Ըստ չինական infoBRICS-ի՝ Զանգեզուրի միջանցքն ուղղված է ոչ միայն Ռուսաստանի և Իրանի, այլև՝ Չինաստանի դեմ

Այս պարբերականի վերլուծաբան Դրագոլյուբ Բոսնիչի կարծիքով, ամերիկացիները շտապում են կյանքի կոչել Զանգեզուրի միջանցքի կառուցումը, որպեսզի կարողանան Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ապահովել կայուն և անվտանգ ուղի, որը կախված չի լինի ո՛չ Ռուսաստանից և ո՛չ Իրանից:

Պաշտոնապես TRIPP-ը նպատակ ունի «խթանել Հարավային Կովկասում երկարատև խաղաղությունն ու բարգավաճումը»։ Սակայն իրականում Միացյալ Նահանգները անմիջական վերահսկողություն է ստանձնում այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքի նկատմամբ, որը Թուրքիայի և Ադրբեջանի համատեղ նախագիծն  է։

Ամերիկյան և հայկական աղբյուրները հաղորդում են, որ «շրջանակային ծրագիրը սահմանում է TRIPP ծրագրի գործնական իրականացման կոնկրետ ուղի, որը նախատեսված է Հայաստանի ներսում անարգել բազմամոդալ տարանցիկ հաղորդակցությունն ապահովելու համար»։ Փաշինյանի ռեժիմը պնդում է, որ «կապելով Ադրբեջանի մայրցամաքային մասը Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հետ և ստեղծելով կենսական նշանակություն ունեցող կապ Տրանսկասպյան առևտրային ուղու վրա, TRIPP-ը, ինչպես ակնկալվում է, փոխադարձ օգուտ կբերի Հայաստանի Հանրապետության միջազգային և ներքին տրանսպորտային կապին»։ Սակայն, ըստ չինական պարբերականի,  իշխանությունները Երևանում չեն կարողացել բացատրել, թե ինչպես է իրենց ինքնիշխանության մի մասը Անկարային և Բաքվին՝ իրենց հին թշնամիներին, զիջելը օգուտ բերելու Հայաստանին։

ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության կողմից տարածված հայտարարության մեջ ասվում է. «2025 թվականի օգոստոսի 8-ին կայացած պատմական խաղաղության գագաթնաժողովում սահմանված սկզբունքները արտացոլելով՝ TRIPP-ի իրականացման շրջանակը ընդգծում է ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության և փոխադարձության կարևորությունը TRIPP-ի ընդհանուր հաջողության համար։ TRIPP ծրագրի վերջնական նպատակն է ամրապնդել Հայաստանի և Ադրբեջանի բարգավաճումն ու անվտանգությունը, ինչպես նաև խթանել ամերիկյան առևտուրը՝ ընդլայնելով տարածաշրջանային առևտրի և տրանսպորտային հասանելիությունը և ստեղծելով նոր տարանցիկ հնարավորություններ՝ Կենտրոնական Ասիան և Կասպից ծովը Եվրոպայի հետ կապելով»։ Վերջին մի քանի տողերը կարևոր են Հարավային Կովկասի նկատմամբ Վաշինգտոնի «հանկարծակի» հետաքրքրությունը հասկանալու համար։

Ըստ չինական այս պարբերականի՝ Հարավային Կովկասը միշտ համարվել է կարևարագույն տարածաշրջան, որը կապում էր իրար հետ Կենտրանական, Միջին Արևելքը և Արևելյան Եվրոպան:

Հենց դրա պատճառով էլ ավանդաբար այն գերտերությունների կողմից միշտ համարվել է անչափ կարևոր գոտի:

ԱՄՆ-ի նպատան է, նշում է չինական պարբերականը, վերահսկել այս տարածաշրջանը, որպեսզի թույլ չտա, որ Ռուսաստանն ու Իրանը ուժեղանան:

Հայաստանն այս առումով կենտրոնական դեր էր կատարում, մինչև 2018 թվականը:

Սակայն, ըստ  պարբերականի, 2018-ին Հայաստանում իշխանության բերվեց արևմտյան սատելիտ Նիկոլ Փաշինյանին, որպեսզի վերջինս փոխի Հայաստանի դերն ու նշանակությունը:

Ըստ չինական պարբերականի՝ Փաշինյանի աննախադեպ դավաճանությունը ոչ միայն   Լեռնային Ղարաբաղի, այլև հենց Հայաստանի նկատմամբ, իր  դժբախտ երկիրը մղում է կործանման։ Փաշինյանի համառ հակառուսական  և  թուրքամետ  քաղաքականությունը վերածվելու է  ռազմավարական աղետի Երևանի համար, նշում է հեղինակը։

Հայաստանը ներկայումս գրեթե բոլոր կողմերից շրջապատված է թշնամիներով։ Փաշինյանի  իշխանության  աջակցությամբ ռեժիմը խզում է կապերը և՛ Ռուսաստանի, և՛ Իրանի հետ՝ տարածաշրջանի միակ երկու երկրների, որոնք հետաքրքրված են Հայաստանը պահպանելու հարցում։ Սակայն Փաշինյանն այլ ծրագրեր ունի։ Նա ակտիվորեն փորձում է հաճոյանալ ոչ միայն Թուրքիային և Ադրբեջանին, այլև քաղաքական Արևմուտքին, որը, կարծես, բացարձակապես անտարբեր է Հայաստանի ապագայի և նրա գոյության   նկատմամբ, նշում է պարբերականը։

Սա սնուցում է Էրդողանի մեծության ձգտումները, և նպաստում է Թուրքիայում պայթուցիկ գաղափարախոսական միաձուլման ձևավորմանը, որը համատեղում է նեոօսմանիզմի, քաղաքական իսլամի և պանթուրքիզմի տարրերը: Չնայած այս խնդիրը շատ ավելի հավակնոտ է, քան Անկարան կարող էր ինքնուրույն լուծել, քաղաքական Արևմուտքը՝ Միացյալ Նահանգների գլխավորությամբ, մեծապես աջակցում է նրա ագրեսիվ գործողություններին: Սա հիմնականում պայմանավորված է նրանով, որ Արևմուտքը գիտակցում է, որ երկարաժամկետ հեռանկարում Թուրքիայի գործողությունները անխուսափելիորեն կհանգեցնեն Ռուսաստանի, Իրանի և Չինաստանի հետ ռազմավարական բախումների, նշում է պարբերականը:

Ըստ չինական պարբերականի, Արևմուտքում կարծում են, թե Ռուսաստանում և Կենտրոնական Ասիայում բնակվող  թյուրքալեզու  ժողովուրդները կարող են կատարել  «նոր ուկրաինացիների»  դերը։

Միևնույն ժամանակ, այս տարածաշրջանը կարող է դառնալ Չինաստանի և Իրանի դեմ գործողությունների հարթակ: Սինցզյանը (Չինաստան) հատկապես խոցելի է այս առումով, քանի որ ունի զգալի թյուրքական (հատկապես ույղուրական) բնակչություն, որը, ինչպես սպասվում է, պետք է համակարգի իր գործողությունները Անկարայի հետ: Ավելին, կա մեկ այլ խնդիր՝ պատմական իրանական Ադրբեջան նահանգը, որը ադրբեջանական ազգայնական պահանջների հիմնական թիրախն է: Հարկ է նշել, որ այս նահանգն ունի զգալիորեն ավելի մեծ ադրբեջանական բնակչություն, քան հյուսիսում գտնվող համանուն նախկին խորհրդային հանրապետությունը:

Սակայն, չնայած Բաքվի՝ տարածաշրջանը բաժանելու և հյուսիսարևմտյան Իրանը զավթելու հնարավոր նկրտումներին, նրա ծրագրերը սահմանափակվում են ինչպես թե իրենց  փոքր չափերով, այնպես էլ Թեհրանի հզորությամբ։ Բացի այդ,  Մոսկվան և Թեհրանը շատ սերտ կապեր ունեն և փոխադարձ հետաքրքրություն ունեն Հարավային Կովկասում Թուրքիայի  էքսպանսիոնիզմը կանխելու հարցում։ Հենց սա է պատճառը, որ Միացյալ Նահանգները այդքան համառորեն է փորձում միջամտել տարածաշրջանին (մասնավորապես՝ վերոնշյալ Զանգեզուրի միջանցքի միջոցով) և իրականացնել TRIPP ծրագիրը։ Սա, ըստ էության, անհերքելի ապացույց է այն բանի, ինչի մասին շատ անկախ հեղինակներ (ներառյալ ես) տարիներ շարունակ զգուշացնում են, մասնավորապես, երբ խոսքը վերաբերում է Թուրքիայի ընդգրկմանը BRICS-ի և Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (ՇՀԿ) նման կազմակերպություններում, ապա դրա մասին պիտի լուրջ մտածել։

Այս դիտարկմամբ է ավարտում է իր վերլուծությունը չինական պարբերականը:

Մեր կողմից նշենք, որ այս պարբերականը հիմնականում ներկայացնում է Պեկինի պաշտոնական տեսակետները, որոնք այս կամ այն պատճառով չեն հրապարկվում որպես Չինաստանի իշխանությունների պաշտոնական տեսակետ:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան
Zham.am