Ո՞ր «երրորդ կողմին» Բաքուն չի ցանկանում տեսնել Հայաստանի հետ սահմանին

Ալիևը նորից խաբեց Փաշինյանին. հիմա եվրոպացի դիտորդների թեմայով:

Քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանն Alpha News-ի եթերում «Վերնագիր» հեղինակային հաղորդման ընթացքում ներկայացրել է թեմայի շուրջ մասնագիտական վերլուծություն, որում մասնավորապես ասվում է.

«Վերջին մի քանի օրերի ընթացքում ԱՄՆ-ում գտնվող Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարություններն ապագայում պետք է ենթարկվեն ավելի մանրամասն վերլուծության (և ոչ միայն քաղաքական)։ Atlantic Council-ում իր ելույթից հետո Ատլանտյան խորհրդի Եվրասիական կենտրոնի ավագ տնօրեն, դեսպան Ջոն Հերբստին տված հարցազրույցում Փաշինյանն անդրադարձել էր Ադրբեջանի հետ «խաղաղության պայմանագրին»՝ նշելով, որ բանակցությունների ընթացքում չհամաձայնեցված երկու կետերից մեկը վերաբերել է Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանին երրորդ կողմերի ուժերի տեղակայմանը։ «Ադրբեջանն առաջարկում է արգելք դնել սահմանի երկայնքով երրորդ կողմի ուժերի տեղակայման վրա՝ նկատի ունենալով Եվրոպական քաղաքացիական դիտորդական առաքելությունը։ Մենք Ադրբեջանի այս ցանկությունն ի գիտություն ենք ընդունում և հանդես ենք եկել մեր սեփական առաջարկով, ինչը ենթադրում է կիրառել այդ կետը միայն սահմանի սահմանազատված հատվածներում», — ասել է նա։

Նախ, սկսենք նրանից, որ խոսելով հայ-ադրբեջանական սահմանին «երրորդ կողմերի» մասին, նրանք խոսում են ոչ այնքան եվրոպացի դիտորդների, որքան հայ-ադրբեջանական սահմանին հայ-թուրքական սահմանի կոնֆիգուրացիայի հնարավոր վերարտադրության մասին, որտեղ առաջնագծում ռուս սահմանապահներն են, իսկ հետո՝ հայկական զորքերը։

Այն, որ Ալիևի համար ԵՄ դիտորդները գլոբալ խնդիր չեն, ապացուցվում է նրանով, որ ինքն անձամբ է աջակցություն ցուցաբերել՝ նրանց տարածաշրջան գալուն։ Հայաստանում եվրոպական դիտորդական առաքելությունը քննադատող պաշտոնական Բաքուն պետք է լինի անկեղծ և ընդունի, որ եվրոպացի դիտորդները հայտնվել են Հայաստանում Պրահայում 2022 թվականի հոկտեմբերին կայացած հանդիպման արդյունքում։ Այդ ժամանակ, բանակցությունների արդյունքներով, Հայաստանը ճանաչել է Լեռնային Ղարաբաղը Ադրբեջանի կազմում։

Փաշինյանը հանձնել է Լեռնային Ղարաբաղը, իսկ Ադրբեջանը պետք է ինչ-որ բան առաջարկեր դրա դիմաց։ Երևանում հավաստիացնում էին, որ դա կլինի Ադրբեջանի կողմից Ալմա-Աթայի հռչակագրի շրջանակներում Հայաստանի սահմանների ճանաչումը և ԵՄ դիտորդական առաքելության համաձայնությունը։

Եթե հետ նայենք և տեսնենք, թե ինչպես է անցել «սահմանազատումը Տավուշում», ապա պիտի ֆիքսենք, որ դրան նախորդել է ռուսական սահմանապահների դուրսբերումը, այլ ոչ այն, որ Կիրանցից դուրս են բերվել եվրադիտորդները։ Տրամաբանությունը հուշում է՝ կողմերի նախնական պայմանավորվածությունը կարող էր լինել այն, որ Փաշինյանն ապահովում է ռուսական զորքերի դուրսբերումը բոլոր այն տարածքներից, որտեղ նրանք հայտնվել են հայկական կողմի խնդրանքով 44-օրյա պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո, իսկ դրա դիմաց Բաքուն համաձայնում է ԵՄ դիտորդներին։ Եթե այս հիմնավոր կասկածը համապատասխանում է իրականությանը, ապա ստացվում է, որ այստեղ էլ Ալիևը խաբել է Փաշինյանին, և ռուսական զորքերի դուրսբերումից հետո նա պահանջում է նաև դիտորդների դուրսբերումը։ Եվ նախորդ գործընթացների փորձը ցույց է տալիս, որ Բաքուն կհասնի իր նպատակին։

Ավելին, «Փաշինյանի երազանքի աշխարհը», որին նա անդրադարձել էր՝ առաջարկելով «սկսել ամեն ինչ մաքուր էջից» Երևան-Բաքու հարաբերություններում, փչացնում է նույնիսկ ամերիկյան Stratfor-ը, որը նոր հրապարակմամբ գնահատել է հայ-ադրբեջանական էսկալացիայի հավանականությունը մոտ ապագայում։ Ըստ Stratfor-ի՝ թեև Փաշինյանի հայտարարություններում ընդգծվում է, որ «խաղաղության պայմանագրի» ստորագրումը տեսականորեն մոտ է, սակայն լիակատար սահմանազատման հետ կապված հարցերն, ամենայն հավանականությամբ, կխոչընդոտեն համաձայնության հասնելուն մոտ ապագայում։

Իսկ արդյունքը հետևյալն է. Արցախը հանձնված է, ռուս խաղաղապահները դուրս են բերվել Արցախից, ռուսսահմանապահները դուրս են բերվել հայ-ադրբեջանական սահմանի մի շարք տարածքներից, բայց Ռուսաստանը փոխարենն ամրապնդվել է Հարավային Կովկասում՝ Իրանի հետ պայմանագրի շնորհիվ, իսկ Հայաստանը չի ստացել տարածքային ամբողջականության ճանաչում Բաքվի կողմից, չի հասել ադրբեջանական զորքերի դուրսբերմանը ՀՀ օկուպացված տարածքներից, չի ստացել «խաղաղության պայմանագիր», իսկ հիմա էլ Երևանը ստիպված է լինելու հրաժարվել նաև եվրոպական դիտորդներից…

Մտածե՛ք այդ մասին․․․»։