Ի՞նչ են կանխատեսում 2026-ին քաղաքական և տնտեսական զարգացման հեռանկարներում փորձագետները, և ինչպես դա կարող է ազդել մեզ վրա

2026 թվականին համաշխարհային տնտեսության համար սպասվող ռիսկերի վերաբերյալ ING Think, Capital Economist և Deloitte ընկերությունների վերլուծությունների հիման, ըստ արևմտյան փորձագետների,  համաշխարհային  շուկաները կանխատեսում են գնաճի հետագա անկում շատ երկրներում, և որ այս միտումը կարտացոլվի տոկոսադրույքների վրա։ Ընդհանուր առմամբ, համաշխարհային տնտեսության համար գնաճի ռիսկերը 2026 թվականին այնքան ցայտուն չեն լինի, որքան անցյալ տարի:

«Արհեստական ​​բանականության»  ոլորտի զարգացման կանխատեսման մասին

Ավելի էական տնտեսական ռիսկը կապված կլինի, տնտեսության  «արհեստական ​​բանականության»  ոլորտի զարգացման  փուչիկի հետ։

Շատ տնտեսագետներ կանխատեսում են, որ արհեստական ​​բանականությունը զգալի դրական ազդեցություն կունենա արտադրողականության վրա՝ հանգեցնելով գնաճի նվազմանը: Այնուամենայնիվ, նրանք նաև նշում են, որ կարճաժամկետ հեռանկարում «արհեստական ​​բանականության» ենթակառուցվածքներում խոշոր ներդրումները կարող են դուրս մղել այլ տնտեսական գործունեությունները:

                   Աշխարհի երկրների պարտքը հասել է ռեկորդային մակարդակի

Ֆինանսների միջազգային ինստիտուտի «Գլոբալ պարտքի մոնիթորինգի» տվյալներով՝ 2025 թվականի երրորդ եռամսյակում համաշխարհային ընդհանուր պարտքը հասել է գրեթե 346 տրիլիոն դոլարի։ Անցյալ տարվա առաջին երեք եռամսյակներում համաշխարհային ընդհանուր պարտքն աճել է ավելի քան 26.4 տրիլիոն դոլարով։ Այս ժամանակահատվածում ընդհանուր պարտքի և համաշխարհային համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) հարաբերակցությունը կազմել է 310%։

Մեծ մասամբ կառավարության փոխառությունների պատճառով, ինչպես զարգացած, այնպես էլ զարգացող երկրներում պարտքի մակարդակը հասել է նոր ռեկորդային մակարդակի։ Մինչդեռ որոշ զարգացած երկրներում ազգային եկամտի նկատմամբ բարձր պարտքը վկայում է լուրջ պարտքային ճգնաժամի մասին, զարգացող երկրներում բարձր տոկոսադրույքները, փոխառության ծախսերի աճը և կապիտալի զուտ արտահոսքը լուրջ դժվարություններ են ստեղծում պարտքի մարման հարցում։

Միացյալ Նահանգների և Չինաստանի միջև լարված հարաբերությունները նույնպես ազդում են Համաշխարհային տնտեսության վրա

Եթե ​​երկու երկրների միջև հարաբերությունները մնան անկայուն, կարող են սահմանվել ոչ սակագնային արգելքներ, ինչպիսիք են հազվագյուտ բնական էլեմենտների  վերահսկողությունը: Սա կարող է անմիջականորեն ազդել կիսահաղորդչային, ավտոմոբիլային և պաշտպանական ոլորտների վրա՝ սահմանափակելով համապատասխան ապրանքների մատակարարումը և բարձրացնելով գները, ինչպես նաև խթանելով գնաճը, նշում են փորձագետները:

Նավթի գների անորոշությունը նույնպես նեգատիվ է ազդում համաշխարհային տնտեսության վրա

Աշխարհաքաղաքական լարվածության նոր սրման ֆոնին նավթի գների բարձրացումը նույնպես դիտվում է որպես համաշխարհային տնտեսության համար ռիսկ: Այստեղ ամենակարևոր սպառնալիքը մնում է ռուսական նավթի մատակարարումների կրճատումը՝ ԱՄՆ պատժամիջոցների և Ուկրաինայի կողմից ռուսական էներգետիկ ենթակառուցվածքների վրա շարունակվող հարձակումների պատճառով:

Ավելին, ԱՄՆ-ի Վենեսուելայի միջամտությունից հետո, նախագահ Թրամփի այն հայտարարությունը, որ Միացյալ Նահանգները «շատ ակտիվորեն» կներգրավվի աշխարհի ամենամեծ նավթային պաշարներ ունեցող երկրի նավթարդյունաբերության մեջ, կրկին ուշադրություն է հրավիրել Վենեսուելայի ռեսուրսների վրա։

Վենեսուելայում վերջին իրադարձությունների համաշխարհային նավթարդյունաբերության վրա ազդեցության վերաբերյալ շարունակական անորոշության հետ մեկտեղ, Գազայում հրադադարի փխրունությունը մեծացնում է Մերձավոր Արևելքից մատակարարման նոր ռիսկերի հավանականությունը։

Նավթի գների հնարավոր կտրուկ աճը, զուգորդված համաշխարհային տնտեսական աճի թուլացման հետ, կարող է կենտրոնական բանկերին դրդել բարձրացնել տոկոսադրույքները կամ սահմանափակել դրանց նվազեցումը՝ գնաճի ռիսկերը մեղմելու համար։

Ամերիկյան աշխատաշուկայի վիճակը նույնպես ազդում է համշխարհային տնտեսության վրա

Եթե ​​արտադրողականության ցուցանիշները շարունակեն թուլանալ ԱՄՆ աշխատաշուկայի սառեցման հետ մեկտեղ, զբաղվածության թույլ աճը կարող է հանգեցնել սպառողական ծախսերի նվազմանը: Այս դինամիկան, իր հերթին, կհանգեցնի զբաղվածության հետագա անկման և կսրի սպառման իրավիճակը: Սա համարվում է ԱՄՆ տնտեսության համար ամենաակնհայտ ռիսկը, որը կարևոր նշանակություն ունի նաև համաշխարհային տնտեսության համար:

    Եվրոպական ճգնաժամը նույնպես չի կարող չազդել նաև աշխարհի վրա

Եվրոպան շարունակում է խոցելի մնալ պարտքի և բյուջետային դեֆիցիտի նկատմամբ։ Ֆրանսիայում  երկրի արտաքին պարտքը, կազմում է երկրի ՀՆԱ-ի մոտ 120 տոկոսը, Իտալիայինը՝ մոտ 110 տոկոս, Իսպանիայինը՝ մոտ 115 տոկոս: Գրեթե նույն վիճակն է նաև այլ եվրոպական երկրներում:  Քանի որ պարտքի  ճնշումը մեծանում է, նաև  պաշտպանական ծախսերի աճի պատճառով, մասնավորապես Ֆրանսիայում, այս խնդիրները կդառնան ավելի սուր։

Եթե պարտատոմսերի եկամտաբերությունը բարձրանա, տնտեսական ազդեցությունը մեծապես կախված կլինի կենտրոնական բանկերի արձագանքից։

Կարծիք կա, որ Եվրոպայում,  կառավարությունները կարող են դիմել ծախսերի կրճատման՝ պարտատոմսերի վաճառքը դադարեցնելու համար, սակայն դա էլ իր հերթին,  կհանգեցնի տնտեսական աճի անկման։

Չինաստանի անշարժ գույքի շուկայի վիճակը  նույնպես կարող է լրջորեն ազդել համաշխարհային տնտեսության վրա

Բնակարանային ոլորտը կենտրոնական դեր ունի Չինաստանի տնտեսության մեջ: Այս շուկայի դանդաղումը ազդում է նաև հարակից ոլորտների վրա, ինչպիսիք են ցեմենտի և պողպատի արտադրությունը: Չինաստանի համար բնակարանային շուկան շատ ավելի կարևոր և նշանակալից է, քան մյուս երկրների համար: Չինաստանի տնտեսական մոդելը, սոցիալական կառուցվածքը և նույնիսկ քաղաքական կայունությունը սերտորեն կապված են բնակարանային ոլորտի հետ: Հետևաբար, այս ոլորտում ցանկացած նշանակալի զարգացում զգալի ազդեցություն ունի Չինաստանի ընդհանուր տնտեսական աճի վրա:

Անցյալ տարվանից սկսած, Չինաստանում անշարժ գույքի գները աստիճանաբար անկում են ապրում: Պետական ​​աջակցություն ստացող անշարժ գույքի օպերատոր China Vanke-ն իր պարտատոմսերի մարման ժամկետը մեկ տարով երկարաձգելու խնդրանքով դիմելուց հետո առաջացել են դեֆոլտի մտավախություններ։

Չինաստանի անշարժ գույքի ոլորտի հետագա անկումը կարող է հանգեցնել տնային տնտեսությունների հարստության անկման: Այս իրավիճակը կխոչընդոտի ներքին պահանջարկի վրա հիմնված աճին անցնելու ջանքերին և կնվազեցնի կարճաժամկետ աճի սպասումները: Իսկ դրան գումարենք նաև ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում սկսվող ճգնաժամները, որոնք կնվազեցնեն նաև այդ երկրի քաղաքացիների գնողունակության աստիճանը, ապա դա կարող է լրացուցիչ գործոն դառնալ չինական տնտեսության տեմպերի նվազեցման համար:

Ռուս-ուկրաինական ճգնաժամի ազդեցությունը համաշխարհային տնտեսության վրա

Ըստ փորձագետների, եթե այս կոնֆլիկտը չլուծվի, ապա վերջնարդյունքում այն կատաստրոֆիկ հետևանքների կարող է բերել և ոչ միայն անվտանգության ոլորտում:

Այն կարող է նաև ազդել էներգակիրների գնի վրա, որի արդյունքում համաշխարհային տնտեսական աճը կարող է դանդաղել:

Իսկ եթե հաշվի առնենք նաև ահռելի պարտքերի չլուծվող խնդիրը, ապա կարող է այն բերել աշխարհում գնաճի մեծացման, որի ազդակներից են նաև արծաթի և ոսկու գների շեշտակի աճը անցյալ տարի:

Եթե համաշխարհային տնտեսության աճի տեմպերը զգալի դանդաղեն, ապա դա կարող է բերել անկանխատեսելի հետևանքների նաև պարտքերի խնդիրների լուծման հարցում: Իսկ վերջինիս ճգնաժամը կարող է նոր ֆինանսական ճգնաժամի պատճառ դառնալ:

Իսկ դրա հետևանքով կարող է աշխարհը հայտնվի նոր տնտեսական ճգնաժամի մեջ:

Իսկ պատմությունից հայտնի է, թե ինչ է հետևում համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամին: Հին համաշխարհային կարգի փլուզում և նոր համաշխարհային պատերազմի արդյունքում ձևավորվում են նոր համաշխարհային կարգեր:

Առաջին համաշխարհային պատերազմում հայ ժողովուրդը ենթարկվեց ցեղասպանության:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արդյունքում մենք խուսափեցինք ոչնչացումից, քանի որ գտնվում էինք մեծ պետության կազմում:

Ներկա ճգնաժամը կարող է նույնպես մեծ փորձությունների բերել մեզ, քանի որ միայնակ ենք մնացել: Այսօր ունենք սեփական պետություն, սակայն  այն   խայտառակ կառավարիչների ձեռքում է հայտնվել, ինչը նշանակում է, որ 1915-ի փորձը կարող է կրկնվել:

Սակայն ներկա իրավիճակն ունի նաև 1915-ից իր տարբերությունը:

Այսօր չկան օբյեկտիվ հանգամանքներ մեր երկրի անվտանգության ապահովման համար: Այն, որ այսօր մենք հայտնվել ենք վտանգի մեջ, բացառապես սուբյեկտիվ գործոններով է պայմանավորված:

Ամոթ է ասել, բայց մեր հետագա անվտանգ ապրելու հնարավորությունը բացառապես մեզնից է կախված:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան
Zham.am