«Նողկալի է այդքան իջնելը»․ Միքայել սրբազանը՝ տիրադավ Տերտերյանին

«Ի խորոց» թուղթ առ ումեմն ի տիրադաւ հերձուածողաց․․․

Այսօր իմ հիվանդասենյակ-մեկուսարանում ձեռքս անցավ անստորագիր մի գրություն, որի «Տիրոջ տան հանդեպ նախանձախնդրությամբ կլանված» հեղինակը Եկեղեցվո բարեկարգությունը տեսնում է որպես անհետաձգելի հրամայական: Կարող ենք հանգիստ շունչ քաշել․․․ վերջապես․․․

 

Գրության ընթերցումից պարզ է դառնում, որ «կլանված» հեղինակը տիրադավ հերձվածողներից ավագագույնն է, որն այսօր դեռ զբաղեցնում է ՀԱԵ ԱՄՆ Արևմտյան թեմի առաջնորդի պաշտոնը՝ որ առանց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի օժանդակության և սատարումի:

 

Քանի որ իմ հնարավորությունները սահմանափակված են, չեմ կարող համակարգիչ օգտագործել, իսկ սովորություն ունեմ որևէ բան գրել մեկ շնչով, ուստի անցնեմ բովադակությանը:

 

Ասվում է, որ «կարգ մը ազնիվ և բարեպաշտ հավատացողներ» մտահոգված են Եկեղեցու ներքին կյանքը խաթարող աղմկահարույց դեպքերով: Սա ընդունենք իբրև ինքնախոստովանական ցուցմունք, քանի որ հենց իրենք և միայն իրենք են խաթարել Եկեղեցու ներքին կյանքը՝ իրենց դավադիր և գաղտագողի խարդավանքը հրապարակելով նոյեմբերի 28-ին, և հաջորդող հերձվածողական արարքներով՝ Հայաստանի տարբեր թեմերում՝ իրենց «մենտորի» զինված բանդայի բացահայտ և լկտի հակասահմանադրական միջամտությամբ, որոնցից ամենավերջինը տեղի ունեցավ Մասիսում:

Իր «քանիցս» հնչեցրած կոչերին ծանոթ չենք, քանզի զրկված ենք համացանցային հասանելիությունից, ուստի զանց կառնենք այդ կոչերին անդրադառնալը:

Ապա պարզվում է, որ բարեկարգությունը օրակարգ է Ե դարից սկսած, որի համար զանազան ժողովներ են գումարված, սակայն ժողովների որոշումներին հղում անելու փոխարեն հեղինակը հղում է ԺԲ-Ի դարերի միջակայքում գործած 4 Հայրապետների հորդորական կոնդակներին և քարոզներին, ինչպես և եռամեծ Ս․Գրիգոր Տաթևացուն, որտեղ Հայրապետներն ու Վարդապետը ճշգրիտ ախտորոշումներ են արել, սակայն ոչ մի ակնարկ՝ բարեկարգության:

 

Եվ հանկարծ հսկայական ցատկ՝ Ե դարից միանգամից դեպի «նախորդ տարի՝ ի լրումն ժամանակի» բարեկարգության անհրաժեշտության՝ արտահայտված հայտնի ամոթալի դեպքերով: Բարեկարգության մասին խոսողները երևի ծանոթ էլ չեն Բաբկեն Կյուլեսերյան կաթողիկոսի դեղամիջոցին՝ «Եկեղեցու բարեկարգությունը եկեղեցականի բարեկարգություն է»: Գոնե բարեկարգվեիք բարեկարգելուց առաջ․․․

Անցնենք տիրադավ հերձվածողության 11 «գլխավոր» պատճառներին, ինչից հասկացվում է, որ դեռ կան երկրորդական պատճառներ ևս, որոնք մեզ խնայվել են․

 

ա/ Իբրև Վեհափառ Հայրապետը «պարտակել է» Արշակ սրբազանին վերագրվող «անպարկեշտ» արարքը: Ավելորդ է այս ծիծաղելի մեղադրանքին անդրադառնալը, որովհետև գոնե իրար հետ համաձայնեցրեք ձեր հայտարարությունները: Մի տիրադավ հայտարարում է, թե Վեհափառը պատվիրել է այդ տեսանյութը, իսկ սա ասում է, թե՝ «պարտակել է»: Առաջին հերթին կողմնորոշվեք, իսկ հետո սկսեք կամաց-կամաց «առիթը» զանազանել «պատճառից»: Թեև երևի դժվար կլինի, ինչպես երևում է ձեր «գործունեությունից»:

 

բ/ Ցավալիորեն կրկնվում է գլխավոր մոլագրի կողմից շրջանառության մեջ դրված այն թեզը, թե Վեհափառը «պարտադրած է» Աղան աբեղային: Սա նույնպես պատճառ չի կարող լինել, այլ սոսկ առիթ, իսկ իրականությունն է, որ նախկին աբեղայի կողմից իշխանությունների հասցեին արված դժգոհությանն ի պատասխան Վեհափառը պարզապես հարցրել է․ «Իսկ այդ դեպքում ինչու՞ դու և մայրդ ցուցարարների շարքում չեք»: Սա է հենց նախկին աբեղայից ինձ պատմվածը ժամանակին: Այ քեզ բարեկարգության պատճառ․․․

գ/ Կուսակրոնության ուխտի խախտման հնարավոր լինելու մասին․․․ Եւս մեկ ցնցող պատճառ: Աշխարհում չկա մի կուսակրոն, որին նման մեղադրանք ներկայացված չլինի, ինչպես անցյալում, այնպես էլ այսօր: Այդ նույն «պնդումը» բազմիցս նետվել է ասպարեզ՝ հատուկ շրջանակների կողմից հատուկ նպատակներով: 1999-ի ընտրություններից առաջ էլ էր նետված, սակայն այն ժամանակ հեղինակը նման պահանջ չուներ: Փաստորեն 27 տարի էր պետք պահանջ ձևավորելու համար․․․

դ/ Փաստորեն հեղինակը անվերապահ հնազանդություն Վեհափառին հայտնելու փոխարեն նույնը սկսել է հայտնել երկրի գլխավոր հանցագործին, որի կիսատ֊պռատ ինչ որ «թղթի» կտորը դառնում է «փաստեր»: Նողկալի է այդքան իջնելը․․․

ե/ Հեղինակը ծառայել է ինչպես Գարեգին Բ, այնպես էլ երջանկահիշատակ Վազգեն Ա և Գարեգին Ա Հայրապետների օրոք: Թող իր խղճի առաջ պատասխան տա, թե երեք Հայրապետներից ո՞րն է ավելի թափանցիկ և հաշվետվողական գործել՝ դրա պարտավորությունը ունենալով սոսկ նվիրատուների առաջ, այլ ոչ թե ձեր: Իսկ Մայր Տաճարի նորոգության մասին խոսելը անբարոյականություն է, քանզի գործող 57 եպիսկոպոսների մեջ չկա որևէ մեկը, որ կկարողանար այդ գործը ի գլուխ բերել: Տաճարի օծմանը չմասնակցեիք, եթե դժգոհ էիք հաշվետվողականությունից:

 

զ/ Ամենաանամոթ պատճառաբանությունն է․․․ Ինքը որպես հանձնախմբի ատենապետ նախագիծ է պատրաստել, սակայն դա թղթի վրա է մնացել, քանի որ Ազգային Եկեղեցական ժողով չի հրավիրվել: Գերագույն Հոգևոր Խորհրդի վերջին երկու նիստերին (իմ ապօրինի կալանավորումից առաջ) միայն ես եմ ոչ միայն խնդրել, այլև պահանջել, որպեսզի ԱԵԺ հրավիրվի, սակայն ներկա հինգ տիրադավները (Հովնան,Նավասարդ, Աբրահամ, Վազգեն, Վրթանես) ոչ միայն ինձ չեն սատարել, այլ դեմ են արտահայտվել, քանի որ քննարկման ենթակա փաստաթղթերը պատրաստ չեն: Չի կարելի այդքան անպատկառ լինել․․․

 

է/ 27 տարի շարունակ Վեհափառին քծնող և շողոքորթող խմբակը գոհ չէ Վեհափառի գործելաոճից: «Իյա, իրո՞ք»,- կասեր դասականը, ում հանդեպ այսօրվա տիրադավերից ոմանք նույն հնազանդ կեցվածքն ունեին, ինչն ունեն այսօր գլխավոր մոլագարի նկատմամբ: Այո, ես էլ եմ դժգոհ եղել քահանա ձեռնադրելու արգելքից, սակայն դրա մասին բարձրաձայնել եմ նախքան իմ եպիսկոպոսացումը և առավել ևս դրանից հետո, սակայն դա առիթ չէ (էլ ուր մնաց պատճառ)տիրադավության, այլ պետք է մղի համբերության, որն ամոթով չի թողնում:

 

ը/ Սա պարզապես զրպարտություն է: Վեհափառը խոսքով և գործով միշտ (բացառապես՝ միշտ) եղել է«քաղաքականացման» դեմ․ սա ասում եմ ես՝ իբրև թե «ամենաքաղաքականացված» հոգևորականը, ով միշտ (կրկնում եմ՝ միշտ) հանդիմանվել է «քաղաքական» խոսույթի համար: «Հակադրվել է խաղաղության օրակարգին»․․․ Չեղած բանին հնարավո՞ր է հակադրվել, այ իմաստուններ․․․

թ/ Մեկ այլ անհիմն և անհեթեթ մեղադրանք՝ «շատերը կը պնդեն»: Էդ ո՞ր «հեղինակությունն» է «վարքաբեկվել»: Գոնե մի գրագետի ցույց տայիր, որ «վարկաբեկել» բառը սխալ չգրեիր, ով բարեկարգիչ․․․

ժ/ Թե ինչով էին զբաղված տիրադավ հերձվածողները 27 տարի շարունակ, արդեն ասել եմ: Իսկ եթե «եկեղեցին հեռացած է ժողովրդեն՝մատնելով զանոնք աղանդներու ճիրաններուն», «ի բերանէ քումմէ դատեցայց ծառայ չար և անիրաւ», քանզի ամենահեռացածը ձեր թեմերի ժողովուրդներն են՝ առաջին հերթին Լոս Անջելես և Երևան, որտեղ ամեն քայլափոխին կարող ես աղանդավորական «եկեղեցու» հանդիպել: Հեղինակազրկումից խոսում են երբևէ հեղինակություն չունեցածները և մեղադրում են Վեհափառին: Այո, Վեհափառը թերևս մեղավոր է, սակայն ձեզ պատասխանատու պաշտոններ վստահելու մեջ միայն ու միայն:

 

ժա/ Քամին մրսեց․․․ Իրենց համար անընդունելի է մի բան, որն ընդ որում չկա․․․ Բժշկի դիմեք, թող լուծողական տա, որպեսզի ընդունեք անընդունելին․․․

«Գլխավոր պատճառների» մեջ պատճառ տեսա՞ք․․․ Չկա, չի էլ կարող լինել: Տիրադավ հերձված հանուն եկեղեցու բարեկարգությա՞ն: Չէ, չէինք տեսել, այդ էլ տեսանք: 1924-ին Աշոտ եպս․ Շախյանն ու Բենիկ վարդապետն էլ ձեռք զարկեցին «բարեկարգության» նույն ձեռագրով՝ նմանատիպ աստվածուրաց և եկեղեցաքանդ իշխանությունների դրդմամբ: Բարեկարգեցի՞ն, ծանո՞ք եք իրենց վախճանին․․․ Նույնը ձեզ է սպասում և ձեր «բարեկարգությանը»: Գնացել 10 եպիսկոպոսներով հնազանդություն եք հայտնել «ազգակործան պատուհասին», ասում են՝ «քաղաքական զանազան կեդրոններ» «քաղաքական աստառ կու տան» իրենց շարժումին: Աստառը ոչ ոք չի տալիս, աստառը պարզ ու հստակ երևում է․․․

Այժմ խոսքիս ավարտն անեմ․․․

 

Այո, Եկեղեցին կենդանի օրգանիզմ է, բարեկարգության կարիք ունի միշտ: Սակայն օվկիանոսը դրսից մաքրել անհնար է, մանավանդ որ այն ինքն իրեն մաքրելու անբացատրելի հատկություն ունի: Նույնը վերաբերում է մանավանդ Հայ Եկեղեցուն: Ասում են՝ «մենք Տիրոջը չենք դավել, քանզի Տերը Քրիստոսն է»: Բողոքականություն բուրող այս հաստատումը ձեր դեմ է աշխատում: Ուրեմն Տերն անկարո՞ղ է Իր Եկեղեցին բարեկարգել և օգնության է կանչել ձեզ և ինչ որ «մոլագարի», որ իրեն Լյութերի տեղ է դրե՞լ․․․Վեհափառի հետ կարելի է և պետք է լինել գուցե հաճախ անհամաձայն, սակայն անհնազանդ՝ երբեք: Այս տարրական ճշմարտությունն էլ չգիտեք, սակայն բարեկարգության մասին եք խոսում: