Ինչպես թուրքերը մզկիթի վերածեցին Գյումրու Սբ․ Արսենի եկեղեցին (լուսանկար)

107 տարի առաջ այս օրերին Ալեքսանդրապոլն (Գյումրի) օկուպացված էր թուրքերի կողմից։ 6 ամիս թուրքերը օկուպացված են պահում Գյումրին։ 6 ամիսների ընթացքում նրանք ոչ միայն թալանում, կոտորում ու բռնաբարում էին հայ ազգաբնակչությանը, այլ նաև թիրախավորված հարձակումներ էին գործում Ալեքսանդրապոլի եկեղեցիների ու հոգևորականների նկատմամբ։ Այդ մասին ականատեսների բազմաթիվ վկայություններ կան պահպանված։ Ինչպես գիտենք, թուրքերի առաջին զոհը դառնում է Ալեքսանդրապոլ ամրոցի Սբ Ալեքսանդրիա ուղղափառ եկեղեցին ու եկեղեցու քահանան։ Գազազած բաշիբոզուկները, չկարողնալով բացել եկեղեցու դռները, հրկիզում են եկեղեցին ու ներսում պատսպարված քահանային։

Պահպանված է վկայություն նաև այն մասին, թե ինչպես են թուրքերը դաժան հաշվեհարդար տեսնում մի քահանայի նկատմամբ, որը շրջում էի Ալեքսանդրապոլի գավառի գյուղերով ու արձանագրում թուրքերի վայրագությունները։

Թուրքական օկուպացիոն զորքերի հրամանատարությունն անգամ Ալեքսանդրապոլի որոշ եկեղեցիներ վերածել էր մզկիթի։ Այդ եկեղեցիներից մեկը ռուսական Սբ Արսենի եկեղեցին էր։ Այդ մասին կարդում ենք Ալեքսանդրապոլի փոխանորդ Արտակ Վարդապետի նամակներից մեկում։ Վարդապետը կաթողիկոսին ուղղված նամակում թույլտվություն է խնդրում, որ Հայ առաքելական եկեղեցին այդտեղ ժամերգություն մատուցի։ Նամակում մասնավորապես ասված է․

«․․․ Աղէքսանդրապօլի «Կազաչի պօստում» կայ մի եկեղեցի, որ ռուսաց զինւորական եկեղեցին է եղել և տաճիկները մզկիթ էին դարձրել։ Այժմ տեղիս հայկական զինւորական իշխանութւնը խնդրում է թոյլ տալ այնտեղ հայ զինւորների համար ամեն օր ժամերգութիւն կատարել, որի համար հարկաւոր են եկեղեցական սպասներ և գրքեր, որոնց ցուցակը կցում եմ յայտարարութեանս»։

1919թ․, մարտի 27

Ի դեպ, Ալեքսանդրապոլը թուրքերից ազատագրելուց հետո ռուսական Սուրբ Արսենի եկեղեցին ծառայել է որբանոցի սաներին, որտեղ նրանք մասնակցում էին պատարագների։

Հ․Գ․ Սուրբ Արսենի եկեղեցին օծվել է 1910 թվականին։ Այս եկեղեցին կառուցված է տիպային նախագծով, որը գրեթե կրկնօրինակն է Կարսի Ալեքսանդր Նեւսկի ռուսական ուղղափառ եկեղեցու։ Այն կառուցվել է 1905թ., հայտնի է եղել նաև Կազակական եկեղեցի անվամբ: Եկեղեցու չքնաղ գմբեթները վնասվել են 1959թ., շենքն օգտագործվել է որպես սպորտային սրահ, իսկ 1985թ. վերածվել է մզկիթի, ինչպես և Կարսի հայկական Առաքելոցը:

Սբ Արսենի եկեղեցին այսօր չի գործում, այն կիսավեր վիճակում է։

Այսպիսով կարող ենք արձանագրել, որ թուրք օկուպանտների թիրախում եղել են եկեղեցիներն ու հոգևորականները։ Նրանք լավ էին հասկանում, որ իրենց թշնամիներին հաղթելու համար առաջին հերթին պետք է հարվածել նրանց հավատի կառույցներին ու վերացնել դրանք որպես ինստիտուտ։

Գյումրու «Մայր Հայաստան» դաշինքի անդամ Դերենիկ Մալխասյանի ֆեյսբուքյան էջից