավարել պացիենտի սպասելիքները և կանխել կոնֆլիկտը դեռ սաղմնային փուլում»։

Օրենքից վախենալու փոխարեն՝ այն տիրապետել

Տիգրան Սարգսյանի մոտեցումը հստակ է․

«Ես բժիշկներին սովորեցնում եմ ոչ թե վախենալ օրենքից, այլ օգտագործել այն իրենց պաշտպանության համար։ Դատարանը վախենալու տեղ չէ, եթե գիտես՝ ինչ փաստաթուղթ պետք է ունենաս, ինչ ձևակերպում պետք է կիրառես և երբ պետք է լռես»։

Նրա խոսքով՝ բժշկական իրավագիտությունը պետք է դառնա նույնքան պարտադիր, որքան կլինիկական գիտելիքը։

Փետրվարի 23-ից մեկնարկող «Բժիշկների և բուժառումների իրավունքներն ու պարտականությունները» խորագրով դասընթացը Տիգրան Սարգսյանը ստեղծել է հենց այս նպատակով՝ ձևավորել բժշկի իրավական մտածողությունը։ Այն կրեդիտավորված է Առողջապահության նախարարության կողմից /20 կրեդիտ/։

Ծրագրի առանցքում են․

• Գրագետ փաստաթղթավորում. Ինչպես լրացնել պատմագրերը, որպեսզի դրանք դառնան անհերքելի ապացույց հօգուտ բժշկի:
• Գաղտնիքի կառավարում. Զերծ մնալ սխալներից, որոնք կարող են որակվել որպես բժշկական գաղտնիքի խախտում:
• Կոնֆլիկտների իրավական լուծում. Ինչպես հաղորդակցվել, որպեսզի դժգոհությունը չվերածվի դատական հայցի:
• Ինքնապաշտպանություն. Վարքագիծը քննչական և դատական գործընթացների ժամանակ:
• Համակարգային գիտելիք. Օրենսդրական հարթակներից օգտվելու հմտություններ և ապահովագրական նոր համակարգի նրբություններ:

Դասընթացին մասնակցելու մանրամասներին ծանոթացեք այստեղ

Սարգսյանի խոսքով՝ բժիշկը, որը գիտի իր իրավունքներն ու պարտականությունները, ոչ թե խուսափում է պատասխանատվությունից, այլ վերահսկում է ռիսկը։

«Բժշկությունը առաքելություն է։ Բայց առաքելությունը չի ազատում պատասխանատվությունից։ Եթե բժիշկը իրավական առումով անզեն է, նա խոցելի է։ Իմ առաքելությունն է նրան տալ այդ գիտելիքը, որպեսզի նա զբաղվի իր հիմնական գործով՝ կյանքեր փրկելով, ոչ թե դատարաններում արդարանալով»։